20 lat Polski w NATO oczekiwania i rzeczywistość

Wstęp Przypadające w 2019 roku siedemdziesięciolecie Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i dwudziestolecie ratyfikacji Traktatu przez Rzeczpospolitą Polską skłaniają do refleksji nad problemami kolektywnego bezpieczeństwa państw członkowskich i obrony militarnej w świetle dynamicznych przemian geopolitycznych w polityce światowej. Obie rocznice stanowią niezmiernie ważny kontekst dyskusji w środowiskach naukowych, politycznych i w życiu publicznym. W przededniu jubileuszowego szczytu NATO gros debat, konferencji naukowych i publikacji podejmowało problematykę wyzwań bezpieczeństwa analizowanych w świetle minionego okresu oraz tych, którym musimy sprostać dzisiaj i w przyszłości. Wspólna refleksja nad bezpieczeństwem Polski jako cenioną przez nas wszystkich wartością, procesem zachodzącym w wymiarze politycznym, społecznym, gospodarczym czy technicznym oraz zjawiskiem obejmującym fakty z przeszłości, uwzględnia również zmiany zachodzące współcześnie i symptomy zwiastujące przyszłość. Ponaddwudziestoletni okres przynależności naszego kraju do Sojuszu Północnoatlantyckiego jest dobrą okazją do kompleksowego spojrzenia na zrealizowane w Polsce zamierzenia i ich rezultaty. Uwzględniając ważną rolę nie tak dawnej rocznicy, podjęliśmy się zadania określenia stanu bezpieczeństwa politycznego i militarnego Polski w tym okresie oraz wpływu współpracy sojuszniczej na jego poziom. Problematyka uczestnictwa Polski w sojuszach międzynarodowych i koalicjach wpływających na pozycję międzynarodową oraz bezpieczeństwo naszego kraju, stanowiła asumpt do debaty naukowej, której rezultaty prezentowane są w publikacji 20 lat Polski w NATO. Oczekiwania i rzeczywistość. Ważkość i aktualność geopolitycznych problemów bezpieczeństwa, które mają bezpośredni lub pośredni związek z położeniem geopolitycznym i członkostwem Polski w NATO, były inspiracją do zebrania ich w jednej monografii, zaledwie sygnalizującej rozmaitość obszarów badań podejmowanych przez autorów reprezentujących różnorodne instytucje. Do współpracy przy opracowaniu monografii zaproszono zarówno doświadczonych naukowców, jak i tych, którzy rozpoczynają swoją drogę naukową, teoretyków oraz praktyków reprezentujących różnorodne instytucje powołane do rozwiązywania problemów bezpieczeństwa w Polsce i poza granicami kraju. Publikacja podejmuje tematykę bezpieczeństwa Polski w XX i XXI wieku w kontekście ponad dwudziestu lat członkostwa w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Oddajemy w ręce Czytelnika monografię, która dzięki szerokiej perspektywie prezentowanych badań pozwala ocenić oczekiwania oraz rzeczywistość w świetle minionych, obecnych i przyszłych wyzwań bezpieczeństwa narodowego 8 Wstęp i międzynarodowego. Podział tomu na trzy powiązane tematycznie części odzwierciedla heterogeniczną naturę omawianych zjawisk, jest próbą spojrzenia na bezpieczeństwo Polski jako stan w określonym przedziale czasu oraz nieprzerwany proces zmian zachodzących w wymiarze polityczno-militarnym, kulturowo-społecznym oraz ekonomicznym czy gospodarczym. Pierwsza część publikacji Polska i NATO poświęcona jest ewolucji polityki bezpieczeństwa i koncepcji strategicznych, widzianych przez pryzmat członkostwa Polski w sojuszach polityczno-militarnych w XX i XXI wieku. Polityczny wymiar zmian uwzględnia specyfikę drogi naszego kraju do NATO w ostatniej dekadzie XX wieku oraz czynniki wywierające istotny wpływ na bezpieczeństwo Polski w okresie członkostwa w Sojuszu Północnoatlantyckim. Decyzje polityczne przekładają się na koncepcje i plany strategiczne, stąd Czytelnika powinny zainteresować podejmowane w tym rozdziale kwestie doskonalenia instrumentów planowania strategicznego na przykładzie przeglądu strategicznego oraz instrumentów realizacji polityki bezpieczeństwa takich jak siły zbrojne, na przykładzie marynarki wojennej. Równie ważne w tym kontekście jest znaczenie uwarunkowań geopolitycznych oraz wynikających z nich założeń i koncepcji strategicznych dotyczących bezpieczeństwa narodowego oraz polityki bezpieczeństwa realizowanej przez władze państwowe na przestrzeni ostatnich stu lat, jako kluczowych czynników bezpieczeństwa militarnego i współpracy sojuszniczej, w tym także procesu ich transformacji wynikającej ze zobowiązań sojuszniczych i określanych w ramach sojuszy standardów. Wspólnym mianownikiem rozważań podjętych w drugiej części monografii Uwarunkowania ekonomiczno-technologiczne bezpieczeństwa jest płaszczyzna działań w obszarze polityki ekonomicznej oraz gospodarczo-obronnej, w zakresie modernizacji i technologii jako podstaw ewolucji bezpieczeństwa Polski, jako suwerennego i ważnego podmiotu bezpieczeństwa zbiorowego. W perspektywie długofalowej bezpieczeństwo państwa zależy od siły i innowacyjności jego gospodarki. Więcej, mamy świadomość, że sojusznicy postrzegają naszą wiarygodność przez pryzmat ekonomicznych i technologicznych możliwości stawienia czoła współczesnym wyzwaniom i zagrożeniom bezpieczeństwa. W tej części publikacji podnoszone są kwestie zagrożeń bezpieczeństwa ekonomicznego, dostosowania przemysłu obronnego do zmian doktryn obronnych, działań wyspecjalizowanych jednostek wojskowych na przykładzie wojsk inżynieryjnych oraz przebiegu modernizacji technicznej Wojska Polskiego w ostatnim dziesięcioleciu. Treści trzeciej części monografii NATO i Polska wobec współczesnych wyzwań skupione są wokół współczesnych wyzwań bezpieczeństwa stojących przed NATO i Polską. Od chwili powstania NATO przed ponad 70 laty do czasów współczesnych percepcja wyzwań widzianych oczyma poszczególnych członków Sojuszu Północnoatlantyckiego nie zawsze była i jest taka sama. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele, ale historia NATO uczy nas, że w sprawach ważnych sojusznicy potrafią osiągnąć konsensus. Poszczególne artykuły tego rozdziału wprowadzają Czytelnika w meandry funkcjonowania NATO od podpisania traktatu północnoatlantyckiego po czasy współczesne i przyszłość, która niesie nowe wyzwania bezpieczeństwa. Wstęp 9 Dyskusja podjęta w prezentowanym tomie obejmuje problematykę łączącą wiele obszarów wiedzy, stąd zróżnicowanie perspektywy i podejść badawczych autorów poszczególnych rozdziałów tomu. Wyrażamy przekonanie, że niezależnie od indywidualnych zainteresowań naukowych i praktycznych, łączy nas potrzeba dzielenia się wiedzą i doświadczeniem celem wypracowania szerokiej perspektywy na temat bezpieczeństwa jako wieloaspektowego i złożonego zjawiska, przejawiającego się w różnych płaszczyznach funkcjonowania jednostek, społeczności lokalnych, państw i organizacji międzynarodowych. Jako zasadę w doborze materiałów do publikacji przyjęliśmy swobodę wypowiedzi poszczególnych autorów, uwzględniającą naturalną odmienność podejść, paradygmatów i kultur organizacyjnych. Ta różnorodność odzwierciedla bowiem samą istotę podjętego w publikacji wątku. dr hab. Ryszard Niedźwiecki dr hab. Anna Zasuń

Spis treści

Spis treści Wstęp . 7 Polska i NATO . 11 Dr Miłosz Gac Polska polityka bezpieczeństwa w okresie poprzedzającym wejście do NATO / Polish foreign and security policy in the period preceding NATO accession . 13 Prof. dr hab. Janusz Zuziak Od Układu Warszawskiego do NATO. Droga Polski do Sojuszu Północnoatlantyckiego / From the Warsaw Pact to NATO. Polish Road to the North Atlantic Alliance . 25 Mgr mł. insp. Andrzej Wystalski Członkostwo w NATO istotnym czynnikiem bezpieczeństwa Polski w XXI wieku /Membership in NATO as an important factor of Poland’s security in the 21st century 47 Dr hab. inż. Andrzej Dawidczyk Przegląd strategiczny jako narzędzie planowania strategii RP – członka NATO / Strategic review as a tool for planning the strategy of the Republic of Poland – a NATO member 59 Dr hab. Andrzej Drzewiecki Czy Polskę stać na nowoczesne i odpowiadające standardom NATO siły zbrojne? Kilka refleksji wynikających z doświadczeń Marynarki Wojennej RP / Can Poland afford a modern and NATO-compliant armed force? A few thoughts which arise from the experience of the Polish Navy . 75 Uwarunkowania ekonomiczno-technologiczne bezpieczeństwa . 95 Dr hab. prof. UJK Marek Leszczyński Zagrożenia dla bezpieczeństwa ekonomicznego państwa / Threats to the economic security of the state . 97 Prof. dr hab. Zdzisław Cutter, mgr Robert Pietrygała Wojska inżynieryjne Śląskiego Okręgu Wojskowego w operacjach na rzecz utrzymania pokoju i bezpieczeństwa w latach 1945–2011 / Engineering troops of the Silesian Military District in support and security operations in 1945–2011 . 109 6 Spis treści Dr Mariusz Cieśla Program modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP na lata 2013–2022 i jego realizacja / The technical modernization program of the Polish Armed Forces for 2013–2022 and its implementation . 123 Por. dr inż. Aleksandra Murat-Bors Obrona przeciwrakietowa NATO – stan aktualny i perspektywy na przyszłość / NATO Ballistic Missile Defence – current state and future prospects . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .................... 147 NATO i Polska wobec współczesnych wyzwań . 167 Dr Mateusz Kuczabski NATO wobec zagrożeń i wyzwań przyszłości / NATO in the face of threats and challenges of the future . 169 Dr hab. prof. AMW Stanisław Zarychta Szczyty i sesje NATO platformą współpracy państw członkowskich / NATO highlights and sessions a platform for member states cooperation . 187 Dr Magdalena Molendowska Przyszłość NATO w otoczeniu zmieniającego się środowiska bezpieczeństwa / The future of NATO surrounded by a changing security environment . 201 Dr hab. prof. UAM Marek Mikołajczyk Generał Charles de Gaulle i NATO – źródła konfliktu / General Charles de Gaulle and NATO – sources of conflict . 221 Dr Mateusz Ziętarski Współczesne wyzwania i zagrożenia Sojuszu Północnoatlantyckiego a bezpieczeństwo narodowe Polski / Contemporary challenges and threats to the North Atlantic Alliance and Polish national security . 235 Mgr Aleksander Czichos Analiza postanowień natowskich szczytów 2016–2019 pod kątem wpływu na polską strategię bezpieczeństwa / Analysis of the provisions of NATO summits 2016–2019 in terms of impact on the Polish security strategy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Dr Jerzy Rydz Mniejszość narodowa (ukraińska) w Polsce – bezpieczeństwo czy zagrożenie? / National minority (Ukrainian) in Poland – safety or a threat? . 265