Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo

W publikacji zaprezentowano całość zagadnień związanych z apelacją jako środkiem zaskarżenia - z uwzględnieniem zarówno apelacji zwykłej, jak i apelacji uproszczonej – oraz z postępowaniem apelacyjnym. Szczegółowo omówiono konstrukcję apelacji, jej wymagania formalne jako pisma procesowego oraz jako środka odwoławczego. Książka składa się z dwóch części. Pierwsza z nich zawiera:• klasyczny podartykułowy komentarz do przepisów art. 367–391 i 505(8)–505(13) k.p.c.,• wybór najważniejszych orzeczeń ze wskazaniem dominującej linii orzeczniczej,• schematy ułatwiające zrozumienie zasad postępowania apelacyjnego, uwzględniające m.in. występowanie w tym postępowaniu współuczestnictwa procesowego. W drugiej części – suplemencie – umieszczono:• przykłady i kazusy wyjaśniające funkcjonowanie wielu instytucji z zakresu postępowania odwoławczego,• przykłady konstruowania zarzutów i wniosków apelacji oraz wzory poszczególnych elementów apelacji,• wzór prawidłowo napisanej apelacji opatrzony szczegółowym komentarzem. Publikacja jest przeznaczona dla pełnomocników procesowych, sędziów i wszystkich, którzy w swojej pracy zawodowej sporządzają apelacje i biorą udział w postępowaniu apelacyjnym. Stanowi nieodzowną pomoc dla aplikantów, w szczególności dla osób przystępujących do egzaminu zawodowego radcowskiego, adwokackiego i sędziowskiego.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 17 Słowo wstępne | str. 19 Rozdział I Zaskarżalność apelacją | str. 21 **Art. 367. [Dopuszczalność apelacji]** | str. 21 Przepisy powiązane | str. 21 1. Zaskarżalność apelacją | str. 22 1.1. Zasada | str. 22 1.2. Wyjątek | str. 22 1.3. Rozróżnienie zaoczności | str. 23 Orzecznictwo | str. 23 2. Apelacja a rozstrzygnięcie o kosztach procesu za pierwszą instancję | str. 23 Kwestie praktyczne | str. 24 3. Apelacja a przedmiot zaskarżenia | str. 25 Orzecznictwo | str. 26 4. Apelacja a legitymacja i interes prawny w zaskarżeniu | str. 28 Orzecznictwo | str. 29 5. Umocowanie do wniesienia apelacji | str. 31 5.1. Zakres pełnomocnictwa | str. 31 Kwestie praktyczne | str. 33 5.2. Apelacja a udział w postępowaniu aplikantów | str. 33 Orzecznictwo | str. 34 6. Skład sądu drugiej instancji | str. 38 6.1. Zasada | str. 38 6.2. Wyjątki | str. 38 Orzecznictwo | str. 39 Rozdział II Wymagania apelacji jako pisma procesowego | str. 40 **Art. 368. [Wymagania formalne apelacji]** | str. 40 Przepisy powiązane | str. 41 A. Apelacja jako pismo procesowe | str. 41 1. Oznaczenie sądu | str. 41 Orzecznictwo | str. 42 2. Oznaczenie stron | str. 42 3. Oznaczenie pisma procesowego | str. 43 3.1. Zasada | str. 43 3.2. Wyjątek | str. 43 Orzecznictwo | str. 44 4. Oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia | str. 45 4.1. Obowiązek oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia | str. 45 4.1.1. Zasada | str. 45 4.1.2. Wyjątek 1 | str. 45 Kwestie praktyczne | str. 46 4.1.3. Wyjątek 2 | str. 46 Kwestie praktyczne | str. 47 4.2. Sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia | str. 48 Orzecznictwo | str. 48 5. Zasady określania wartości przedmiotu zaskarżenia w zakresie odsetek | str. 55 Kwestie praktyczne | str. 55 6. Zasady określania wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się | str. 57 Kwestie praktyczne | str. 57 7. Zasady określania wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach dotyczących umowy najmu lub dzierżawy oraz w sprawach o wydanie rzeczy | str. 58 Kwestie praktyczne | str. 59 8. Kumulacja roszczeń w postępowaniu apelacyjnym | str. 60 8.1. Uwagi ogólne | str. 60 Kwestie praktyczne | str. 61 8.2. Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia wyroków łącznych, częściowych i wstępnych oraz wyroków rozstrzygających o powództwie głównym i wzajemnym | str. 61 8.3. Określanie wartości przedmiotu zaskarżenia przy sformułowaniu żądania pozwu w sposób alternatywny, przemienny, ewentualny | str. 62 Orzecznictwo | str. 63 9. Podpis i załączniki | str. 75 9.1. Obowiązek podpisania apelacji | str. 75 Kwestie praktyczne | str. 75 Orzecznictwo | str. 76 9.2. Obowiązek dołączenia załączników | str. 78 Kwestie praktyczne | str. 79 Orzecznictwo | str. 79 10. Opłata od apelacji | str. 83 10.1. Uwagi ogólne | str. 83 10.2. Zasada | str. 84 10.3. Wyjątki | str. 84 Orzecznictwo | str. 85 B. Apelacja jako środek odwoławczy | str. 87 1. Oznaczenie wyroku | str. 87 2. Zakres zaskarżenia | str. 88 Przepisy powiązane | str. 88 3. Zarzuty i podstawy apelacji | str. 88 Przepisy powiązane | str. 88 3.1. Zasada | str. 88 3.2. Wyjątek | str. 90 Orzecznictwo | str. 91 4. Zarzuty naruszenia prawa procesowego | str. 91 Przepisy powiązane | str. 91 4.1. Uwagi wprowadzające | str. 92 4.2. Uchybienia prowadzące do nieważności postępowania | str. 92 4.3. Inne uchybienia procesowe a wpływ na rozstrzygnięcie | str. 93 4.4. Uchybienie procesowe – błędna ocena dowodów i błędów w postępowaniu dowodowym | str. 93 Kwestie praktyczne | str. 94 4.5. Zasada | str. 95 Kwestie praktyczne | str. 95 4.6. Wyjątek | str. 96 Kwestie praktyczne | str. 98 4.7. Naruszenia procesowe mające wpływ na ustalenie stanu faktycznego, niezwiązane wprost z postępowaniem dowodowym | str. 98 Kwestie praktyczne | str. 100 4.8. Zarzuty apelacji a zastrzeżenie do protokołu | str. 100 Orzecznictwo | str. 101 5. Zarzuty naruszenia prawa materialnego | str. 116 Przepisy powiązane | str. 116 5.1. Pojęcie prawa materialnego | str. 116 Kwestie praktyczne | str. 116 5.2. Postacie naruszenia prawa materialnego | str. 117 5.3. Błędna interpretacja przepisu | str. 117 Kwestie praktyczne | str. 117 5.4. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego | str. 118 Kwestie praktyczne | str. 118 5.5. Błędne ustalenie stanu faktycznego przez sąd a błąd w stosowaniu prawa materialnego | str. 120 Kwestie praktyczne | str. 121 Orzecznictwo | str. 123 6. Wnioski apelacji | str. 137 Przepisy powiązane | str. 137 6.1. Obowiązek formułowania wniosków apelacji | str. 137 Kwestie praktyczne | str. 138 6.2. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku | str. 139 6.2.1. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania prowadzącej do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania | str. 139 6.2.2. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania prowadzącej do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania | str. 140 6.2.3. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z innych przyczyn | str. 141 6.3. Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku | str. 141 7. Powołanie nowych faktów i dowodów w apelacji | str. 142 8. Wniosek o zasądzenie kosztów procesu | str. 142 8.1. Sposób formułowania wniosku apelacji o zasądzenie kosztów procesu za pierwszą instancję | str. 142 8.2. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego | str. 143 Orzecznictwo | str. 144 Rozdział III Wniesienie apelacji | str. 149 **Art. 369. [Właściwość sądu]** | str. 149 Przepisy powiązane | str. 150 1. Sąd właściwy do wniesienia apelacji | str. 150 Kwestie praktyczne | str. 150 Orzecznictwo | str. 152 2. Termin do wniesienia apelacji | str. 153 2.1. Zasada | str. 153 2.2. Wyjątek | str. 153 Kwestie praktyczne | str. 154 Orzecznictwo | str. 154 3. Termin do wniesienia apelacji a reprezentacja przez pełnomocnika | str. 155 Kwestie praktyczne | str. 156 Orzecznictwo | str. 156 4. Termin do wniesienia apelacji a współuczestnictwo procesowe | str. 158 Kwestie praktyczne | str. 159 Orzecznictwo | str. 160 5. Przerwa biegu terminu do wniesienia apelacji | str. 161 5.1. Zasada | str. 161 5.2. Wyjątki | str. 162 Kwestie praktyczne | str. 163 Orzecznictwo | str. 164 6. Bieg terminu do wniesienia apelacji a powtórne doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem | str. 171 Orzecznictwo | str. 171 Rozdział IV Przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji | str. 172 **Art. 371. [Przedstawienie akt sądowi drugiej instancji]** | str. 172 Przepisy powiązane | str. 172 **Art. 3731. [Odpowiedź na apelację]** | str. 173 Przepisy powiązane | str. 173 Uwagi ogólne | str. 173 Kwestie praktyczne | str. 173 Orzecznictwo | str. 175 Rozdział V Przyczyny odrzucenia apelacji | str. 178 **Art. 373. [Przesłanki odrzucenia apelacji]** | str. 178 Przepisy powiązane | str. 178 1. Odrzucenie apelacji z powodu uchybienia terminowi do jej wniesienia | str. 178 Kwestie praktyczne | str. 180 Orzecznictwo | str. 181 2. Odrzucenie apelacji z powodu braków formalnych i fiskalnych | str. 183 Kwestie praktyczne | str. 184 Orzecznictwo | str. 186 3. Odrzucenie apelacji z innych przyczyn | str. 194 Rozdział VI Postępowanie przed sądem drugiej instancji | str. 195 **Art. 374. [Posiedzenie niejawne]** | str. 195 **Art. 375. [Wyznaczenie rozprawy]** | str. 195 Przepisy powiązane | str. 195 1. Zasada | str. 196 2. Wyjątki | str. 196 Kwestie praktyczne | str. 197 Orzecznictwo | str. 198 **Art. 376. [Rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym w nieobecności stron]** | str. 200 Przepisy powiązane | str. 200 1. Zasada | str. 200 2. Wyjątek | str. 201 Orzecznictwo | str. 201 **Art. 377. [Sprawozdanie]** | str. 202 Przepisy powiązane | str. 202 Odrębności rozprawy apelacyjnej | str. 202 **Art. 378. [Granice zaskarżenia]** | str. 203 Przepisy powiązane | str. 203 1. Granice apelacji | str. 204 Kwestie praktyczne | str. 204 Orzecznictwo | str. 205 2. Granice podmiotowe apelacji | str. 209 2.1. Uwaga wstępna | str. 209 2.2. Rodzaje współuczestnictwa procesowego | str. 209 2.2.1. Podział ogólny wielopodmiotowości | str. 209 2.2.2. Współuczestnictwo materialne | str. 210 2.2.3. Zobowiązanie solidarne | str. 211 2.2.4. Współuczestnictwo formalne | str. 211 Kwestie praktyczne | str. 212 2.2.5. Współuczestnictwo konieczne | str. 212 2.2.5.1. Zasada | str. 212 2.2.5.2. Wyjątek 1 | str. 213 Kwestie praktyczne | str. 213 2.2.5.3. Wyjątek 2 | str. 213 Kwestie praktyczne | str. 214 2.2.5.4. Wyjątek 3 | str. 215 2.2.5.5. Wyjątek 4 | str. 215 2.2.5.6. Wyjątek 5 | str. 215 2.2.6. Współuczestnictwo jednolite | str. 216 Kwestie praktyczne | str. 216 2.2.7. Przykładowe sytuacje wspólnoty praw i obowiązków na tle współuczestnictwa jednolitego i koniecznego | str. 217 Orzecznictwo | str. 218 2.3. Granice podmiotowe apelacji w przypadku współuczestnictwa | str. 225 3. Stosowanie **Art. 378 § 2** w postępowaniu apelacyjnym | str. 226 Orzecznictwo | str. 228 **Art. 379. [Nieważność]** | str. 232 Przepisy powiązane | str. 233 1. Przyczyny nieważności postępowania jako zarzut apelacji | str. 233 1.1. Uwagi wstępne | str. 233 1.2. Zasada | str. 233 1.3. Wyjątek | str. 233 Kwestie praktyczne | str. 234 Orzecznictwo | str. 234 2. Niedopuszczalność drogi sądowej jako przyczyna nieważności postępowania | str. 238 3. Brak zdolności sądowej i procesowej oraz brak w składzie organów jako przyczyna nieważności postępowania | str. 239 3.1. Decyzja sądu drugiej instancji w przypadku braku zdolności sądowej osoby fizycznej | str. 239 3.2. Decyzja sądu drugiej instancji w przypadku braku zdolności sądowej jednostki organizacyjnej | str. 240 3.3. Decyzja sądu drugiej instancji w przypadku braku zdolności procesowej | str. 241 3.4. Decyzja sądu drugiej instancji w przypadku braku w składzie organów jednostki organizacyjnej | str. 242 Kwestie praktyczne | str. 243 3.5. Decyzja sądu drugiej instancji w przypadku utraty zdolności sądowej lub procesowej, braku organu powołanego do reprezentowania strony lub przedstawiciela ustawowego w toku postępowania | str. 244 Kwestie praktyczne | str. 245 Orzecznictwo | str. 246 4. Nienależyte pełnomocnictwo jako przyczyna nieważności postępowania | str. 247 Kwestie praktyczne | str. 249 Orzecznictwo | str. 250 5. Powaga rzeczy osądzonej i zawisłość sporu jako przesłanka nieważności postępowania | str. 255 Orzecznictwo | str. 256 6. Wadliwy skład sądu jako przyczyna nieważności postępowania | str. 260 Orzecznictwo | str. 261 7. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy jako przesłanka nieważności postępowania | str. 262 8. Pozbawienie możliwości obrony jako przyczyna nieważności postępowania | str. 262 Orzecznictwo | str. 263 **Art. 380. [Kontrola niezaskarżalnych postanowień]** | str. 272 Kwestie praktyczne | str. 273 Orzecznictwo | str. 274 **Art. 381. [Ograniczenie prezentowania nowych faktów i dowodów]** | str. 278 **Art. 382. [Podstawa orzeczenia sądu drugiej instancji]** | str. 278 Przepisy powiązane | str. 278 1. Zasada | str. 278 2. Wyjątki | str. 279 Kwestie praktyczne | str. 280 Orzecznictwo | str. 281 **Art. 383. [Rozszerzenie żądania]** | str. 290 Przepisy powiązane | str. 290 1. Pojęcie zmian przedmiotowych | str. 291 Orzecznictwo | str. 291 2. Zmiany ilościowe w postępowaniu apelacyjnym | str. 293 2.1. Zasada | str. 293 2.2. Wyjątek | str. 294 Orzecznictwo | str. 294 3. Zmiany jakościowe w postępowaniu apelacyjnym | str. 294 3.1. Zasada | str. 294 3.2. Wyjątek | str. 295 Orzecznictwo | str. 295 4. Tryb dokonania zmian przedmiotowych w postępowaniu apelacyjnym | str. 297 5. Skutki niedozwolonej zmiany powództwa w postępowaniu apelacyjnym | str. 298 Orzecznictwo | str. 298 **Art. 384. [Zakaz reformationis in peius]** | str. 300 1. Zasada | str. 301 2. Wyjątki | str. 301 Orzecznictwo | str. 302 **Art. 385. [Przyczyny oddalenia apelacji]** | str. 306 **Art. 386. [Inne rozstrzygnięcia]** | str. 306 Przepisy powiązane | str. 307 1. Rodzaje orzeczeń sądu drugiej instancji | str. 307 2. Wyroki reformatoryjne | str. 308 3. Postanowienia sądu drugiej instancji w kwestiach formalnych | str. 308 4. Wyrok (postanowienie co do istoty sprawy) uchylający wyrok (postanowienie co do istoty sprawy) sądu pierwszej instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania | str. 310 5. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu za pierwszą instancję | str. 312 Orzecznictwo | str. 313 6. Postępowanie po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania | str. 330 Orzecznictwo | str. 331 **Art. 387. [Uzasadnienie]** | str. 333 Przepisy powiązane | str. 334 1. Uzasadnianie orzeczeń w postępowaniu apelacyjnym | str. 335 1.1. Zasada | str. 335 1.2. Wyjątki | str. 335 Kwestie praktyczne | str. 336 Orzecznictwo | str. 338 2. Konstrukcja uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji | str. 340 Orzecznictwo | str. 341 **Art. 3871. [Obowiązek zawiadamiania o zmianie miejsca zamieszkania]** | str. 346 Przepisy powiązane | str. 347 Orzecznictwo | str. 347 **Art. 388. [Wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia]** | str. 347 Przepisy powiązane | str. 348 1. Wykonalność wyroku sądu drugiej instancji | str. 348 1.1. Zasada | str. 348 1.2. Wyjątki | str. 348 2. Wstrzymanie wykonania wyroku sądu drugiej instancji | str. 349 3. Wstrzymanie skuteczności wyroku sądu drugiej instancji | str. 350 Orzecznictwo | str. 351 **Art. 389. [Zwrot akt sądowi pierwszej instancji]** | str. 351 **Art. 390. [Przedstawienie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu]** | str. 351 1. Przesłanki przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji | str. 352 Orzecznictwo | str. 353 2. Moc wiążąca uchwały Sądu Najwyższego rozstrzygającej zagadnienie prawne | str. 360 Orzecznictwo | str. 360 **Art. 391. [Odpowiednie stosowanie]** | str. 362 Przepisy powiązane | str. 362 1. Ogólne zasady stosowania przepisów regulujących postępowanie przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego | str. 362 Orzecznictwo | str. 363 2. Zmiany podmiotowe w postępowaniu apelacyjnym | str. 364 Orzecznictwo | str. 365 3. Cofnięcie apelacji | str. 368 Orzecznictwo | str. 370 **Art. 3911. [Apelacja od wyroku stwierdzającego oczywistą bezzasadność powództwa]** | str. 373 1. Oczywista bezzasadność powództwa | str. 374 2. Rozpoznanie apelacji od wyroku stwierdzającego oczywistą bezzasadność powództwa | str. 375 Rozdział VII Apelacja uproszczona | str. 379 **Art. 5058. [Apelacja w postępowaniu uproszczonym]** | str. 379 Przepisy powiązane | str. 380 1. Termin do wniesienia apelacji w postępowaniu uproszczonym | str. 380 2. Zrzeczenie się prawa do wniesienia apelacji | str. 380 Kwestie praktyczne | str. 381 **Art. 5059. [Zarzuty apelacji]** | str. 381 1. Podstawy apelacji uproszczonej | str. 382 2. Dopuszczalność podnoszenia dalszych zarzutów apelacji | str. 382 3. Ograniczony charakter apelacji uproszczonej | str. 383 Orzecznictwo | str. 383 **Art. 3671. [Skład orzekający]** | str. 385 1. Skład sądu w postępowaniu apelacyjnym uproszczonym | str. 385 2. Posiedzenie przewidziane do rozpoznania apelacji w postępowaniu uproszczonym | str. 385 Kwestie praktyczne | str. 386 Orzecznictwo | str. 387 **Art. 50512. [Rozstrzygnięcia]** | str. 391 1. Wyrok sądu drugiej instancji w postępowaniu uproszczonym | str. 391 1.1. Zasada | str. 391 1.2. Wyjątek | str. 392 Orzecznictwo | str. 393 2. Wskazania sądu drugiej instancji co do dalszego postępowania | str. 394 Orzecznictwo | str. 395 **Art. 50513. [Uproszczenia dotyczące uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji]** | str. 395 * * * SUPLEMENT Przykłady V Schematy LXXV Schemat 1. Apelacja (art. 368) | str. LXXVII Schemat 2. Wielopodmiotowość w procesie cywilnym | str. LXXVIII Schemat 3. Rodzaje współuczestnictwa procesowego a dokonywanie czynności procesowych w postępowaniu apelacyjnym | str. LXXX Schemat 4. Apelacja jako pismo procesowe | str. LXXXI Schemat 5. Działalność jurysdykcyjna sądu a zarzuty i wnioski apelacji | str. LXXXII Schemat 6. Orzeczenia sądu apelacyjnego | str. LXXXIII