Archeologia sądowa w teorii i praktyce

Publikacja ma charakter interdyscyplinarny i prezentuje wiedzę z zakresu archeologii, kryminalistyki oraz medycyny sądowej, a także zawiera wybór regulacji prawnych niezbędnych w pracy archeologa sądowego. Autorzy omawiają między innymi: badania historyczne w powiązaniu z innymi dyscyplinami, konteksty i sposoby odnajdywania szczątków ludzkich, metody identy?kacji zwłok, identy?kacji obrażeń oraz ustalanie modus operandi sprawców, archeologiczne badania nieinwazyjne i inwazyjne. W książce poruszono też kwestie związane z najnowszą historią – badania tzw. zbrodni komunistycznych, zbrodni wojennych czy ludobójstwa. Autorzy dzielą się doświadczeniami z zakresu dydaktyki oraz uczestnictwa w pracach terenowych i laboratoryjnych. Zagadnienia teoretyczne uzupełniają o ciekawe refleksje, ocenę skuteczności stosowanych metod oraz swoje rekomendacje. „Opracowanie jest pewną formą wyjścia naprzeciw nowym zainteresowaniom, nowym wyzwaniom oraz możliwościom praktycznego zastosowania archeologii w bardzo specy? cznym jej powiązaniu z naukami sądowymi”. Dr hab. Maciej Trzciński, prof. UWr (fragment Wstępu) Książka przeznaczona jest przede wszystkim dla archeologów, przedstawicieli organów ścigania, historyków oraz pracowników naukowych zajmujących się kryminalistyką. Informacje w niej zawarte będą cenne również dla antropologów.

Spis treści

Wykaz skrótów  | str.  9 Wstęp  | str.  11 Rozdział 1 Przedmiot i zakres badań archeologii sądowej  | str.  15 Problemy z właściwą identyfikacją dyscypliny | str. 15 Archeologia a nauki sądowe | str. 17 Archeologia a kryminalistyka – różnice i podobieństwa | str. 19 Współczesne badania archeologiczno-sądowe. Wprowadzenie do problematyki | str. 24 Rozdział 2 Prawo w archeologii sądowej  | str.  36 Zabytek archeologiczny | str. 37 Badania archeologiczne | str. 42 Prawo a śmierć | str. 43 3.1. Definicja śmierci  | str.  44 3.2. Oględziny zwłok  | str.  45 3.3. Ekshumacja zwłok  | str.  48 3.4. Zwłoki, szczątki ludzkie  | str.  51 3.5. Zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne  | str.  53 Broń palna i amunicja | str. 57 Archeolog jako biegły sądowy | str. 61 Rozdział 3 Badania historyczne w archeologii sądowej  | str.  65 Uwagi wstępne | str. 65 1.1. Państwo w roli sprawcy  | str.  66 1.2. Prawo jako narzędzie represji  | str.  68 1.3. Struktury terroru  | str.  71 1.4. Kadry aparatu przymusu  | str.  75 1.5. Statystyka zbrodni  | str.  77 Procedury śmierci | str. 78 2.1. Procesy sądowe  | str.  78 2.2. Rozstrzelanie  | str.  79 2.3. Powieszenie  | str.  80 2.4. Metoda katyńska  | str.  81 2.5. Egzekucje publiczne  | str.  82 2.6. Zbrodnie masowe  | str.  84 2.7. Wykonawcy zbrodni  | str.  85 Postępowanie ze zwłokami | str. 86 3.1. Pochówki na cmentarzach  | str.  86 3.2. Zakłady anatomii  | str.  88 3.3. Inne miejsca  | str.  89 3.4. Zacieranie śladów  | str.  90 Dokumenty śmierci i ich analiza | str. 91 4.1. Archiwalia aparatu bezpieczeństwa  | str.  92 4.2. Akta śledcze Urzędu Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej  | str.  94 4.3. Akta śledcze prokuratorskie  | str.  94 4.4. Akta sądowe  | str.  96 4.5. Akta nadzoru nad wykonaniem kary  | str.  97 4.6. Dokumenty więzienne  | str.  97 4.7. Pozostałe zbiory  | str.  98 Podsumowanie | str. 99 Rozdział 4 Medycyna sądowa w archeologii sądowej  | str.  100 Uwagi wstępne | str. 100 Tanatologia sądowo-lekarska | str. 101 2.1. Systematyka różnych rodzajów śmierci według jej przyczyn i rodzajów  | str.  101 2.2. Patomechanizm śmierci  | str.  102 2.3. Samoistne procesy przeobrażeniowe zwłok  | str.  104 Zasady i możliwości określania czasu zgonu w odniesieniu do szczątków ludzkich | str. 107 Traumatologia sądowo-lekarska | str. 109 4.1. Narzędzia tępe, tępokrawędziste  | str.  109 4.2. Narzędzia ostre  | str.  111 4.3. Narzędzia kończyste  | str.  111 4.4. Broń palna, gazowa i urządzenia „broniopodobne”  | str.  113 4.5. Rany postrzałowe  | str.  113 4.6. Charakterystyka typowych obrażeń w okolicy rany wlotowej w zależności od rodzaju postrzału  | str.  114 4.7. Kanały ran postrzałowych  | str.  115 4.8. Obrażenia spowodowane działaniem materiałów wybuchowych  | str.  118 4.9. Ocena obrażeń podczas badania zeszkieletowanych zwłok  | str.  119 Rekonstrukcja mechanizmów i okoliczności powstania obrażeń ciała | str. 121 5.1. Oddziaływanie podstawowych czynników fizycznych na ciało ludzkie  | str.  122 5.2. Oddziaływanie podstawowych czynników chemicznych na ciało ludzkie  | str.  124 5.3. Zatrucia niektórymi metalami ciężkimi  | str.  124 5.3.1. Zatrucia arsenem  | str.  124 5.3.2. Zatrucia rtęcią  | str.  125 5.3.3. Zatrucia ołowiem  | str.  126 Identyfikacja zwłok i szczątków o nieustalonej tożsamości | str. 127 6.1. Tatuaże  | str.  128 6.2. Znamiona zawodowe  | str.  128 6.3. Indywidualne cechy wyglądu twarzy i głowy składające się na rysopis  | str.  129 6.4. Oznaczenie płci, masy ciała, wzrostu oraz wieku  | str.  129 6.5. Ocena płci szczątków ludzkich  | str.  130 6.6. Ocena wieku w chwili śmierci szczątków ludzkich  | str.  132 6.7. Ocena przyżyciowej wysokości ciała  | str.  133 6.8. Badania metodą superprojekcji  | str.  134 6.9. Rekonstrukcja plastyczna wyglądu zmarłej osoby za życia  | str.  134 6.10. Badania laboratoryjne – badania mikroskopowe, identyfikacja DNA  | str.  136 Rozdział 5 Archeologia sądowa w praktyce  | str.  137 Od archeologii tradycyjnej do sądowej | str. 137 Archeologia sądowa. Rozwój dyscypliny | str. 139 Zastosowanie metod archeologicznych w pracach poszukiwawczych Instytutu Pamięci Narodowej | str. 142 Przed rozpoczęciem wykopalisk – analiza dokumentów, map, zdjęć lotniczych, satelitarnych, LIDAR | str. 147 4.1. Prospekcja terenowa, badania nieinwazyjne, wykrywacz metali, psy tropiące, wiertło geologiczne  | str.  150 Wykopaliska | str. 154 5.1. Wykopaliska metodą rowów sondażowych  | str.  154 5.2. Wykopaliska metodą szerokopłaszczyznową  | str.  156 5.3. Wykopaliska na cmentarzach  | str.  158 5.4. Eksploracja obiektów i ich dokumentacja  | str.  159 5.5. Postępowanie ze szczątkami ludzkimi  | str.  161 5.6. Artefakty  | str.  162 5.7. Sprawozdania, publikacje, konferencje  | str.  163 Uwagi końcowe  | str.  165 Bibliografia  | str.  167 Wykaz aktów prawnych  | str.  181 Spis ilustracji  | str.  185 O Autorach  | str.  229