Behawioralne finanse przedsiębiorstw. Podstawowe podejścia i koncepcje

Jedna z największych zmian, jaka zaszła w ramach rozwoju nauki o finansach na przełomie XX i XXI wieku, polega na wzroście zainteresowania finansami behawioralnymi. Ten obszar badawczy, wiążący ze sobą wiedzę przede wszystkim z zakresu finansów i psychologii, zyskał na znaczeniu w całym świecie, stanowiąc wyzwanie dla dominującej dotychczas neoklasycznej teorii finansów.

W pracy dokonano przeglądu uwarunkowań, które wpływają na zarządzanie finansami przedsiębiorstw w podstawowych grupach decyzji podejmowanych w spółce, począwszy od decyzji o budżetowaniu inwestycji, poprzez finansowanie i politykę dywidendy aż do zarządzania kapitałem obrotowym.

Spis treści

Wprowadzenie 9 Rozdział 1. Finanse behawioralne a neoklasyczna teoria finansów 15 1.1. „Behawioralna” zmiana w nauce o finansach 15 1.2. Podstawy neoklasycznej teorii finansów 19 1.2.1. Efektywność rynku 19 1.2.2. Teoria portfelowa 20 1.2.3. Ryzyko a oczekiwana stopa zwrotu 20 1.2.4. Racjonalne zachowanie 21 1.3. Podstawy finansów behawioralnych 25 1.3.1. Teoria perspektywy 25 1.3.2. Skłonności ludzi uwzględniane w ramach finansów behawioralnych 27 1.3.3. Nieefektywność rynku 29 1.3.4. Behawioralne podejście do teorii portfela 30 1.3.5. Oczekiwana stopa zwrotu w finansach behawioralnych 31 Rozdział 2. Behawioralne finanse przedsiębiorstw – podstawowe ramy teoretyczne 35 2.1. Neoklasyczne a behawioralne podejście do finansów przedsiębiorstw 35 2.2. Podstawowe skłonności o charakterze psychologicznym charakterystyczne dla menedżerów 37 2.2.1. Nadmierny optymizm 37 2.2.2. Nadmierna pewność siebie 37 2.2.3. Selektywna percepcja i błąd afirmacji 38 2.2.4. Błąd kontroli 39 2.2.5. Heurystyka 39 2.2.6. Efekt kadrowania 41 2.3. Podstawowe rodzaje podejścia w behawioralnych finansach przedsiębiorstw 42 2.4. Ogólna charakterystyka podejścia „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 45 2.5 Syntetyczny model podejścia „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 48 2.6. Problemy metodyczne przy badaniach empirycznych w podejściu „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 52 2.7. Ogólna charakterystyka podejścia „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 55 2.8. Syntetyczny model podejścia „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 57 2.9. Problemy metodyczne przy badaniach empirycznych w podejściu „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 58 Rozdział 3. Budżetowanie kapitału 63 3.1. Budżetowanie kapitału w neoklasycznym podejściu do zarządzania finansami 63 3.2. Budżetowanie kapitału w warunkach podejścia „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 66 3.3. Związek pomiędzy inwestycjami rzeczowymi a niewłaściwą wyceną akcji w warunkach polskich 68 3.4. Budżetowanie kapitału w warunkach podejścia „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 74 3.5. Model budżetowania kapitału z uwzględnieniem zbytniej pewności siebie menedżerów 76 3.6. Nadmierna pewność siebie menedżerów a nadmierny optymizm w kontekście decyzji inwestycyjnych 79 3.7. Wybrane praktyczne kwestie dotyczące procesu budżetowania kapitału w podejściu „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 81 3.7.1. Zbytnia pewność siebie i nadmierny optymizm przy szacowaniu przepływów pieniężnych generowanych przez projekt 81 3.7.2. Szacowanie kosztów (nakładów) projektu 82 3.7.3. Wyznaczanie stopy dyskontowej 83 3.8. Podejmowanie nowych projektów przez małe spółki 84 3.9. Wpływ doświadczenia na skłonności menedżerskie ujawniane w procesie budżetowania kapitału 86 Rozdział 4. Finansowanie i struktura kapitału 91 4.1. Finansowanie i struktura kapitału w neoklasycznej teorii finansów 91 4.1.1. Podejście Millera-Modiglianiego w warunkach rynku doskonałego 92 4.1.2. Podejście Millera-Modiglianiego w warunkach gospodarki z podatkami 93 4.1.3. Teoria kompromisu 93 4.1.4. Teoria hierarchii źródeł finansowania 95 4.2. Finansowanie i struktura kapitału w podejściu „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 97 4.2.1. Teoria struktury kapitału wyjaśniająca jej kształtowanie działaniami typu market timing 98 4.2.2. Polityka finansowania w kontekście działań typu market timing 100 4.2.3. Struktura kapitału a market timing w warunkach polskich 106 4.3. Finansowanie i struktura kapitału w podejściu „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 112 4.3.1. Teoretyczne aspekty związane z kształtowaniem struktury kapitału 112 4.3.2. Polityka finansowania w kontekście podejścia „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 116 Rozdział 5. Polityka dywidendy 119 5.1. Polityka dywidendy w neoklasycznym podejściu do finansów przedsiębiorstw 119 5.2. Polityka dywidendy w podejściu „nieracjonalni inwestorzy – racjonalni menedżerowie” 125 5.2.1. Dywidenda a behawioralny cykl życia i ryzyko 126 5.2.2. Dywidenda a samokontrola 132 5.2.3. Dywidenda a teoria perspektywy 135 5.2.4. Kateringowa teoria dywidendy 141 5.2.5. Polityka dywidendy a katering w warunkach polskich 150 5.3. Polityka dywidendy w warunkach podejścia „racjonalni inwestorzy – nieracjonalni menedżerowie” 156 5.4. Polityka dywidendy w warunkach behawioralnego sygnalizowania 158 Rozdział 6. Inne decyzje podejmowane w ramach zarządzania finansami przedsiębiorstwa 163 6.1. Behawioralna rachunkowość 163 6.2. Kształtowanie zysków 164 6.3. Kształtowanie zysków w warunkach polskich 167 6.4. Dywersyfikacja a koncentracja profilu działania 172 6.5. Fuzje i przejęcia 174 6.6. Zmiana nazwy spółki 179 6.7. Wynagrodzenia menedżerów 181 6.8. Zarządzanie kapitałem obrotowym 182 Rozdział 7. Krytyczne spojrzenie na finanse behawioralne 185 7.1. Istota krytyki behawioralnego podejścia do finansów 185 7.2. Kompleksowe zastrzeżenia sformułowane przez E. Famę 187 7.2.1. Syntetyczna charakterystyka krytyki 188 7.2.2. Problemy i mankamenty metodyki badań w zakresie finansów behawioralnych 194 7.2.3. Wiarygodność poszczególnych badań dotyczących anomalii 197 7.3. Inne zastrzeżenia do koncepcji stworzonych w ramach finansów behawioralnych i reakcja na nie ze strony badaczy tej dyscypliny 200 Zakończenie 203 Bibliografia 207 Spis tabel i rysunków 225