Bezpaństwowość w prawie publicznym

W książce przedstawiono fundamentalne zagadnienia dogmatyki prawa publicznego dotyczące bezpaństwowości, m.in.: definicję tego pojęcia i administracyjnoprawny reżim regulujący problematykę bezpaństwowości oraz status bezpaństwowca. Zagadnienia te zostały omówione na przykładzie wybranych regulacji państw europejskich w kontekście standardu wyznaczanego przez prawo międzynarodowe. Autorka, analizując prawo międzynarodowe i regulacje krajowe państw europejskich, podkreśla, że w podejściu do problematyki bezpaństwowości należy uwzględnić istnienie różnych kategorii podmiotów. Wskazuje na rozmaite rodzaje bezpaństwowców (zarówno apatrydów dobrowolnych, jak i osób, których bezpaństwowość wynika z sytuacji przymusowej), a także na odmiennie oceniane przez państwa sytuacje różnych osób w perspektywie m.in. instrumentów prewencji bezpaństwowości (np. dopuszczenie pozbawienia obywatelstwa skutkującego bezpaństwowością osób, które popełniły określone przestępstwa). Bezpaństwowcy są wśród nas. Także ich problemy - przeczytaj wywiad z Autorką >>

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wprowadzenie | str. 17 Część I Rozdział I Wprowadzenie do problematyki bezpaństwowości | str. 29 1. Kształtowanie się pojęcia prawnego bezpaństwowości | str. 29 2. Pojęcie bezpaństwowości i obszar problematyki bezpaństwowości | str. 31 3. Istota prawna bezpaństwowości | str. 33 4. Przyczyny występowania zjawiska bezpaństwowości | str. 37 5. Regulacja problematyki bezpaństwowości w prawie międzynarodowym | str. 45 5.1. Bezpaństwowość a prawa człowieka | str. 45 5.2. Bezpaństwowość a zagadnienia ochrony uchodźców | str. 48 5.3. Konwencje ONZ regulujące problematykę bezpaństwowości | str. 51 5.3.1. Konwencja o statusie bezpaństwowców z 1954 r. | str. 51 5.3.2. Konwencja o ograniczeniu bezpaństwowości z 1961 r. | str. 53 5.4. Regulacja bezpaństwowości w Europie | str. 55 6. Podstawowe mechanizmy prawne regulacji bezpaństwowości | str. 57 7. Podsumowanie | str. 59 Rozdział II Zagadnienie definiowania bezpaństwowca | str. 61 1. Znaczenie terminu „bezpaństwowiec” | str. 61 2. Definicja bezpaństwowca w prawie międzynarodowym | str. 64 2.1. Zagadnienia ogólne | str. 64 2.2. Zagadnienia semantyczne | str. 67 2.2.1. Wąska interpretacja definicji bezpaństwowca w konwencji z 1954 r. | str. 68 2.2.2. Szeroka interpretacja definicji bezpaństwowca w konwencji z 1954 r. | str. 71 3. Problemy z definiowaniem bezpaństwowca w wybranych porządkach krajowych | str. 77 4. Różne kategorie bezpaństwowców | str. 81 5. Podsumowanie | str. 82 Rozdział III Przeciwdziałanie bezpaństwowości | str. 84 1. Prewencja bezpaństwowości | str. 84 1.1. Uwagi wprowadzające | str. 84 1.2. Prewencja bezpaństwowości w przypadku zrzeczenia się obywatelstwa | str. 86 1.3. Prewencja bezpaństwowości w przypadku utraty obywatelstwa wbrew woli jednostki | str. 91 1.3.1. Utrata obywatelstwa w przypadku braku rzeczywistego związku między państwem a jego obywatelem stale zamieszkującym za granicą | str. 91 1.3.2. Utrata obywatelstwa w związku z oszustwem w postępowaniu o nadanie obywatelstwa | str. 93 1.3.3. Utrata obywatelstwa w związku z nielojalnym działaniem względem państwa | str. 94 1.3.4. Utrata obywatelstwa przez dziecko w związku ze zmianami w ustaleniu pochodzenia, przysposobieniem lub utratą obywatelstwa przez rodzica | str. 96 2. Redukcja bezpaństwowości | str. 97 2.1. Uwagi wprowadzające | str. 97 2.2. Redukcja bezpaństwowości powstałej w momencie urodzenia | str. 97 2.3. Redukcja bezpaństwowości powstałej w późniejszym czasie | str. 98 2.3.1. Standard międzynarodowy | str. 98 2.3.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 101 3. Podsumowanie | str. 104 Rozdział IV Ochrona bezpaństwowców i procedury ustalania bezpaństwowości | str. 106 1. Zagadnienia wstępne | str. 106 2. Procedury ustalania bezpaństwowości | str. 109 2.1. Zagadnienia wstępne | str. 109 2.2. Zalecenia UNHCR dotyczące wprowadzania procedur ustalania bezpaństwowości w porządkach krajowych | str. 111 2.2.1. Zagadnienia wstępne | str. 111 2.2.2. Sposób zorganizowania administracji | str. 114 2.2.3. Dostęp do procedury | str. 115 2.2.4. Gwarancje proceduralne | str. 116 2.2.5. Rozłożenie ciężaru dowodu i standard dowodowy | str. 116 3. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 122 3.1. Zagadnienia wstępne | str. 122 3.2. Sposób zorganizowania administracji | str. 125 3.3. Dostęp do procedury | str. 127 3.4. Gwarancje proceduralne | str. 130 3.5. Rozłożenie ciężaru dowodu i standard dowodowy | str. 134 4. Status osoby bezpaństwowej | str. 136 4.1. Konwencja o statusie bezpaństwowców z 1954 r. | str. 136 4.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 137 5. Podsumowanie | str. 140 Część II Rozdział V Kategoria „kobiet” a problematyka bezpaństwowości | str. 145 1. Przyczyny bezpaństwowości kobiet | str. 145 1.1. Uwagi wprowadzające | str. 145 1.2. Bezpaństwowość kobiet w rezultacie zawarcia małżeństwa | str. 147 1.3. Bezpaństwowość kobiet powstała w trakcie trwania małżeństwa | str. 149 1.4. Bezpaństwowość kobiet w wyniku rozwiązania małżeństwa | str. 151 2. Prewencja bezpaństwowości kobiet | str. 152 2.1. Prewencja bezpaństwowości kobiet na poziomie międzynarodowym | str. 152 2.2. Prewencja bezpaństwowości kobiet w porządkach wewnętrznych państw | str. 157 3. Współczesne zagadnienia związane z przeciwdziałaniem bezpaństwowości kobiet i ochroną kobiet bezpaństwowych | str. 160 3.1. Prewencja bezpaństwowości | str. 160 3.2. Redukcja bezpaństwowości | str. 162 3.3. Ochrona bezpaństwowych kobiet | str. 163 4. Podsumowanie | str. 164 Rozdział VI Kategoria „dzieci” a problematyka bezpaństwowości | str. 166 1. Uwagi wprowadzające | str. 166 2. Przyczyny bezpaństwowości dzieci | str. 167 3. Zasady ogólne określone w prawie międzynarodowym | str. 170 4. Redukcja bezpaństwowości dzieci | str. 172 4.1. Redukcja bezpaństwowości „dzieci znalezionych” | str. 172 4.1.1. Konwencyjny standard międzynarodowy | str. 172 4.1.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 176 4.2. Redukcja bezpaństwowości dzieci „w przeciwnym razie bezpaństwowych” | str. 178 4.2.1. Konwencyjny standard międzynarodowy | str. 179 4.2.2. Modyfikacja standardu konwencyjnego | str. 189 4.2.3. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 192 5. Prewencja bezpaństwowości wśród dzieci | str. 194 5.1. Prewencja bezpaństwowości a utrata obywatelstwa w związku ze zmianami w ustaleniu pochodzenia dziecka lub z przysposobieniem | str. 194 5.1.1. Standard międzynarodowy | str. 195 5.1.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 198 5.2. Prewencja bezpaństwowości a utrata obywatelstwa przez dzieci w wyniku utraty obywatelstwa przez rodzica | str. 201 5.2.1. Standard międzynarodowy | str. 201 5.2.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 202 6. Przeciwdziałanie bezpaństwowości a rejestracja urodzenia dziecka | str. 205 7. Ochrona bezpaństwowych dzieci | str. 209 8. Podsumowanie | str. 212 Rozdział VII Kategoria podmiotów wyróżnionych na podstawie przesłanki ochrony interesu publicznego | str. 214 1. Prewencja bezpaństwowości | str. 214 1.1. Prewencja bezpaństwowości a pozbawienie obywatelstwa z powodu oszustwa | str. 215 1.1.1. Standard międzynarodowy | str. 215 1.1.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 220 1.2. Prewencja bezpaństwowości a nielojalne działanie względem państwa obywatelstwa | str. 225 1.2.1. Standard międzynarodowy | str. 225 1.2.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 229 2. Wyłączenia z mechanizmów ochrony | str. 234 2.1. Ogólne zagadnienia dotyczące wyłączeń z ochrony | str. 234 2.2. Kategoria podmiotów wyłączonych z ochrony na podstawie art. 1 ust. 2 pkt iii lit. a konwencji z 1954 r. | str. 240 2.3. Kategoria podmiotów wyłączonych z ochrony na podstawie art. 1 ust. 2 pkt iii lit. b konwencji z 1954 r. | str. 242 2.4. Kategoria podmiotów wyłączonych z ochrony na podstawie art. 1 ust. 2 pkt iii lit. c konwencji z 1954 r. | str. 247 2.5. Regulacje i orzecznictwo w wybranych porządkach krajowych | str. 251 2.6. Możliwości wykluczenia z ochrony ex post | str. 252 2.6.1. Wydalenie bezpaństwowca | str. 253 2.6.2. Cofnięcie i unieważnienie statusu bezpaństwowca | str. 253 2.7. Sytuacja jednostki po wykluczeniu z ochrony | str. 255 3. Zagadnienia redukcji bezpaństwowości | str. 257 4. Podsumowanie | str. 259 Rozdział VIII Kategoria podmiotów wyróżnionych na podstawie cechy „dobrowolności” | str. 261 1. Pojęcie osób dobrowolnie bezpaństwowych | str. 261 2. Kwalifikacja prawna cechy „dobrowolności” a problematyka ochrony bezpaństwowców | str. 268 2.1. Standard międzynarodowy | str. 268 2.2. Regulacje i orzecznictwo w wybranych porządkach krajowych | str. 273 3. Kwalifikacja prawna cechy „dobrowolności” a problematyka redukcji bezpaństwowości | str. 287 4. Zagadnienia prewencji „dobrowolnej” bezpaństwowości | str. 289 4.1. Standard międzynarodowy | str. 289 4.2. Regulacje w wybranych porządkach krajowych | str. 292 5. Podsumowanie | str. 293 Zakończenie | str. 295 Wykaz orzeczeń | str. 303 Wykaz aktów prawnych | str. 307 Bibliografia | str. 317