Bezrobocie i odpowiedzialność

Książka jest teoretyczno-empirycznym studium psychologicznych uwarunkowań zachowań osób bezrobotnych. Autor omawia między innymi dwa konkurencyjne podejścia teoretyczne, wyjaśniające psychologiczne aspekty bezrobocia: perspektywę społecznej przyczynowości oraz teorię „dryfowania”. Szczególnie interesuje go wyjaśnienie, jaka jest rola poczucia odpowiedzialności osób bezrobotnych w radzeniu sobie z własnym bezrobociem. W książce wiele miejsca poświęcono opisowi nowych zjawisk społecznych na rynku pracy. Bardzo cenne są rozważania dotyczące psychologicznych konsekwencji niepewności pracy oraz nieadekwatnego zatrudnienia. Z przeprowadzonych analiz wynika, że zjawiska te występują już w skali masowej i znacząco obniżają jakość dostępnych na rynku zasobów pracy. Interdyscyplinarność poruszanej tematyki powoduje, że odbiorcami tej książki mogą być pracownicy naukowi i studenci wielu kierunków nauk społecznych, zwłaszcza psychologii, socjologii, polityki społecznej; winna także zainteresować szerokie grono praktyków realizujących politykę społeczną państwa wobec osób bezrobotnych. We współczesnym świecie pogłębiona wiedza na te tematy jest niezwykle potrzebna nie tylko z naukowego, lecz także praktycznego punktu widzenia.

Spis treści

Wprowadzenie 9 Podziękowania 15 1. Psychologiczne aspekty bezrobocia 17 1.1. Teorie „społecznej przyczynowości” 17 1.2. Teoria „dryfowania” 25 1.3. Model wzajemnego wpływu 27 1.4. Rola cech indywidualnych i środowiska – efekt interakcyjny 29 1.5. Psychologiczne aspekty bezrobocia – metaanalizy wyników dotychczasowych badań 30 2. Bezrobocie a nieadekwatne zatrudnienie i brak pewności pracy 37 2.1. Nieadekwatne zatrudnienie (underemployment) 37 2.2. Bezrobocie a brak pewności pracy (job insecurity) 44 2.3. Bezrobocie a psychologiczna jakość dostępnej pracy 52 3. Poczucie odpowiedzialności a bezrobocie 55 3.1. Odpowiedzialność jako problem społeczny 56 3.2. Koncepcje atrybucyjne (Weinera i Brickmana) 58 3.3. Atrybucja odpowiedzialności a bezrobocie i poszukiwanie pracy 64 3.4. Odpowiedzialność a dylematy udzielania pomocy 67 4. Predyktory sukcesu u osób bezrobotnych 71 4.1. Rola osobowości 71 4.2. Sukces w poszukiwaniu pracy – metaanalizy wyników dotychczasowych badań 76 5. Cel przeprowadzonych badań 81 6. Badanie 1. Uwarunkowania osobowe i sytuacyjne oraz psychologiczne konsekwencje różnych sposobów radzenia sobie z bezrobociem 86 6.1. Wprowadzenie 86 6.2. Metodologia przeprowadzonych badań 87 6.3. Analiza wyników 89 6.4. Podsumowanie 110 7. Badanie 2. Trwale bezrobotni: Czy istnieje alternatywny model życia? 114 7.1. Wprowadzenie 114 7.2. Metodologia przeprowadzonych badań 115 7.3. Analiza wyników 118 7.4. Dyskusja wyników 131 8. Osobowe predyktory przewidywanego oraz realnego sukcesu na rynku pracy – badanie podłużne 135 8.1. Wprowadzenie 135 8.2 Metodologia przeprowadzonych badań 136 8.3. Analiza wyników 138 8.4. Dyskusja wyników 151 9. Badanie 4. Uczestnictwo w Klubach Pracy a poczucie odpowiedzialności za podjęcie pracy. Rola osobowości 155 9.1. Wprowadzenie 155 9.2. Metodologia przeprowadzonych badań 156 9.3. Analiza wyników 158 9.4. Dyskusja wyników 164 10. Badanie 5. Psychologiczne i behawioralne konsekwencje uczestnictwa bezrobotnych w długotrwałym programie interwencyjnym 166 10.1. Wprowadzenie 166 10.2. Metodologia przeprowadzonych badań 167 10.3. Analiza wyników 172 10.4. Podsumowanie 190 11. Badanie 6. Modele radzenia sobie w sytuacji bezrobocia a reakcje osób udzielających pomocy 198 11.1. Wprowadzenie 198 11.2. Badanie A (korelacyjne) 199 11.3. Badanie B (eksperymentalne) 205 11.4. Dyskusja wyników 216 12. Zakończenie 221 12.1. Dlaczego ludzie różnie reagują na bezrobocie? 221 12.2. Jakie są psychologiczne funkcje poczucia odpowiedzialności? 223 12.3. Dlaczego należy oddziaływać na przekonania osób bezrobotnych? 226 12.4. Kiedy pomaganie osobom bezrobotnym jest trudne? 231 12.5. Dlaczego „lepiej” nie pracować? 234 12.6. Jakie czynniki decydują o wyjściu z bezrobocia? 239 12.7. Bezrobocie a ubóstwo 242 12.8. Ograniczenia prezentowanych badań. Przyszłe badania 246 Literatura 248 Indeks rzeczowy 265 Indeks nazwisk 267