Biografia i tożsamość

Główną myśl, a zarazem problem badawczy, jaki towarzyszył Autorce monografii, wyraża pytanie o to, jak podstawowe pojęcia – biografia i tożsamość – funkcjonują w szeroko rozumianym kontekście analizy, wchodząc w interakcje z istotnymi kategoriami go tworzącymi. Antropologiczną podstawę podjętych rozważań stanowi fenomenologiczny ogląd badanej rzeczywistości. Autorkę interesuje także, jak kształtują tożsamość kluczowe doświadczenia biograficzne i egzystencjalne oraz w jaki sposób możemy wspierać i facylitować proces konstruowania tożsamości. Podjęta próba eksploracji ma charakter interdyscyplinarny. * Książka Biografia i tożsamość. Wybrane zagadnienia teoretyczne niewątpliwie wzbogaca kanon lektur pedagogicznych, zasilając również pole literatury analizowanej w ramach studiów socjologicznych, psychologicznych czy antropologicznych i filologicznych, szczególnie kulturoznawczych. Bardzo podobają mi się rozdziały o biografiach – artystycznych, sportowych, akademickich, a także nieco „osobna”, specyficzna, aczkolwiek błyskotliwa refleksja dotycząca literackiego dzieła Olgi Tokarczuk, które znakomicie rezonuje z rozwijanymi przez Autorkę dociekaniami na temat podmiotowej tożsamości i jej uwarunkowań w cyklu życia. Ponadto zwraca moją uwagę, że treść tej publikacji płynie jakby wprost z mikrokosmosu myśli Autorki. Widać, że jest to rzecz w pełni autorska, a przy tym naprawdę ciekawa. Z recenzji prof. dr hab. Marii Mendel

Spis treści

Wstęp 9 Część I. WYBRANE ZJAWISKA I KATEGORIE SPOŁECZNE MODYFIKUJĄCE PROCES KSZTAŁTOWANIA TOŻSAMOŚCI W PRZEBIEGU BIOGRAFII 13 Rozdział 1. Narracja, opowieść, biografia, sprawczość, podmiotowość jako wiodące kategorie biograficzne. Czas i miejsce a proces biograficznego uczenia się 15 1.1. Narracja i autonarracja – zakresy pojęć 19 1.2. Narracja a konstruowanie tożsamości podmiotu 22 1.3. Biografia, sprawczość i podmiotowość 29 1.4. Czas i miejsce w biografii jako kategorie antropologiczne 36 1.5. Podróże, migracje – w stronę wielokulturowości. Tożsamość podróżnika 43 1.6. Biograficzne uczenie się w perspektywie życia. Przyjmowanie ról 47 1.7. Uczenie się jako proces biograficzny a tożsamość w cyklu życia 52 Rozdział 2. Nieoczywistość biografii. Biografie artystyczne, naukowe, sportowe 59 2.1. Biografie artystyczne. Proces socjalizacji w stawaniu się artystą 61 2.2. Pytanie o tożsamość artysty 63 2.3. Biografie akademickie – rys teoretyczny 67 2.4. Konstruowanie tożsamości naukowca 69 2.5. Akademicka wielość wyzwań. Strategie obronne 72 2.6. Homo sovieticus w uniwersytecie 74 2.7. Tworzywo biografii sportowych a przemiany kultury współczesnej 79 2.8. Prawidłowości rozwoju i uwarunkowania kariery sportowej. Biograficzne wyzwania 82 Rozdział 3. Tożsamość outsidera 87 3.1. W poszukiwaniu tożsamości outsidera 87 3.2. Stawanie się outsiderem 94 3.3. Uczenie się od outsidera 97 3.4. Pozytywne i negatywne strony bycia outsiderem 99 Rozdział 4. Biograficzne znaczenie momentów przełomowych, epifanii i doświadczeń krystalizujących tożsamość 101 4.1. Tajemnice i ich biograficzne znaczenia a proces kształtowania tożsamości 106 4.2. Tajemnice w społecznym dyskursie – analiza podstawowych pojęć 108 4.3. Filozoficzne rozważania o tajemnicach – jaźń i świadomość 112 4.4. Tajemnice w perspektywie fenomenologii życia 115 4.5. Tajemnice a proces kształtowania tożsamości w koncepcji Erika Eriksona – refleksje i odniesienia 116 4.6. Między przystosowaniem a twórczą adaptacją. Humanistyczny wymiar transgresji 128 4.7. Transformatywność, opór i dążenia emancypacyjne a konstruowanie tożsamości 132 Rozdział 5. Konflikt, lęk, samotność i nadzieja jako kluczowe doświadczenia biograficzne 139 5.1. Postrzeganie samego siebie. Człowiek wobec Losu 139 5.2. Konflikt egzystencjalny jako mechanizm rozwojowy 142 5.3. Samotność i jej egzystencjalne znaczenia 145 5.4. Lęk – wokół przyczyn i odmian 150 5.5. Nadzieja – biograficzny mechanizm odradzania 153 5.6. Spójność i niespójność w biografii – rola dezintegracji i kryzysów w tworzeniu siebie. Choroba psychiczna jako niezwykłość i piętno 157 5.7. Dezintegracja pozytywna i jej rozwojowe znaczenie 158 5.8. Kryzysy rozwojowe i tożsamość 165 Rozdział 6. Metafora i osobowość – archetypy i symbole a biografia 169 6.1. Archetypy i symbole 169 6.2. Proces indywiduacji a występowanie archetypów i symboli w baśniach 173 Część II. SAMOWYCHOWANIE I KSZTAŁTOWANIE TOŻSAMOŚCI – FENOMENY, PROCESY, DZIAŁANIA 179 Rozdział 7. Spotkanie jako kategoria egzystencjalna. Przebudzenie samoświadomości 181 7.1. Spotkanie – próba definicji. Filozoficzne uwarunkowania zaistnienia spotkania 182 7.2. Metafizyka spotkania w poglądach Martina Bubera 184 7.3. Spotkanie wobec wartości 186 7.4. Spotkanie a tożsamość podmiotu 189 7.5. Samowychowanie a konstruowanie tożsamości. Sprawstwo i duchowość 193 7.6. Inspiracje dla samowychowania – filozofie Wschodu a ujęcie chrześcijańskie 197 7.7. Psychologia humanistyczna a tworzenie siebie. O stawaniu się (o)sobą 200 Rozdział 8. Tożsamość narracyjna, autonarracyjność a biograficzne i egzystencjalne odkrywanie sensów i znaczeń 207 8.1. Znaczenia w narracjach – wymiar terapeutyczny 210 8.2. Tożsamość narracyjna z perspektywy egzystencjalistycznej 217 8.3. Oczywiste i nieoczywiste w perspektywie rozwojowej – narracyjne tropy w twórczości Olgi Tokarczuk i ich socjalizacyjne znaczenie 223 8.4. Tożsamość narracyjna jako wędrówka Bohatera 238 8.5. Autonarracyjność a kierowanie własnym rozwojem i wewnętrzny dialog 243 8.6. Autonarracje proaktywne i defensywne. Intrawersja i ekstrawersja 248 Zakończenie 251 Bibliografia 255 Netografia 265