Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się

Książka „Cechy indywidualne i czynniki środowiskowe a autonomia uczenia się" skierowana jest do nauczycieli, badaczy oraz wszystkich osób zainteresowanych samodzielnym uczeniem się. W projektowaniu badań i redagowaniu pracy korzystano z aktualnych teorii wykorzystywanych w psychologii i dydaktyce. W pracy uwzględniono potrzeby praktyki, zwłaszcza w zakresie diagnozowania poziomu autonomii w uczeniu się. W publikacji omówiono zagadnienie autonomii w uczeniu się oraz jej uwarunkowania. Przedstawiono pojęcia autonomii, autonomii uczenia się, samoregulacji, metapoznania oraz strategii uczenia się. Dokonano przeglądu wybranych z literatury badań związków płci, wieku, temperamentu oraz wspomagania autonomii przez środowisko rodzinne i szkolne z autonomią oraz autonomią uczenia się. Zamieszczono także propozycję klasyfikacji sposobów, które nauczyciele mogą wykorzystać, by wspierać rozwój autonomii swoich uczniów w nabywaniu wiedzy i umiejętności. W części książki prezentującej badania własne, opisano stworzone dla potrzeb badań narzędzie do pomiaru poczucia trudności autonomicznego uczenia się. Zaprezentowano również wyniki weryfikacji modelu tłumaczącego trudność odczuwaną podczas samodzielnego nabywania wiedzy i umiejętności. W modelu uwzględniono cechy temperamentu, wsparcie środowiska szkolnego i rodzinnego, poziom, w jakim osoba preferuje wspieranie jej samodzielności w uczeniu się, jej autonomię ogólną, motywację oraz poczucie własnej skuteczności. Uzyskane wyniki badań skrótowo i przystępnie podsumowano. Treść pracy stwarza osobom pracującym w edukacji okazję do pogłębienia własnej wiedzy na temat możliwości stymulowania autonomii młodych ludzi. Przedstawiony w pracy autorski kwestionariusz umożliwia zarówno diagnozę potrzeb uczniów dotyczących wspierania ich w samodzielnym nabywaniu wiedzy i umiejętności, jak i przeprowadzenie badań związków i uwarunkowań trudności samodzielnego uczenia się.

Spis treści

Spis treści Wstęp / 5 Część pierwsza: Autonomia w świetle literatury 1. Pojęcie autonomii / 15 1.1. Autonomia jednostki w wybranych koncepcjach filozoficznych / 16 1.2. Psychologiczne koncepcje autonomii jednostki / 19 1.3. Koncepcje autonomii jednostki w pedagogice / 25 1.3.1. Autonomia jako cel wychowania i kształcenia / 25 1.3.2. Nurt Nowego Wychowania i szkoły alternatywne / 28 1.3.3. Teorie wychowania a autonomia / 29 1.3.4. Autonomia w subdyscyplinach pedagogiki / 30 1.4. Podobieństwa i różnice omówionych filozoficznych, psychologicznych i pedagogicznych ujęć autonomii / 31 2. Pojęcie autonomii uczenia się / 33 2.1. Definicje autonomii uczenia się i kompetencje wymagane do jej osiągnięcia / 33 2.2. Pojęcia związane z autonomią uczenia się / 35 2.2.1. Samoregulacja oraz samoregulacja uczenia się / 35 2.2.2. Samokształcenie / 38 2.2.3. Strategie uczenia się / 40 2.2.4. Metapoznanie w uczeniu się / 44 Część druga: Psychodydaktyczne i metodologiczne problemy badań poczucia trudności autonomicznego uczenia się w świetle literatury 3. Pomiar autonomii oraz autonomii w uczeniu się / 49 3.1. Pomiar autonomii ogólnej / 49 3.2. Pomiar autonomii i samoregulacji w uczeniu się / 52 4. Korelaty autonomii i autonomii w uczeniu się / 57 4.1. Autonomia a wybrane wyznaczniki funkcjonowania jednostki / 57 4.1.1. Autonomia a efekty szkolnego uczenia się / 57 4.1.2. Autonomia a poczucie dobrostanu / 59 4.2. Podmiotowe korelaty autonomii oraz autonomii uczenia się / 63 4.2.1. Wiek i poziom wykształcenia a autonomia i autonomia w uczeniu się / 63 4.2.2. Płeć a autonomia i autonomia w uczeniu się / 66 4.2.3. Temperament i osobowość a autonomia / 67 4.2.4. Poczucie własnej skuteczności a autonomia i samoregulacja w uczeniu się / 72 4.3. Środowisko wychowawcze rodziny i szkoły a rozwój autonomii / 73 4.3.1. Style wychowawcze w rodzinie / 74 4.3.2. Style wychowawcze w rodzinie a kształtowanie autonomii dzieci / 76 i wybranych wskaźników ich funkcjonowania / 76 4.3.3. Wspieranie autonomii ucznia w edukacji / 78 4.3.4. Działania nauczyciela wspierające uczniowską autonomię opanowywania wiedzy i umiejętności / 81 4.3.5. Propozycja klasyfikacji nauczycielskich sposobów wspierania uczniowskiej autonomii uczenia się / 85 4.3.6. Efekty nauczycielskich działań wspierających autonomię opanowywania wiedzy i umiejętności przez uczniów / 89 4.3.7. Autonomia jako zmienna pośrednicząca między oddziaływaniami środowiskowymi a wyznacznikami funkcjonowania jednostki / 93 5. Podsumowanie /96 Część trzecia: Psychodydaktyczne i metodologiczne problemy badań poczucia trudności autonomicznego uczenia się – metodologia badań własnych 6. Autorskie narzędzie do pomiaru postrzegania trudności autonomicznego Uczenia się / 103 6.1. Założenia do konstrukcji Kwestionariusza Trudności Autonomicznego Uczenia się (KTAU) / 103 6.2. Wersja eksperymentalna KTAU / 104 6.3. Właściwości psychometryczne KTAU / 106 6.3.1. Struktura czynnikowa KTAU / 106 6.3.1.1. Wyniki eksploracyjnej analizy składowych głównych / 106 6.3.1.2. Wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej / 111 6.3.2. Moc dyskryminacyjna pozycji KTAU / 113 6.3.3. Rzetelność KTAU / 118 6.3.4. Trafność KTAU / 119 6.3.5. Rozkład pomiarów KTAU / 123 6.3.6. Trudność autonomicznego uczenia się mężczyzn i kobiet na różnych poziomach edukacji / 126 6.3.6.1. Różnice trudności autonomicznego uczenia się w grupach zróżnicowanych pod względem płci i poziomu wykształcenia / 126 6.3.6.2. Płeć i poziom wykształcenia a postrzeganie trudności w kierowaniu własnym uczeniem się / 127 6.4. Normalizacja KTAU / 134 6.4.1. Przeznaczenie kwestionariusza / 134 6.4.2. Sposób prowadzenia badań / 135 6.4.3. Opis KTAU / 135 6.4.4. Sposób obliczania wyników KTAU / 137 6.4.5. Przykład obliczania wyników KTAU / 138 6.4.6. Ocena wyników KTAU / 139 6.4.7. Skrócona wersja KTAU / 141 7. Metodologia badań własnych związków zmiennych podmiotowych i środowiskowych z postrzeganiem trudności autonomicznego uczenia się / 144 7.1. Problem i pytania badawcze / 144 7.2. Wstępny model postrzegania trudności w samodzielnym uczeniu się / 145 7.3. Przyjęte zmienne i ich operacjonalizacja / 147 7.4. Rozszerzenie wstępnego modelu zależności między zmiennymi / 149 7.5. Hipotezy badawcze dotyczące modelu zależności między zmiennymi / 150 7.6. Metoda / 154 7.6.1. Stosowane narzędzia badawcze / 154 7.6.2. Osoby badane / 158 7.6.3. Procedura badań / 159 Część czwarta: Związki między zmiennymi – wyniki badań własnych 8. Korelacje między analizowanymi zmiennymi podmiotowymi i środowiskowymi a trudnością autonomicznego uczenia się / 163 9. Zmienne podmiotowe i środowiskowe jako predyktory trudności autonomicznego uczenia się / 169 10. Weryfikacja hipotetycznego modelu zależności między przyjętymi zmiennymi podmiotowymi i środowiskowymi a postrzeganiem trudności w kierowaniu własnym uczeniem się / 176 10.1. Charakterystyka analizy / 176 10.2. Stwierdzenia wykorzystywane w części pomiarowej analizowanego modelu / 176 10.3. Rezultaty weryfikacji pierwotnego modelu zależności między przyjętymi zmiennymi podmiotowymi i środowiskowymi a postrzeganiem trudności autonomicznego uczenia się / 179 10.4. Wyniki weryfikacji modelu skorygowanego / 182 11. Związek trudności autonomicznego uczenia się ze składowymi zmiennych podmiotowych oraz elementami wsparcia autonomii przez środowisko / 185 Część piąta: Podsumowanie i wnioski 12. Charakterystyka wyników badań / 193 13. Wnioski z badań / 197 Zakończenie / 203 Aneks / 209 Bibliografia / 215 Indeks nazwisk / 225 Indeks rzeczowy / 231 Summary / 237 Spis tabel i rysunków / 239