Chrześcijaństwo w kulturze – wybrane zagadnienia

Przedmiotem tomu jest kultura chrześcijańska Polski i Europy XV–XVII wieku, ujmowana w perspektywach tradycji antycznej i wczesnochrześcijańskiej oraz dialogu między Wschodem i Zachodem. Wybrane zagadnienia dotyczą piśmiennictwa (traktaty, apokryfy, kazania, poezja), sztuki i muzyki sakralnej, obrzędowości w sferze kultury popularnej (pieśni, widowiska teatralno-muzyczne). W publikacji dyskutowane są nurty duchowości chrześcijańskiej (ignacjanizm i jezuityzm, szkoła karmelitańska) oraz sytuacje przesileń kulturowych (dialog z antykiem pogańskim w pierwszych stuleciach i stopniowe wygasanie tradycji humanistycznej, sobór trydencki i wyłaniająca się z niego wizja kultury). W spektrum rozważań pojawiają się również zjawiska graniczne lub wykraczające poza ramy doktryny Kościoła rzymskiego (teizm, libertynizm, jansenizm, kwietyzm). ****** Christianity in Culture – Selected Aspects The volume explores Polish and European Christian culture from the 15th to the 17th century, presented from the perspective of ancient and early Christian tradition and the dialogue between East and West. The authors examine selected aspects of literature (treatises, apocrypha, sermons, poetry), art and sacred music, rituals in popular culture (songs, music and theatrical spectacles). The publication also discusses spiritual Christian movements (Ignatian and Jesuit spirituality, Carmelite school) and the turning points in culture (dialogue with pagan antiquity in the first centuries and gradual abatement of humanistic tradition, the Council of Trent and the vision of culture emerging from it). The book also analyses boundary phenomena and those beyond the doctrine of the Roman Church (theism, libertinism, Jansenism, Quietism).

Spis treści

Słowo wstępne 7 Alina Nowicka-Jeżowa Wprowadzenie 13 Tradycje biblijne w kulturze europejskiej. Spojrzenie syntetyczne 25 Marek Starowieyski Święty Hieronim a kobiety 47 Bazyli Degórski Historia i historiozofia w myśli Świętego Augustyna 57 Maria Chodyko Projekt humanistyczny Kasjodora: "De artibus ac disciplinis liberalium litterarum" 77 Józef Naumowicz Humanistyczne projekty średniowiecza i ich twórcy: Boecjusz, Kasjodor, Dionizy Exiguus 93 Maria Chodyko Boecjusza "O pocieszeniu, jakie daje filozofia" jako dzieło literackie i źródło inspiracji. Trzy przekłady metrum VIII księgi II 111 Matylda Paszkiewicz Przestrzeń znacząca akcji scenicznej w liturgii średniowiecza i wczesnej nowożytności 115 Mirosław Lenart Najwcześniejsze włoskie zjawiska teatralno-muzyczne. Zarys wprowadzenia 137 Michał S. Sołtysik Kult wizerunków maryjnych w Rzeczypospolitej i jego specyfika na tle Europy 149 Michał Janocha „Ego e Philologia Philosophiam feci”. Erazm wobec dziedzictwa kulturowego antyku 177 Justyna Dąbkowska-Kujko "Droga na Górę Karmel" Świętego Jana od Krzyża jako traktat o sztuce kaznodziejskiej 203 Maria Chodyko Pismo Święte – ale które? Erazm z Rotterdamu, grecki tekst Nowego Testamentu i Wulgata a polskie przekłady Biblii w XVI wieku 223 Tadeusz Rubik Między Koniecznością a Poezją. Parafrazy psalmów w XVI wieku 249 Agata Starownik W co wierzył Jan z Czarnolasu? Obraz Boga i tradycje teologiczne w twórczości Jana Kochanowskiego 261 Agata Starownik "Christianitas i humanitas" kultury renesansowej. Na przykładzie Padwy czasów Jana Kochanowskiego 279 Alina Nowicka-Jeżowa Jezuici w Rzeczypospolitej potrydenckiej. Prezentacja źródeł Rzymskiego Archiwum Towarzystwa Jezusowego 299 Robert Danieluk Spotkania chrześcijaństwa Wschodu i Zachodu w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Część 1. Wyznanie propaństwowe – prawosławie w monarchii jagiellońskiej wobec wyzwań politycznych 323 Hieronim Grala Spotkania chrześcijaństwa Wschodu i Zachodu w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Część 2. W poszukiwaniu „nowej unii” – dole i niedole prawosławia w epoce Wazów 331 Hieronim Grala Ogrom niebios i Boska wszechmoc. Relacje między astronomią i teologią w świetle staropolskiej refleksji o wielości światów 343 Grzegorz Raubo Eschatologiczne horyzonty kultury sarmackiej 367 Alina Nowicka-Jeżowa Horyzonty świeckie i eschatologiczne sarmatyzmu. "Wizerunk człowieka umierającego" i "Konterfekt człowieka umierającego" Pawła Simplicjana 391 Matylda Paszkiewicz Libertynizm w powieści francuskiej XVIII wieku 395 Maciej Abramowicz Cenzura w okresie reżimu Napoleona 407 Michał Goworowski Pamięć miasta utraconego. Misteryjna semantyka Wilna w "Dziadach" Adama Mickiewicza 411 Maria Kalinowska Wskazówki bibliograficzne 433 Indeks 457