Czytanie informacyjne

Współczesne przekazy medialne stają się wizualnie rozdrobnione. Zauważalne jest to w szacie graficznej wielu podręczników, czasopism, interfejsów internetowych czy grafik informacyjnych. Media te szczególnie silnie eksponują małe porcje tekstowe i obrazowe. W tym sensie stają się pozbawione sekwencyjnego i liniowego odbioru, typowego dla recepcji literatury pięknej lub dzieła filmowego. Powstaje więc pytanie, w jaki sposób odbiorcy wyszukują punktów rozpoczęcia czytania oraz według jakich kryteriów tworzą własne ścieżki poznawcze w trakcie recepcji np. grafik informacyjnych. W niniejszej pracy podjęto się odpowiedzi na pytanie, czy zróżnicowany układ graficzny (design) wpływa na prowadzenie uwagi wzrokowej i rozumienie treści przez nastoletnich odbiorców. Użyto w tym celu metody pomiaru ruchów gałki ocznej (okulografii) w trakcie ekspozycji różnych typów infografik. Rezultaty niniejszych badań znajdują szerokie zastosowanie w projektowaniu graficznym materiałów drukowanych oraz tekstów elektronicznych.

Spis treści

Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1 Rodzaje informacji wizualnej 15 ? Czy żyjemy w kulturze wizualnej? 15 ? Informacja wizualna – od malowideł naskalnych do infografik 18 ? Historyczne przykłady zapisu informacji wizualnej 21 Jan Amos Komeński – koncepcja wizualnego podręcznika 27 ISOTYPE – wizualizacja danych statystycznych 28 ? Czym właściwie są infografiki? 30 Co odróżnia wizualizację danych od infografiki? 30 ? Współczesne infografiki w komunikacji prasowej 31 Infografiki 33 ? Koncepcja infografiki Edwarda Tuftego 34 ? Klasyfikacja infografik i wizualizacji informacji 37 ? Podsumowanie 38 ROZDZIAŁ 2 Projektowanie grafik informacyjnych 39 ? Czym jest projektowanie graficzne (graphic design)? 39 Projektowanie graficzne a zmiana postaw użytkowników 41 ? Projektowanie graficzne – aspekt kulturowy 43 Współczesne tendencje w projektowaniu graficznym 47 ? Jakimi regułami rządzi się projektowanie graficzne? 51 Hierarchia wizualna 52 ? Realizm prezentowanych treści – cechy estetyczne 56 ? Psychopedagogiczne przesłanki dla projektowania graficznego 59 Znaczenie teorii ekologicznej J.J. Gibsona dla projektowania graficznego 59 Teoria Władysława Strzemińskiego 61 Zjawisko obciążenia poznawczego 63 Koncepcja kształcenia multimedialnego W. Strykowskiego 64 Paivio – teoria podwójnego kodowania 64 ROZDZIAŁ 3 Czytanie informacyjne 72 ? Kulturowa rola czytania 73 ? Czytanie informacyjne. Dominacja czytania ustępuje dominacji przeglądania 81 ? Fizjologiczna istota procesu czytania 84 Rozumienie w czytaniu tekstu 94 ? Czytelność druku oraz graficzne właściwości tekstu wpływające na jakość czytania 96 Czytanie a rodzaj druku – pojęcie czytelnego druku 96 Czytanie gazet codziennych oraz ich wydań internetowych – porównanie badań 100 Czytanie a cechy edytorskie tekstu 103 Czytanie tekstów wielomodalnych 105 ? Czytelnik jako użytkownik tekstu 106 ? Przegląd metod badań nad rejestracją ruchów oczu w trakcie czytania 107 O badaniach nad rejestracją ruchów oczu 109 Pomiar fiksacji wzroku 109 Pomiar sakkad 111 Metody prowadzenia badań eksperymentalnych 115 ? Podsumowanie 116 ROZDZIAŁ 4 Jak badać infografiki? 118 ? Przedmiot i cele badań 118 ? Problemy badawcze 119 ? Metody i techniki badawcze 126 ? Narzędzia badawcze 128 ? Zastosowany plan eksperymentalny 128 ? Teren badań i dobór próby badawczej 132 ROZDZIAŁ 5 Jak młodzi czytają infografiki? 135 ? Infografika Jak zauważyć ukrytą broń? (JZUB) 135 Kryteria wyznaczające sposób czytania infografiki JZUB 137 Płeć a sposób czytania 142 Inne zmienne zaobserwowane w eksperymencie 142 ? Infografika Wielka oceaniczna plama śmieci (WOPS) 144 Kryteria wyznaczające sposób czytania infografiki WOPS 145 Inne zmienne zaobserwowane w eksperymencie 149 Analiza statystyk czytania w obszarach zainteresowań (AOI) infografiki WOPS 149 Różnice w czytaniu uzyskane na podstawie analizy map cieplnych 155 ? Aktywność czytelnicza uczniów a sposób odczytywania infografik 159 ? Aktywność internetowa uczniów a sposób odczytywania infografik 163 ? Inne zaobserwowane zmienne jakościowe 164 ? Płeć uczniów a sposób odczytywania infografik 173 ? Podsumowanie i dyskusja nad wynikami 175 ROZDZIAŁ 6 Czytanie typu uczenie się 178 ? Wiedza jako kategoria konstruowana przez uczniów – wprowadzenie 178 ? Badanie infografiki Jak zauważyć ukrytą broń? (JZUB) 180 Wyniki testu wiadomości dla całej próby odczytującej infografikę JZUB w wersji eksperymentalnej i kontrolnej 180 Poziom zapamiętania wiadomości w teście JZUB 185 Poziom zrozumienia wiadomości w teście JZUB 186 Ranking szkół na podstawie osiągniętych wyników testu wiadomości 187 ? Badanie infografiki Wielka oceaniczna plama śmieci (WOPS) 188 Ogólny wynik testów wiadomości dla całej próby odczytującej infografikę WOPS w wersji eksperymentalnej i kontrolnej 188 Poziom zapamiętywania wiadomości w teście WOPS 192 Poziom rozumienia wiadomości w teście WOPS 193 Ranking szkół na podstawie osiągniętych wyników testu wiadomości 194 ? Podsumowanie i dyskusja nad wynikami 194 ROZDZIAŁ 7 Postawy uczniów wobec infografik 196 ? Postawy uczniów wobec uczenia się za pomocą infografik 196 ? Postawy wobec infografiki Wielka oceaniczna plama śmieci (WOPS) 199 Interpretacja łączna komponentu emocjonalnego i poznawczego postawy wobec infografiki WOPS 203 Postawy wobec odczytywania infografiki WOPS a płeć badanych uczniów 205 ? Postawy wobec infografiki JZUB 207 Łączna interpretacja czynnika emocjonalnego i poznawczego postawy wobec infografiki JZUB 211 Postawy wobec odczytywania infografiki JZUB a płeć badanych uczniów 212 ? Podsumowanie i dyskusja nad wynikami 214 Zakończenie 215 ? Jakie znaczenie dla praktyki edukacyjnej mają uzyskane podczas badań wyniki? 216 ? Rozszerzone pojęcie czytania 217 Załączniki 219 Bibliografia 223 Summary (Informational Reading. Infographics in Cognitive Processes) 230