Edyta Stein

Edyta Stein – filozof i święta – wpisuje się w dzieje myśli ludzkiej ze swą niezwykłą propozycją badawczą i życiową. Jej refleksja budziła i nadal budzi zaciekawienie, ale też wiele kontrowersji. Próba poznawczego zmierzenia się z tą refleksją i przesłaniem w niej zawartym przyciągała i przyciąga wielu badaczy, a także „zwykłych śmiertelników” poszukujących życiowych busoli. Stąd zamysł tej książki – aby konfrontować spuściznę Edyty Stein z rozmaitymi wizjami człowieka i świata oraz tendencjami filozoficznymi i światopoglądowymi, zarówno historycznymi, jak i współczes­nymi. Metoda paraleli, rozwijana kontekstowo, może przybliżyć fenomen Edyty Stein biograficznie i filozoficznie – osadzić jej życie i myśl zarówno na tle panoramy burzliwych czasów, w których przyszło jej działać, jak i naszych, nie mniej burzliwych i katastroficznych, w których jej spuścizna zostaje zaktualizowana z uwagi na różne zapotrzebowania: indywidualne, społeczne i cywilizacyjne. (fragment Wstępu) „Najnowsza książka Anny Grzegorczyk poświęcona myśli filozoficznej Edyty Stein posiada znaczenie szczególne z uwagi na fakt, że myśl ta jest wprawdzie coraz lepiej znana, ale nadal jest dalece nie w pełni rozumiana. Nie zrozumie się filozofii Edyty Stein, ujmując ją jedynie jako jeden z etapów na drodze rozwoju fenomenologii Husserla i Heideggera. Aby właściwie pojąć jej istotę i znaczenie, należy wczuć się w ujawniający się w tekstach filozoficznych świat przeżyć duchowych twórczyni filozofii wczucia. Konieczne jest nie tylko intelektualne, ale także wolitywne podejście do jej fenomenologicznej drogi filozoficznej, która stopniowo coraz bardziej staje się tożsama z jej drogą życiową, z procesem przeżywania siebie i drugiego człowieka jako zmierzaniem szlakiem mądrości prowadzącym do Boga. Każdy, kto chce nie tylko zrozumieć rozwój myśli filozoficznej Edyty Stein, ale także wczuć się w jej przeżywanie świata jako świadome podążanie drogą „ku światłości”, znajdzie w książce Anny Grzegorczyk nieocenioną pomoc”. prof. dr hab. Jerzy Kopania

Spis treści

Wstęp 3 Część pierwsza: Paralele I. Dwie twarze – jedno oblicze mądrości. Święta Teresa od Jezusa (Teresa z Ávili) i święta Teresa Benedykta od Krzyża (Edyta Stein) 11 Oblicza mądrości 11 Mądrość jako doświadczenie 14 Prawda jako mądrość 20 Wykształcenie a mądrość 26 Moc mądrości 30 Konkluzje 31 II. Kobieta Światła i Kobieta Buntu. Edyta Stein i Simone de Beauvoir jako dwa portrety feminizmu 34 Autobiograficzne paralele 34 Poznanie miłością vs poznanie rozumem 34 Kobieta vs mężczyzna 37 Mistyka vs erotyka 42 Kobieta Światła i Kobieta Buntu 45 Geniusz kobiecy vs feminizm 46 III. Edyta Stein, Simone Weil i Hannah Arendt wobec zła 48 Odpowiedzialność myślenia 48 Banalność zła. Hannah Arendt (1905–1975) 49 Zło jako wykorzenienie. Simone Weil (1909–1943) 52 Zło jako sprzeciw wobec woli Bożej. Edyta Stein (1891–1942) 54 „Mroczne czasy”, „doba ciemności”, „zaćmienie Boga” 57 IV. Cierpienie duszy według Fiodora Dostojewskiego i Edyty Stein 59 Cierpienie i dusza 63 Poraniona dusza według Dostojewskiego 69 „Utwierdzona dusza” według Stein 73 Człowiek nawrócony 75 Konkluzje 76 V. Poznaj samego siebie. Wokół refleksji metafizycznych Edyty Stein i Fryderyka Wilhelma Nietzschego 82 Pojmowanie 83 Stein jako architektka wnętrza człowieka 88 Nietzsche i jego sobowtór 90 To, co ludzkie, i to, co Boskie 95 Nietzsche i antywartości 97 Konkluzje 99 VI. Fides i ratio u Edmunda Husserla według Edyty Stein 103 Pewność ratio 103 Zasada rzeczywistości a fenomenologia i tomizm 105 Granice ratio według Stein 112 Husserl a redukcja henologiczna 114 Husserl a realizm metafizyczny 118 VII. Poznanie i wiara. Edyta Stein i Martin Heidegger 122 Fenomenologia jako droga 123 Twierdza duchowa jako philosophia perennis 125 Pytanie o ostateczną podstawę rzeczywistości 127 Wczucie jako kategoria philosophia perennis 137 Konkluzje 140 VIII. Świat płonie. Motywy apokaliptyczne w refleksji Edyty Stein i René Girarda 141 Wizja filozoficzna 141 Antropologia Krzyża Edyty Stein 145 Antropologia Krzyża René Girarda 151 Współczesne odniesienia refleksji Stein i Girarda. Europa katedr i Krzyża 153 Płonąca katedra Notre­Dame 155 „Płonący Krzyż” Joachima Badeniego 156 Wizja apokaliptyczna 158 Konkluzje 159 IX. Pojednanie światów. Edyta Stein – Jan Paweł II – Roman Ingarden 161 Wieża Babel jako symbol pojednania i zróżnicowania świata 161 Pojednanie i pojmowanie świata 163 Pojmowanie i posługa jednania 164 Pojednanie światów Edyty Stein, Jana Pawła II i Romana Ingardena 166 Pojmowanie według Edyty Stein 169 „Początek” i „koniec” – źródła sensu Jana Pawła II 170 Pojednanie i pojmowanie a wiedza Krzyża Jana Pawła II 174 Paralela daleka: Ingarden a Edyta Stein i Karol Wojtyła 176 Konkluzje 179 X. Lęk i sen – rzecz o Edycie Stein, Jadwidze Koczocik­Przedpelskiej i Wandzie Półtawskiej 180 Fenomen lęku 181 Lęk w ujęciu Kierkegaarda, Heideggera i Kępińskiego 182 Edyty Stein filozofia bezlękowa 184 Mechanizm lęku a praca snu 189 Sen i wczucie u Jadwigi Koczocik­Przedpelskiej 189 Sen i obozowe lęki Wandy Półtawskiej 193 Konkluzje 195 Część druga: Konteksty XI. Splot paidei i metanoi w refleksji Edyty Stein 199 Cel kształcenia według Edyty Stein 199 Oświeceniowy splot metamorficzny 200 Splot metamorficzny w Fauście Goethego 202 Propozycja edukacyjna Stein: splot paidei i metanoi 208 Zarażenie według Stein 208 Dwie darowizny: Faustowska (z duszy i ciała) i piekielna (z siedmiu grzechów głównych) 210 Konkluzje 213 XII. Modlitwa jako rozmowa z Bogiem 215 Święty Jan od Krzyża 219 Edyta Stein 220 Simone Weil 223 Anna Wierzbicka 224 Andrzej Grzegorczyk 225 Clive Stamples Lewis 228 Konkluzje 230 XIII. „Nie mamy tu miasta trwałego”. Edyta Stein o bycie wiecznym 232 Philosophia perennis – filozofia wieczysta 234 Wieczność jako królestwo sensu 236 Wiedza Krzyża jako poznanie i łaska 242 Konkluzje 245 XIV. Radość istnienia według Edyty Stein 246 Fenomen radości 246 Radość posłuszeństwa 249 Radość doskonała 253 Radość paschalna 256 XV. Bezdomność duchowa 258 „Płynna tożsamość” jako bezdomność duchowa 258 Bezdomność jako utrata wiary 259 Bezdomność jako wykorzenienie z rodziny, tradycji, narodu, religii 260 Przezwyciężanie bezdomności 262 Twierdza duchowa – antidotum na bezdomność duchową 263 Milcząca cela 265 Miłość jako wyjście z bezdomności 269 Paradoks bezdomności 270 XVI. Edyta Stein w optyce interkulturowej 274 Fenomenologiczne kategorie interkulturowe 276 Wczucie jako rozumienie radości 283 Wczucie jako rozumienie cierpienia 288 Współodczuwanie: współradość i współcierpienie 290 XVII. Edyty Stein przesłanie dla Europy 296 Przesłanie I: Konieczność uruchomienia horyzontu mądrościowego 297 Przesłanie II: Uruchomienie perspektywy dialogu 300 Świadectwo 302 Przesłanie III: Budowanie cywilizacji miłości w oparciu o przebaczenie 304 XVIII. Praca serca jako źródło poznania 308 Duchowe serce 312 Myśli serca i myśli rozumu 315 Poruszenia serca a życie duchowe 316 Konkluzje 320 XIX. Personalizm Edyty Stein a współczesny posthumanizm 322 Personalizm trynitarny Edyty Stein 322 Obumieranie duszy 328 Antropocen 329 Posthumanizm jako „fałszywy humanizm” 330 Empatia i personalistyczne wczucie 334 Konkluzje 335 XX. Relacyjność płci w personalizmie Edyty Stein (współautorka rozdziału: Nelli Sołonko) 339 Współczesne nurty w humanistyce wobec problemu płci 339 Nurty filozoficzno­światopoglądowe współczesne refleksji Edyty Stein 341 Wielka ontologia Edyty Stein 343 Personalistyczne konkluzje 344 Istotowość osoby ludzkiej: esencjalizm i binaryzm 347 Antropologia płci 347 Teologia płci 349 Dusza i płeć 351 XXI. Wizja kobiecości u Edyty Stein 356 Kobieta w perspektywie fenomenologicznej 356 Antropologia teologiczna kobiety 358 Duchowe serce (Gemüt) 360 Edyty Stein wizja kobiety we współczesnym kontekście 364 Konkluzje 369 XXII. Wielka i zbanalizowana Edyta Stein 371 List Postulacyjny. Prośba o ogłoszenie XXIII. Edyty Stein – Świętej Teresy Benedykty od Krzyża – doktorem Kościoła 376 Bibliografia 379 Wykaz pierwodruków 396 Indeks osobowy 398