Etymologie. Księgi 11-20

Ogromne dzieło „Etymologii” Izydora z Sewilli (ok. 560-636) w pierwszym polskim przekładzie zostało wydane w 2024 roku (księgi 1-10). Kontynuacją edycji są księgi 11-20. Autor połączył w nim dziedzictwo antyku z dorobkiem intelektualnym chrześcijaństwa. Opisując świat, czyni narzędziem poznania etymologię, która wyjaśnia źródłosłowy, nazywa rzeczy i próbuje zawrzeć odpowiedź na pytanie o istotę wszechrzeczy. Encyklopedia, słownik i podręcznik łaciny i greki zarazem, będąca summą ówczesnej wiedzy teologicznej i świeckiej. Przez całe średniowiecze były tekstem po Biblii najczęściej przepisywanym i czytanym, a także naśladowanym, tłumaczonym i komentowanym; inspirowały uczonych i poetów, kształtowały umysły pisarzy oraz czytelników, po czasy nowożytne. W 1999 roku Papieska Rada do Spraw Środków Społecznego Przekazu ogłosiła Izydora patronem Internetu, uzasadniając decyzję tym, że opracowując “Etymologie” stał się on twórcą najstarszej w historii ludzkości bazy danych. Dzieło Izydora z Sewilli nie jest tylko pomnikiem dawnej kultury, świadectwem minionych epok, głoszącym ich wyblakłą, przebrzmiałą świetność. Katalogiem przestarzałych wierzeń, przekonań i nieaktualnych wiadomości o świecie. Przeciwnie, jest arcydziełem i dokumentem z zamierzchłej przeszłości, świadczącym jak daleką drogę przebyła ludzkość w swoim poznawczym i intelektualnym rozwoju. Wczesnochrześcijańskie źródło wiedzy nie wyschło. Nie jest jego rolą dorównywanie współczesnym źródłom wiedzy czy informacji. Zgodnie z zasadą że historia jest nauczycielką życia, spełnia raczej rolę zwierciadła, dzięki któremu możemy spojrzeć w głąb dziejów, ujrzeć początek intelektualnej wędrówki ludów Europy przez wieki. Pozwala docenić i uszanować osiągnięty przez ludzkość poziom, na który pracowały pokolenia uczonych, wynalazców, pisarzy, ale także lekarzy, rolników, budowniczych czy podróżników. W myśl słynnego twierdzenia filozofa i teologa Bernarda z Chartres (1060-1125): „Jesteśmy karłami, którzy wspięli się na ramiona olbrzymów. W ten sposób widzimy więcej i dalej niż oni, ale nie dlatego, ażeby wzrok nasz był bystrzejszy lub wzrost słuszniejszy, ale dlatego, iż to oni dźwigają nas w górę i podnoszą o całą gigantyczną wysokość”. „Etymologie” skierowane są do czytelników zainteresowanych: patrologią, teologią, filozofią, myślą Ojców Kościoła, mediewistyką, historią Kościoła, językoznawstwem, socjologią, historią kultury i nauki (także technicznej) oraz innymi naukami humanistycznymi. Posiada ogromne walory poznawcze, edukacyjne i dydaktyczne. Szczególnie polecana jest uczniom, a także studentom w/w dziedzin nauki, pracownikom naukowym, dziennikarzom, duchownym i szeroko pojętej inteligencji.

Spis treści

Izydor z Sewilli, Etymologie, ks. 11–20: świat stworzony przez Boga, świat tworzony przez człowieka (T. Krynicka) 13 Księga 11. O człowieku i poczwarach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 39 1. O człowieku i jego częściach 39 2. O okresach ludzkiego życia 64 3. O poczwarach 71 4. O przemianach 78 Księga 12. O zwierzętach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 79 1. O bydlętach i zwierzętach pociągowych 79 2. O dzikich zwierzętach 89 3. O małych zwierzętach 98 4. O wężach 100 5. O robakach 110 6. O rybach 113 7. O ptakach 123 8. O małych stworzeniach latających 138 Księga 13. (T. Krynicka, A. Wilczyński, I. Mikołajczyk) 142 Streszczenie 142 1. O świecie 142 2. O atomach 143 3. O żywiołach 145 4. O niebie 145 5. O częściach nieba 146 6. O kołach nieba 148 7. O powietrzu i chmurze 148 8. O grzmocie 149 9. O błyskawicach 150 10. O tęczy oraz o zjawiskach powstających w chmurach 151 11. O wiatrach 153 12. O wodach 157 13. O różnorodności wód 157 14. O morzu 159 15. O oceanie 160 16. O Morzu Śródziemnym 161 17. O morskich zatokach 163 18. O przypływach i cieśninach 164 19. O jeziorach i stawach 165 20. O otchłani 167 21. O rzekach 168 22. O potopach 174 Księga 14. O Ziemi (T. Krynicka, A. Wilczyński, I. Mikołajczyk) 176 1. O Ziemi 176 2. O okręgu świata 177 3. O Azji 178 4. O Europie 188 5. O Libii 196 6. O wyspach 200 7. O przylądkach 210 8. O górach i pozostałych nazwach [związanych z] Ziemią 211 9. O podziemiach 218 Księga 15. O budowlach i polach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 221 1. O miastach 221 Założyciele i założycielki sławnych miast 223 2. O budowlach publicznych 233 3. O budynkach mieszkalnych 240 4. O budynkach sakralnych 242 5. O schowkach 245 6. O roboczych pomieszczeniach 246 7. O wejściach 248 8. O częściach budowli 249 9. O ogrodzeniach 252 10. O namiotach 253 11. O grobach 254 12. O wiejskich budowlach 255 13. O rolach 255 14. O granicach gruntów 258 15. O miarach gruntów 259 16. O drogach 262 Księga 16. (T. Krynicka, A. Wilczyński) 265 1. O pyłach i bryłach ziemi 265 2. O bryłach ziemi wydobywanych z wody 267 3. O kamieniach pospolitych 270 4. O kamieniach znakomitszych 272 5. O marmurach 277 6. O kosztownych kamieniach 279 7. O zielonych kosztownych kamieniach 280 8. O czerwonych kosztownych kamieniach 283 9. O purpurowych [kosztownych kamieniach] 285 10. O białych [kosztownych kamieniach] 286 11. O czarnych [kosztownych kamieniach] 288 12. O wielobarwnych [kosztownych kamieniach] 289 13. O przeźroczystych [kosztownych kamieniach] 291 14. O ognistych [kosztownych kamieniach] 293 15. O złotych [kosztownych kamieniach] 295 16. O szkle 299 17. O kruszcach 301 18. O złocie 302 19. O srebrze 305 20. O miedzi 306 21. O żelazie 308 22. O ołowiu 310 23. O cynie 311 24. O elektrum 312 25. O wagach 312 26. O miarach 317 27. O symbolach wag 321 Księga 17. O rolnictwie (T. Krynicka, A. Wilczyński) 322 1. O twórcach sztuki rolniczej 322 2. O uprawie pól 323 3. O zbożach 324 4. O roślinach strączkowych 327 5. O winorośli 329 6. O drzewach 333 7. O własnych nazwach drzew 337 8. O wonnych drzewach 354 9. O ziołach wonnych, jak też powszechnie dostępnych 358 10. O warzywach 377 11. O wonnych warzywach 381 Księga 18. O wojnie oraz igrzyskach (T. Krynicka, A. Wilczyński, M. Jońca) 383 1. O wojnach 383 2. O triumfach 387 3. O znakach 389 4. O trąbkach 390 5. O orężu 392 6. O mieczach 392 7. O włóczniach 394 8. O strzałach 397 9. O kołczanach 397 10. O procach 398 11. O taranie 398 12. O tarczach 399 13. O kolczugach 400 14. O hełmach 401 15. O sądzie 401 16. O widowiskach 404 17. O zawodach sportowych 405 18. O rodzajach zawodów sportowych 405 19. O skoku 405 20. O biegu 405 21. O rzucie 406 22. O ćwiczeniach siłowych 406 23. O zapasach 406 24. O palestrze 406 25. O zawodach 407 26. O rodzajach zawodów 407 27. O widowiskach cyrkowych 407 28. O cyrku 408 29. O wyposażeniu cyrku 408 30. O słupach zwrotnych 409 31. O obelisku 409 32. O pomieszczeniach startowych 410 33. O woźnicach rydwanów 410 34. O zaprzęgach czterokonnych 410 35. O rydwanie 411 36. O koniach wyścigowych 411 37. O siedmiu okrążeniach 412 38. O jeźdźcach 412 39. O woltyżerach 412 40. O biegaczach 413 41. O barwach noszonych przez konie 413 42. O teatrze 414 43. O scenie 414 44. O orchestrze 415 45. O aktorach tragediowych 415 46. O aktorach komediowych 415 47. O tymelikach 415 48. O aktorach 416 49. O mimach 416 50. O tancerzach 416 51. Pod czyim patronatem odbywają się przedstawienia 416 52. O amfiteatrze 417 53. O walce konno 417 54. O sieciarzach 418 55. O ścigających 418 56. O sidlarzach 418 57. O pieszych gladiatorach 418 58. O walce z dzikimi zwierzętami 419 59. O niegodziwości tych widowisk 419 60. O grach planszowych 419 61. O kubkach do gry w kości 420 62. O pionkach do gry 420 63. O kostkach do gry 420 64. O symbolice gry w kości 420 65. O wyrazach, które odnoszą się do rzutów kośćmi 421 66. O rzucie kośćmi 421 67. O przesuwaniu pionków, [czyli kamyczków] 421 68. O zakazie gry w kości 421 69. O piłce 422 Księga 19. O statkach, budowlach i szatach (T. Krynicka, A. Wilczyński) 423 1. O statkach 423 2. O częściach statków oraz ich osprzęcie 427 3. O żaglach 430 4. O sznurach 431 5. O sieciach 433 6. O kowalskim piecu 434 7. O narzędziach kowalskich 436 8. O wznoszeniu ścian 437 9. O planowaniu 437 10. O wznoszeniu [budowli] 437 11. O zdobieniu 442 12. O stropach 442 13. O płytkach zdobniczych 442 14. O mozaikach 443 15. O lepieniu 443 16. O malowidłach 443 17. O barwnikach 444 18. O narzędziach budowlanych 448 19. O stolarzach 449 20. O wynalezieniu obróbki wełny 452 21. O kapłańskich szatach w Prawie 453 22. O rozmaitości ubrań oraz ich nazwach 454 23. O ubiorach noszonych przez poszczególne ludy 458 24. O wierzchnich okryciach mężczyzn 461 25. O wierzchnich okryciach kobiet 464 26. O nakryciach [łóżka] oraz pozostałych ubraniach, które są w użyciu 466 27. O tkaninach 467 28. O barwnikach ubrań 469 29. O narzędziach [do wykonywania] ubrań 470 30. O ozdobach 472 31. 473 32. O pierścieniach 477 33. O paskach 479 34. O obuwiu 481 Księga 20. O żywności oraz domowym i rolniczym wyposażeniu (T. Krynicka, A. Wilczyński) 484 1. O stołach i pokarmach 484 2 [3]. O piciu 492 3 [4]. O naczyniach do jedzenia 497 4 [5]. O naczyniach do picia 499 5 [6]. O naczyniach na wino i wodę 500 6 [7]. O naczyniach na olej 502 7 [8]. O naczyniach do gotowania 502 8 [9]. O naczyniach, [które służą] do przechowywania 503 9 [10]. O naczyniach dających światło 505 10 [11]. O łóżkach i krzesłach 507 11 [12]. O pojazdach 510 12 [13]. O innych narzędziach, których używamy 511 13 [14]. O narzędziach rolniczych 512 14 [15]. O narzędziach ogrodniczych 514 15 [16]. O sprzęcie jeździeckim 515 Bibliografia 517 Podziękowania 543 Lista darczyńców 544