Filologia wobec wyzwań komunikacji specjalistycznej: od współpracy z biznesem po kształcenie nauczycieli

Publikacja ma charakter monografii trójautorskiej, przygotowanej we współpracy międzyuczelnianej (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Uniwersytet Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza). Programy studiów filologicznych polskich uczelni podlegają ciągłej ewolucji, aby dopasować się do oczekiwań zmieniającego się rynku pracy i zwiększyć szanse zatrudnienia swoich absolwentów. Zmiany w profilu kształcenia filologów są niekiedy bardzo istotne. W niniejszej publikacji analizowane są trzy obszary, w których otwarcie się filologii na karierę zawodową absolwentów w, szeroko rozumianym, przedsiębiorstwie jest szczególnie widoczne: są to współpraca uczelni z otoczeniem gospodarczym, przygotowanie studentów do porozumiewania się w JO w kontekstach specjalistycznych oraz kształcenie nauczycieli LSP, umiejących odpowiedzieć na oczekiwania specyficznych grup odbiorców. Analizie poddano programy studiów sześciu popularnych filologii, tj. anglistyki, germanistyki, romanistyki, iberystyki, italianistyki oraz rusycystyki. Autorki podjęły się próby opisu form i sposobów kształcenia uniwersyteckiego na kierunkach neofilologicznych przez pryzmat głównych założeń glottodydaktyki specjalistycznej. Monografia jest więc z jednej strony zapisem faktycznego stanu rzeczy, jaki można zaobserwować na przykładzie oferty programowej studiów neofilologicznych w Polsce, ale z drugiej ilustracją, w jaki sposób i w jakim wymiarze teoretyczne i metodyczne założenia glottodydaktyki specjalistycznej ważą na kształcie każdego programu kształcenia przygotowującego do zawodu. Bogaty materiał badawczy będący podstawą zrealizowanego badania pozwala wychwycić zmiany, jakie dotknęły kształcenie filologów w Polsce oraz pokazać miejsce dydaktyki języków specjalistycznych w obecnym kształceniu neofilologicznym. Wyniki analizy ukazują kierunki rozwoju oferty dydaktycznej, jak również mogą stanowić inspiracje do potencjalnych modyfikacji.

Spis treści

Wykaz skrótów 9 Wstęp 11 1. Filolog a otoczenie gospodarcze 17 1.1. Filolog – próba definicji 18 1.1.1. Filolog: kim jest? 18 1.1.2. Filolog: drogi do zawodu 20 1.1.3. Filolog: rynek pracy 26 1.2. Filologia a współpraca ze środowiskiem gospodarczym 28 1.2.1. Kształtowanie relacji ekonomicznych z otoczeniem gospodarczym jako misja uczelni 28 1.2.2. Możliwości współpracy kierunków filologicznych z otoczeniem gospodarczym 31 1.2.3. Formy i obszary współpracy kierunków filologicznych z sektorem gospodarczym 35 1.2.4. Przykłady współpracy kierunków filologicznych z sektorem gospodarczym 38 1.3. Podsumowanie 44 2. Filolog a znajomość specjalistycznych odmian języka obcego 47 2.1. „Języki specjalistyczne” a „język ogólny” 48 2.1.1. Autonomiczność języków specjalistycznych względem języka ogólnego 49 2.1.2. Kwestia zawierania się języków specjalistycznych w języku ogólnym 49 2.1.3. Implikacje dydaktyczne 50 2.2. Języki specjalistyczne: przegląd koncepcji lingwistycznych i dydaktycznych 51 2.2.1. Języki specjalistyczne jako style lub rejestry 53 2.2.2. Subjęzyki specjalistyczne: orientacja terminologiczna i ściśle zaplanowana progresja 54 2.2.3. Pragmatyczna wizja języka: analiza potrzeb i analiza dyskursu 55 2.2.4. Działanie językowe jako część praktyk zawodowych 58 2.2.5. Rozwój badań z zakresu lingwistyki JS oraz glottodydaktyki specjalistycznej: implikacje dla kształcenia filologów 60 2.3. Koncepty przydatne w nauczaniu JOS 62 2.3.1. Terminologia specjalistyczna 63 2.3.2. Tekst specjalistyczny 66 2.3.3. Dyskurs specjalistyczny 68 2.3.4. Gatunki specjalistyczne 70 2.3.5. Styl i rejestr 71 2.3.6. Sposób ujmowania JOS a implikacje dydaktyczne 73 2.4. Języki specjalistyczne w programach studiów filologicznych 75 2.4.1. Tłumaczenia specjalistyczne 78 2.4.2. Języki branżowe oraz zawodowe na studiach filologicznych 82 2.4.2.1. Język ekonomiczny i język biznesu 84 2.4.2.2. Język prawniczy 88 2.4.2.3. Język turystyki i hotelarstwa 90 2.4.2.4. Inne JOS proponowane filologom 92 2.4.3. Wiedza specjalistyczna oraz specjalistyczne normy socjolingwistyczne 94 2.4.4. Poziom znajomości języka ogólnego a wprowadzanie JOS 96 2.5. Przygotowanie specjalistyczne filologów: konkluzje i wnioski 97 3. Filolog jako nauczyciel języka obcego specjalistycznego 100 3.1. Ewolucja profilu zawodowego nauczyciela języka obcego 104 3.2. Nauczyciel języka specjalistycznego: osoba do (zbyt?) wielu zadań 105 3.2.1. Kompetencje nauczyciela języka specjalistycznego 105 3.2.2. Role nauczyciela języka specjalistycznego 106 3.2.3. Zadania nauczyciela języka specjalistycznego 107 3.3. Planistyczne działania nauczyciela na rzecz kształcenia językowego dla potrzeb i do celów zawodowych 109 3.4. Programowanie kształcenia w zakresie JOS: potencjalne trudności 111 3.4.1. Analiza zapotrzebowania na kurs 112 3.4.2. Analiza potrzeb 113 3.4.3. Pozyskanie danych źródłowych 115 3.4.4. Opracowanie ćwiczeń 117 3.5. Kształcenie nauczycieli języków obcych w Polsce 118 3.5.1. Standardy określające przygotowanie do zawodu nauczyciela języka obcego 119 3.5.2. Standardy określające przygotowanie do nauczania języka obcego specjalistycznego 122 3.5.3. Kształcenie nauczycieli języków obcych specjalistycznych w polskich publicznych szkołach wyższych 127 3.6. Kształcenie nauczycieli języków obcych specjalistycznych – perspektywy 144 Zakończenie 147 Bibliografia 151 Aneksy 165 Aneks 1. Odniesienia do JOS w nazwach programów studiów filologicznych 165 Aneks 2. Tłumaczenie specjalistyczne w programach kierunków filologicznych 182 Aneks 3. JOS w programach kierunków filologicznych 190 Aneks 4. JOS ekonomii i biznesu 201 Aneks 5. JOS prawne i prawnicze 208 Aneks 6. JOS turystyki i pokrewne 212 Aneks 7. Inne JOS proponowane filologom 216 Summary (Philology and the Challenges of Specialist Communication: from Cooperation with Business to Teacher Training ) 237