Friedrich Hölderlin. Geniusz romantycznej dekonstrukcji

Rozważania Wiesława Rzońcy o Friedrichu Hölderlinie (1770–1843), niemieckim poecie doby romantyzmu, nie są jedynie biografią czy szkicami krytycznoliterackimi. To wielowątkowa i wielopoziomowa opowieść o poezji, która pomimo upływu ponad 200 lat wciąż otwiera nowe ścieżki interpretacyjne. Hölderlin w ujęciu Rzońcy to bowiem poeta współczesny – łączący w sobie filozofię, duchowość, anarchistyczny indywidualizm oraz ostentacyjnie subiektywną intymność. „Niniejsza książką jest próbą interpretacji kontekstowej (interetekstualistycznej), której patronuje dekonstrukcjonizm. Uosabia on podejrzliwość, demontaż i nie kończącą się indywidualizację opisywanych zjawisk” – pisze autor we wstępie. Ta publikacja spełnia wymagania dostępności zgodnie z dyrektywą EAA.

Spis treści

SPIS RZECZY

Przesłanie ........................................................................................................ 11

Wstęp .............................................................................................................. 13

I. Obłędne dążenie do wyjścia poza europejskie wzorce.

Poeta „poza kulturą” ........................................................................................ 19

II. Czytelnik poezji to człowiek wiecznie szukający światła .................................. 23

III. Nakaz modlitwy indywidualnej ....................................................................... 28

IV. Niewiedza jako dobrodziejstwo. Narodziny wieszcza nowego typu ................. 31

V. Język Parnasu jest z natury rzeczy święty ......................................................... 36

VI. «Poklask» – Hölderlina negacja romantycznych postaw wieszczowskich ......... 41

VII. Tożsamość świata wyraża się w stanie ciągłego ruchu. Arthura

Schopenhuera tradycja poznawczego poststrukturalizmu ............................... 49

VIII. „Kolonizowanie” poetyckości w naszych czasach ............................................ 57

IX. Synteza różnicy, czyli jak myśleć o tym, co jeszcze nigdy nie zostało

pomyślane. Martin Heidegger u źródeł posthumanizmu ................................. 65

X. «Chleb i wino» – humanistyczna zasada godna XX wieku.

Wilk stepowy w eucharystycznej aurze ............................................................ 71

XI. Hermanna Hessego dalekowschodnie wzorce usytuowania

poza kulturą .................................................................................................... 79

XII. «Chleb i wino» Hölderlina a postmodernistyczny sprzeciw

Wilka stepowego wobec zasady „Homo homini lupus est”

(Człowiek człowiekowi wilkiem) ..................................................................... 87

XIII. Hölderlina „przodek pradawny” a (ludzka) małpa Friedricha

Nietzschego ..................................................................................................... 93

XIV. Transgresja antropologiczna podstawą posthumanizmu Hermana

Hessego. Historyka literatury uwznioślenie stanu obłędu ............................... 101

XV. „Zwierzę siedzi w człowieku” – Fiodor Dostojewski jako psycholog

kulturowego obłędu ........................................................................................ 106

XVI. Błądzenie moralne warunkiem pozakulturowego błądzenia

poznawczego .................................................................................................. 113

XVII. Urok poezji typu ponowoczesnego. Ona się „rozłazi”… ............................. 117

XVIII. Poezja wyprzedza myśl. Jacques'a Derridy afirmacja czytania

jako interpretacyjnej gry ............................................................................ 123

XIX. „Ślady” nieskończoności zamiast kulturowego „Absolutu” ......................... 128

XX. „Różnica” Martina Heideggera wobec Boga „bycia” a przeciw

praktyce „udomowiania” Absolutu ............................................................ 134

XXI. Muzyczna atonalość poezji jako „zawieszenie myślenia”.

Dialektyka negatywna Theodora Adorna ................................................... 139

XXII. XIX-wieczne filozofowanie jako aktywność z zakresu estetyki ................... 149

XXIII. Nietzscheańska muzyczność na tle tradycji francuskiego parnasizmu

i triumfalny powrót w drugiej połowie XIX wieku metafizyki

Immanuela Kanta, skupionej na swych poznawczych granicach ................ 153

XXIV. Filozoficzny walor zachwytu nad rozchwianą naiwnością

w Hölderlina «Radosnym życiu» ................................................................ 162

XXV. Heinrich Heine i Młode Niemcy wobec „szkoły romantycznej”

(z pominięciem Hölderlina) ....................................................................... 168

XXVI. Heinricha Heinego i Cypriana Norwida premodernistyczna zasada

„prawdy krytycznej” .................................................................................. 172

XXVII. Długa nieobecność Hölderlina w życiu literackim

a historiozoficzno-polityczne oblicze poetów szwabskich .......................... 178

XXVIII. Błąd i donkiszoteria wiecznego ruchu w antycypowanej

przez Hölderlina liryce nowoczesnej .......................................................... 183

XXIX. Hölderlina a Norwida symboliczna antynomia Eter – Ziemia..................... 192

XXX. Świętość Grecji a bezmyślny tłum jako upostaciowanie „ślepej woli”

historii. «Zadowolenie» Hölderlina a Heine i Norwid w „świecie

marnym” .................................................................................................... 198

XXXI. Modernistyczny symbolizm liryki Stefana Georgego jako artystyczne

zwieńczenie stanu „zmartwychwstania” Hölderlina w Niemczech ............. 210

XXXII. «Połowa życia» Hölderlina jako wiersz z zakresu muzyki wielu

zjednanych obrazów .................................................................................. 218

XXXIII. Naiwna mądrość punktem dojścia nowoczesnej liryki antycypowanej

przez Hölderlina ........................................................................................ 222

spis rzeczy

XXXIV. Hölderlin w perspektywie polskiej recepcji jego dzieła

w drugiej połowie XX wieku ................................................................... 231

A Hölderlin heglowsko-marksowski .................................................... 233

B Hölderlin w wieży ............................................................................ 236

C Psychiatryczna natura Hölderlinowego dyskursu a Piotra

Czaadajewa «Fragmenty filozoficzne» oraz Emila Ciorana

„absolut rozproszony” ..................................................................... 240

D Hölderlina „czas marny” według Tadeusza Różewicza

i „starych poetów” ........................................................................... 252

XXXV. Awangarda poetycka w wieku XX jako plon romantycznego

indywidualizmu. Projekt historycznoliteracki autorstwa

Andrzeja Lama ........................................................................................ 260

XXXVI. Poeta z wieży i poeta z przytułku św. Kazimierza. Hölderlin i Norwid

w planie symbolistycznego awangardyzmu, który warunkował

ich wyklęcie przez krytykę literacką okresu romantyzmu ........................ 266

XXXVII. Radość z kropli rosy. Symbolizm zakresu młodzieńczej naiwności

a trawestacje światopoglądowe w rozumieniu Mieczysława Jastruna ....... 276

XXXVIII. Antoniego Libery zniecierpliwienie pogmatwaną składnią wiersza ......... 282

XXXIX. Awangarda poetycka wieku XX jako naturalny spadek po symbolizmie

literackim XIX wieku .............................................................................. 286

XL. Antoniego Libery a Andrzeja Lama przekład finalnej (dziewiątej) strofy

«Chleba i wina» ....................................................................................... 294

XLI. Polska wersja «Wulkanu». Drugi przykład recepcji (nie)godnej

Hölderlina jako dekonstrukcjonistycznego geniusza „wyklętego” ............ 300

XLII. Przekład jako interpretacja „głęboka”, która następnie wymusza

dekonstrukcję zakresu naszej postmodernistycznej współczesności ........ 309

XLIII. Dokonana dekonstrukcja przekładu. «Połowa życia» Hölderlina

w interpretacji Andrzeja Kopackiego ....................................................... 315

XLIV. Zakończenie ............................................................................................ 321

Indeks osób i utworów ............................................................................ 329