Historia teorii stosunków międzynarodowych

Pierwsza w polskiej literaturze – wyjątkowa w odbiorze – historia teorii stosunków międzynarodowych!

Książka łączy historyczną myśl o stosunkach międzynarodowych i jej współczesną interpretację z wiedzą o najważniejszych wydarzeniach w dziejach świata (budowa i upadek imperium rzymskiego, wojna peloponeska, odkrycie Nowego Świata, wojna trzydziestoletnia, traktat westfalski, XIX-wieczny system międzynarodowy, budowa imperium brytyjskiego, kolonializm). Przedstawia także współczesne aspekty stosunków międzynarodowych, takie jak: sprawiedliwość, suwerenność, wojna i pokój, kosmopolityzm czy komunitaryzm.

Zajmując się kwestiami teoretycznymi, autor prowadzi narrację w stylu eseistycznym, dostarcza licznych przykładów pozwalających na ich lepsze zrozumienie, porusza także problemy wywołujące emocje i skłaniające czytelnika do rozstrzygnięć o charakterze moralnym.

Andrzej Gałganek bez natrętnej gorliwości badacza fascynata bądź krytykanta, ale z przekonaniem o istnieniu i niedocenianiu myśli politycznej przez badaczy stosunków międzynarodowych rekonstruuje – wedle przyjętych przez siebie kryteriów – długą tradycję myślenia o stosunkach międzynarodowych jako obszarze ścierania się myśli, idei i politycznych wartości, obecnych w historii stosunków międzynarodowych, mając jednocześnie świadomość, iż jest to przedsięwzięcie niezwykle złożone, a nawet, jak pisze, problematyczne. Szczęśliwie takie ryzyko podejmuje, przybliżając w kolejnych rozdziałach trzy tradycje w nauce o stosunkach międzynarodowych, a więc empiryczną tradycję (realizm polityczny, moralny pesymizm, realizm empiryczny oraz tradycję hobbesowską), tradycję normatywną (zbudowaną na idealistycznym przesłaniu utopijności, etyce i moralności racjonalistycznej) oraz tradycję historystyczną. Tym samym łagodzi ostrą tezę M. Wighta o niedostatku teoretyzowania o stosunkach międzynarodowych.

(Fragment recenzji prof. dr hab. Teresy Łoś-Nowak)

Spis treści

WPROWADZENIE 11 1. Teoria polityczna stosunków międzynarodowych 11 Teoria polityczna, teoria stosunków międzynarodowych i teoria polityczna stosunków międzynarodowych 29 Klasyczne teksty w teorii politycznej stosunków międzynarodowych 47 2. Trzy tradycje: empiryzm, normatywizm, historyzm 61 Tradycja empiryczna 78 Tradycja normatywna 81 Tradycja historystyczna 89 CZĘŚĆ I. TRADYCJA EMPIRYCZNA 99 3. Klasyczna Grecja: prymat interesu i imperium 99 Narodziny greckiego polis 101 Wojna i stasis 105 Morze, demokracja i nowe idee 114 4. Tukidydes i wojna peloponeska w teorii stosunków międzynarodowych 123 Ateny i Sparta przed wybuchem wojny peloponeskiej 128 Charakter Ateńczyków i Spartan 133 Rzeczywiste powody wojny peloponeskiej 137 Natura ludzka i imperializm 143 Imperialne „nadrozciągnięcie” 149 Upadek imperium ateńskiego 152 5. Dwa imperia i państwo 155 Priorytet sekularności: Średniowieczne dziedzictwo 155 Marsyliusz z Padwy i William Ockham 157 6. Machiavelli i nowżytny system międzynarodowy 167 Regnum Italicum: włoski system międzynarodowy 171 Metoda Machiavellego 175 Rzym: doświadczenia starożytnych 186 Warunki sukcesu państwa i stosunki międzynarodowe 195 Machiavelli i dyplomacja 204 O sztuce wojennej 210 7. Hobbes: stosunki międzynarodowe w filozofii politycznej 218 Interpretacje Hobbesa 220 Hobbesowska teoria polityczna stosunków międzynarodowych 225 Stosunki między wspólnotami 235 CZĘŚĆ II. TRADYCJA NORMATYWNA 243 8. Grecy, stoicy i chrześcijanie: priorytet prawa i moralności 243 Greccy i rzymscy stoicy 243 Cyceron 248 Cesarz Marek Aureliusz 260 Teoria pokoju Augustyna 265 9. Tomasz z Akwinu, Vitoria, Gentili i Grocjusz: ograniczenie wojny 272 Tomasz z Akwinu i Średniowieczne stosunki międzynarodowe 274 Szkoła hiszpańska i Alberico Gentili 279 Grocjusz: prawo narodów 291 Sprawiedliwe i niesprawiedliwe przyczyny wojny 304 Ius naturale i Ius gentium 307 Wspólnota Świata, podbój i imperium oraz amerykańscy Indianie 312 10. Pufendorf i państwo w stosunkach międzynarodowych 327 Pufendorfa nauka moralności 330 Stan natury, jego niedogodności i państwo 336 Państwo jako cywilny suweren 338 Moralność wojny i pokoju 345 Prawo własności i kolonializm 350 11. Locke i Vattel: społeczności międzynarodowe 352 Suwerenność jako metafora zawłaszczenia 352 Locke o moralnej podstawie stosunków międzynarodowych 362 Vattel o prawie naturalnym i prawie narodów 367 Stan wojny i wojna sprawiedliwa: Locke i Vattel 371 Vattel i eksternalizacja suwerenności 377 Vattel i pluralizacja rodziny narodów 381 Własność i kolonizacja: Locke i Vattel 386 12. Kant: społeczności kosmopolityczne 392 Interpretacje teorii politycznej stosunków międzynarodowych Kanta 392 Kant: początek ludzkiej historii 397 Historia powszechna w aspekcie Światowym 400 Do wiecznego pokoju 406 Prawo narodów i obywatelstwa światowego 418 13. Rawls i prawo ludów 423 Do teorii stosunków międzynarodowych: teoria sprawiedliwości i liberalizm polityczny 426 Prawo ludów 431 Krytyka prawa ludów Rawlsa 439 CZĘŚĆ III. TRADYCJA HISTORYSTYCZNA 457 14. Rousseau: teoria polityczna stosunków międzynarodowych 457 Stan natury i narodziny społeczeństwa: krytyka Hobbesa 462 Źródła wojny i niemożliwość pokoju 467 Rousseau i Nowy Świat 471 Państwo jako jednostka polityczna w stosunkach międzynarodowych 476 15. Burke i historyzm w stosunkach międzynarodowych 479 Burke: empiryzm, normatywizm i historyzm 482 Burke o dzikości, niewolnictwie i Imperium Brytyjskim w Nowym Świecie 492 Równowaga sił w Europie 496 16. Hegel: filozofia dziejów i stosunki międzynarodowe 502 Hegel: system filozoficzny i filozofia dziejów 507 Realizm i dzieje powszechne 516 Ustrój Niemiec, stosunki międzynarodowe i obraz świata 526 Usprawiedliwienie wojny 536 17. Marks i stosunki międzynarodowe 542 System międzynarodowy w XIX w. 542 Materialistyczna koncepcja historii 545 Marksowska teoria stosunków międzynarodowych 554 Kapitalizm i świat 558 Konieczność historyczna w stosunkach międzynarodowych 561 Kolonializm 564 Marks o rewelacjach z dziejów dyplomacji 568 Bibliografia 577 Indeks nazwisk 595