Karol Irzykowski w dwudziestoleciu międzywojennym

Monografia wieloautorska ukazuje sylwetkę Karola Irzykowskiego w dwudziestoleciu międzywojennym, prezentując stosunek krytyka wobec Młodej Polski oraz jego interakcje z awangardą. Artykuły syntetyzują też refleksję Irzykowskiego na temat zmysłowej reprezentacji doświadczenia, wskazując na jego aktywność intelektualną w dziedzinie teatru i kina. Autorzy omawiają ponadto dyskusje Irzykowskiego z marksizmem, polemiki krytyczne wobec Żydów (środowiska „Wiadomości Literackich”), stosunek do Polskiej Akademii Literatury. Ostatni blok tekstów poświęcony jest unikatowemu klerkostwu pisarza i wynikającej z niego samotności na tle innych modeli klerkostwa w kontekście m.in. geografii literackiej oraz oskarżeń Irzykowskiego o antysemityzm. ****** Karol Irzykowski in the Interwar Period. Studies and Discussions on the 150th Anniversary of the Birth of the Critic This monograph, prepared by numerous authors, shows the figure of Karol Irzykowski in the interwar period, presenting the attitude of the critic towards the Young Poland movement and his interactions with the avant-garde. The articles synthetize Irzykowski’s reflections on the sensual representation of experience, pointing to his intellectual activity in the field of theatre and cinema. The authors address Irzykowski’s discussions with Marxism, his polemics critical of the Jews (the circle of “Wiadomości Literackie”), his attitude to the Polish Academy of Literature. The last bloc of texts is devoted to a unique clercism of the writer and the solitude resulting from it, shown against the background of other models of clercism in the context of literary geography and Irzykowski's accusations of anti-Semitism.

Spis treści

SYLWIA PANEK, KATARZYNA SADKOWSKA „Literatura jest sprawą niuansów” 9 IRZYKOWSKI O MŁODEJ POLSCE W DWUDZIESTOLECIU RADOSŁAW OKULICZ-KOZARYN W gościnie i u siebie. Karol Irzykowski w „Skamandrze”, „Ponowie” i „Krokwiach” 17 Dyskusja: Stosunek do witalizmu – znaczenie czasopism literackich dla Irzykowskiego – antycyganeryjny Klub Konstrukcjonalistów we Lwowie (1910–1914) – filmowe plany upamiętnienia córki Irzykowskiego – Basi 32 KONRAD NICIŃSKI Irzykowski w kręgu Skamandra 37 Dyskusja: Rola gniewu jako emocji u Irzykowskiego – różnice w modelu klerkizmu J. Bendy, Irzykowskiego i B. Hamvasa – polemika Irzykowskiego z W. Grubińskim z 1927 roku – retoryczny i osobisty charakter wystąpień Irzykowskiego uznanych za antysemickie 55 MARCIN JAUKSZ „Więcej bajki niż bajronizmu”. Karol Irzykowski, Stanisław Przybyszewski i egotyczna historia literatury w dwudziestoleciu pisana 63 Dyskusja: Irzykowskiego projekt kulturowej historii literatury – młodopolskie urlopy od literatury dwudziestolecia – szczerość i autentyzm – niemieccy mistrzowie (i inni) – krytyczne wchodzenie w swe młodopolskie korzenie – teoria gestu 86 KRYTYK I AWANGARDA TOMASZ BOCHEŃSKI Irzykowski – prekursor Witkacego, broń Boże – poprzednik 103 Dyskusja: Kategorie Blooma „lęku przed wpływem” i „prekursorstwa” w badaniu literatury Europy Środkowo- Wschodniej – „pieprz” i miara w polemice Irzykowski – Witkacy – asceza jako kategoria wspólna 119 MAŁGORZATA GORCZYŃSKA „Dobre wiersze” i niedobre „wierszęta”: Irzykowski o Leśmianie 129 Dyskusja: Leśmian i Irzykowski prywatnie – Leśmian „awangardzista”? – recepcja Łąki: Irzykowski i jego kontynuatorzy – wrażenie estetyczne versus analiza literacka 145 AGNIESZKA KWIATKOWSKA „Okazja do samookreśleń”. Julian Przyboś wobec Karola Irzykowskiego w dwudziestoleciu międzywojennym 151 Dyskusja: Przyboś wobec młodopolskich idei – Irzykowski a druga awangarda – nowatorstwo i wartość awangardy – Przyboś o Irzykowskim po II wojnie światowej 167 DOROTA HECK Zmysły Irzykowskiego. Krytyk międzywojnia i reprezentant trzeciego pokolenia Młodej Polski wobec problemu reprezentacji doznań zmysłowych (rekonesans) 183 Dyskusja: Sensualizm versus intelektualizm – monizm versus dualizm – stosunek do awangardy – kino a inne sztuki: analogie – Irzykowski wobec teatru jako widowiska – seksualność (źródło doznań) w Pałubie – ból jako narzędzie (samo)poznania 198 RECENZENT TEATRALNY I FILMOWY DOBROCHNA RATAJCZAKOWA Karol Irzykowski w teatrze dwudziestolecia i o teatrze dwudziestolecia 217 Dyskusja: Polemiki krytyka teatralnego – anachronizmy? – awangarda teatralna – Irzykowski wobec Leona Schillera – meandryczność i dygresyjność – gra aktorów – rola reżysera 235 MAŁGORZATA RADKIEWICZ W kręgu dziesiątej muzy. Refleksje Karola Irzykowskiego i teksty krytyczne Andrzeja Własta o sztuce filmowej 241 Dyskusja: Kino jako substytut teatru? – Irzykowski a Feliks Kuczkowski – Irzykowski a Stefan Grabiński – film a kultura popularna – kino nieme a kino dźwiękowe – film a ruch 261 WERONIKA SZULIK „Byłem raz w kinie…” – Karol Irzykowski wobec kina popularnego w latach dwudziestych XX wieku 273 Dyskusja: Krytyk literacki versus filmoznawca – przyjemność i analiza – widz versus teoretyk – kino jako instytucja – Irzykowski a Stern – o aktorstwie i kadrowaniu – aksjologia filmoznawcy – aktualność recenzji Irzykowskiego – kino a literatura 292 DIALOGI I POLEMIKI Z POLSKIMI ŚRODOWISKAMI KULTURALNO-POLITYCZNYMI LAT TRZYDZIESTYCH XX WIEKU PAWEŁ RAMS „Piła marksistyczna” na sądzie idealisty, czyli niełatwe relacje Karola Irzykowskiego i lewicowej krytyki literackiej w dwudziestoleciu międzywojennym 315 Dyskusja: Przemoc symboliczna w polu literackim – cechy literatury proletariackiej sformułowane przez Irzykowskiego – stosunek do socjalizmu, komunizmu i ZSSR – wpływ Brzozowskiego na Irzykowskiego rozumienie socjalizmu 332 MATEUSZ CHMURSKI Niebyła debata o niedojrzałości kultury: Karol Irzykowski wobec Tadeusza Boya-Żeleńskiego 343 Dyskusja: Modele literatury francuskiej u Boya i niemieckiej u Irzykowskiego – polityczny aspekt krytyki humoru – motywy walki z obłudą Irzykowskiego i Boya (według Irzykowskiego) 357 AGATA ZAWISZEWSKA „Królewski łachman” i „pomnik elity warszawskiej”. Rekonstrukcja nienapisanej książki Karola Irzykowskiego o Polskiej Akademii Literatury 367 Dyskusja: Irzykowski a fi lozofi a niemiecka – Akademia i szkoła – Irzykowski o przekładzie – PAL: teoria versus praktyka – plagiat akademika – neuroza i biblioteka 395 O KLERKIZMIE IRZYKOWSKIEGO KATARZYNA SADKOWSKA Klerk odrzucony. Irzykowski w międzywojennym Lwowie 415 Dyskusja: Irzykowski jako „Polak z rezerwą”; rola fascynacji kulturą niemiecką w przyjęciu takiej roli – europejskie tło prowokacyjnych wystąpień antysemickich Irzykowskiego – polityczny portret krytyka 446 MACIEJ URBANOWSKI Spór niedokończony. O Karolu Irzykowskim i Janie Emilu Skiwskim 461 Dyskusja: Modele klerkizmu – widma Brzozowskiego – Rodzina Słonimskiego jako tło – „pałubiczne punkty wstydliwe” – „merytoryzm” kolaboracji? – „pantragizm czynu” 486 JAKUB BECZEK Klerk w meandrach antysemityzmu 493 Dyskusja: Polski model klerkizmu i jego odmiany – intymna judeolatria Irzykowskiego – wątki dotyczące Żydów i żydowskości w twórczości Irzykowskiego – modernistyczny i estetyczny (artystowski) charakter kompleksu Żyda 519 KONRAD NICIŃSKI Irzykowski w poszukiwaniu klerka 531 Dyskusja: Klerk w świetle rękopisu fragmentu książki pt. Instrumenty i instytucje klerkowskie – pacyfizm Irzykowskiego w latach trzydziestych – wątek quasi- religijności i stopniowania szczerości – Stefan Kołaczkowski jako klerk – cechy klerka według Irzykowskiego 544 SYLWIA PANEK Samotność klerka 551 Dyskusja: Okrucieństwo i czułość – afirmacja i konfrontacja – jąkanie się i norma – anachronizm czy prekursorstwo? – źródła optymizmu i nadziei 567 Bibliografia 581 Indeks nazwisk 593