Informacja o cookies
Strona ksiegarnia.pwn.pl korzysta z plików cookies w celu dostarczenia Ci oferty jak najlepiej dopasowanej do Twoich oczekiwań i preferencji, jak również w celach marketingowych i analitycznych. Nasi partnerzy również mogą używać ciasteczek do profilowania i dopasowywania do Ciebie pokazywanych treści na naszych stronach oraz w reklamach. Poprzez kontynuowanie wizyty na naszej stronie wyrazasz zgode na uzycie tych ciasteczek. Wiecej informacji, w tym o mozliwosci zmiany ustawien cookies, znajdziesz w naszej Polityce Prywatnosci.
MENU

Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych(eBook)

0.00  [ 0 ocen ]
 Sprawdź recenzje
Rozwiń szczegóły »
  • Wydanie: Częstochowa, 1, 2015

  • Autor: Katarzyna Chmielewska

  • Wydawca: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Częstochowie

  • Formaty:
    PDF
    (Watermark)
    Watermark
    Znak wodny czyli Watermark to zaszyfrowana informacja o użytkowniku, który zakupił produkt. Dzięki temu łatwo jest zidentyfikować użytkownika, który rozpowszechnił produkt w sposób niezgodny z prawem. Ten rodzaj zabezpieczenia jest zdecydowanie najbardziej przyjazny dla użytkownika, ponieważ aby otworzyć książkę zabezpieczoną Watermarkiem nie jest potrzebne konto Adobe ID oraz autoryzacja urządzenia.

Dostępne formaty i edycje
Rok wydania
Cena
Cena detaliczna: 47,35 zł
42,62
Cena zawiera podatek VAT.
Oszczędzasz 4,73 zł
Dodaj do schowka
Wysyłka: online
Słowa kluczowe: klasztor

Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych

WSTĘP „Historia była zawsze” – stwierdził Andrzej Feliks Grabski – „relacją o przeszłości tworzoną z perspektywy określonego światopoglądu twórcy – historyka i wyznawanego przezeń systemu wartości”1. Dziejopis, starając się zrekonstruować przeszłość, odpowiada w dużym stopniu na aktualne potrzeby społeczne. Mówi o przeszłości, ale zawsze czyni to, przybierając perspektywę swojego czasu2. W ten sposób przedstawia minione zdarzenia, interpretując je zgodnie z własną wizją tego, co minęło. Zatem, czytając źródło historyczne, patrzymy na świat opisany przez konkretnego autora, możemy przeczytać ocenę przedstawionych zdarzeń z jego punktu widzenia, według systemu wartości wyznawanego przez niego i jego środowisko3. Pozwala to w pewien sposób, opatrzony jednak zawsze błędem interpretacyjnym, dotrzeć do poglądów autora na prezentowane zagadnienia4. Tak więc każde dzieło narracyjne pokazuje nam, jaka jest kronikarska wizja świata nakreślona w tym dziele. Mówi, jak autor i jego środowisko wyobrażali sobie swoją rolę i zadania w społeczeństwie, co miało dla niego największe znaczenie, jakie fakty i jaką ich interpretację chciał przekazać odbiorcom. Autor dzieła zawsze pisał swój utwór z jakąś intencją i kierował swój przekaz do konkretnej grupy osób5. Powyższe uwagi odnoszą się do każdego dzieła historycznego, powstałego w każdym czasie i każdym środowisku społecznym. Średniowieczne kroniki klasztorne są tego doskonałym przykładem. Pokazują nam świat widziany zza klasztornych murów. Obraz świata oglądany z tej perspektywy jest niewątpliwie 1 A.F. Grabski, Perspektywy przeszłości, studia i szkice historiograficzne, Lublin 1983, s. 10. inny niż ten, jaki można dostrzec z kancelarii biskupiej lub książęcej czy też zza pulpitu pisarza miejskiego. W naturalny sposób kronikarze zakonni skupiają się na problemach swoich zgromadzeń, samym momencie fundacji, trudnym początku funkcjonowania wspólnoty i zmianach, jakie zachodziły w niej przez cały opisywany okres. Zajmują ich i sprawy duchowe, i sprawy doczesne. Piszą zarówno o gospodarce i poszczególnych składnikach majątku, jak i o problemach organizacyjnych, moralnych i życiu religijnym swoich współbraci. Przedstawiają też stosunki z bliższym i dalszym otoczeniem klasztoru. Dzieła takie mówią nam wiele nie tylko o samych zakonach, lecz i o otaczającym świecie. Pokazują, jakie kwestie były dla autorów najważniejsze, jak chcieli przedstawić klasztor i jego problemy. Podstawą pracy staną się trzy średniowieczne kroniki klasztorne napisane w domach zakonnych kanoników regularnych reguły św. Augustyna mieszczących się we Wrocławiu, Żaganiu i Kłodzku. Mimo iż wszystkie one zostały wydane drukiem, to dwa starsze utwory, kroniki wrocławska i żagańska, edytowane prawie 200 lat temu w pierwszych tomach serii Scriptores Rerum Silesiacarum, praktycznie pozbawione są aparatu krytycznego i od dawna postulowano zasadność ich reedycji6. Wszystkie te dzieła powstawały etapami. Pierwsi kronikarze opisywali dzieje swojej placówki, poczynając od momentu fundacji, doprowadzali je do czasów sobie współczesnych. Ich kontynuatorzy rozpoczynali swoją pracę od miejsca, w którym przerwali poprzednicy, i snuli dalej opowieść o dziejach klasztoru. Kronika wrocławska znana jest jako Chronica abbatum Beatae Mariae Virginis in Arena7. Pierwsza jej wersja, autorstwa opata Jodoka z Głuchołazów, opisująca lata od założenia opactwa w 1108 roku (wedle przekazu samej kroniki) aż do roku 1429, nie zachowała się do naszych czasów. Istnieje natomiast wersja jego następcy na urzędzie – Benedykta Johnsdorfa, której zasadniczy zrąb stanowi dzieło Jodoka w niezmienionej postaci, uzupełnione o pewne tylko elementy i doprowadzone do 1470 roku8. Praca była kontynuowana przez kolejnych pisarzy, ich zapiski sięgają roku 1779. Interesująca nas tutaj redakcja Benedykta Johnsdorfa powstała w drugiej połowie XV wieku. Kolejne dzieło, najobszerniejsze z tych trzech, powstało w klasztorze żagańskim. Jest to Catalogus abbatum Saganensium9. Pierwszym autorem Katalogu opatów żagańskich był jeden z najwybitniejszych przełożonych tego zgromadzenia, Ludolf z Einbeck, znany lepiej w historiografii polskiej jako Ludolf z Żagania. Spisał on dzieje swego opactwa, poczynając od czasów fundacji klasztoru w roku 1217 i kończąc na roku 1398, czyli pierwszych latach pełnienia przez siebie funkcji opata. Kronikę kontynuował Piotr Waynknecht, przeor tamtejszego zgromadzenia, który doprowadził zapiski do 1507 roku. Po nim za pióro chwyciło jeszcze czterech innych autorów, z których ostatni zakończył pracę na roku 1616. Pierwsza część dzieła, autorstwa Ludolfa, datowana jest na początek XV wieku, a partia spisana przez Waynknechta – na początek wieku XVI. Cronica Monasterii Canonicorum Regularium in Glacz10 powstała w domu klasztornym w Kłodzku. Autorem kłodzkiej kroniki jest prepozyt Michał Czacheritz z Nysy, ósmy przełożony tego zgromadzenia. Opisał on losy kierowanej przez siebie placówki od momentu jej założenia w roku 1349 i doprowadził zapiski aż do roku 1489, to jest do czasów swojej śmierci. Jego kontynuatorzy zakończyli pracę na roku 1524. W historiografii dzieła te nie były do tej pory poddawane wspólnej, całościowej analizie. Także żadnej z kronik, z wyjątkiem kłodzkiej, nie poświęcono osobnej analizy. Utwory te wykorzystywano tylko fragmentarycznie, badając poszczególne ich elementy. Jedynie kronika klasztoru kłodzkiego doczekała się wnikliwego rozbioru. Dokonał go jej wydawca Wojciech Mrozowicz11. W literaturze przedmiotu spotykamy oczywiście prace ukazujące wycinki obrazu świata prezentowanego przez kronikarzy w ich dziełach. Prace te, cenne i przydatne, były jednak poświęcone jedynie wybranym aspektom rzeczywistości przedstawionej w kronikach. Z ważniejszych pozycji warto wymienić tu przede wszystkim publikacje Leokadii Matusik12, Wojciecha Mrozowicza19 oraz piszącej te słowa20. Wzmiankowane kroniki stanowiły także zbiór materiałów źródłowych wykorzystywanych przez licznych historyków. Korzystali oni z zawartych tam informacji, badając poszczególne elementy życia i rozwoju klasztorów kanoników regularnych we Wrocławiu, Żaganiu i Kłodzku oraz ślady średniowiecznej historii regionu. W swych pracach badawczych opierali się przede wszystkim na zachowanych dokumentach; kroniki stanowiły dla nich jedno, nie najważniejsze, ze źródeł. Starszą obszerną literaturę przedmiotu dotyczącą historii tych trzech klasztorów omówili Leokadia Matusik21, Anna Pobóg‐Lenartowicz22 i Wojciech Mrozowicz23. Całościowy stan badan na temat wspólnot monastycznych oraz kanoniczych w Polsce i Europie skrupulatnie przedstawił Marek Derwich24. Ze studiów nad klasztorami żagańskim, wrocławskim i kłodzkim na Cetwiński dedicata, red. A. Odrzywolska‐Kidawa, Warszawa 2010, s. 589–600; eadem, Między chęcią a zakazem. Trudy kierowania klasztorem w czasie konfliktów między władzą świecką a kościelną w relacjach średniowiecznych kronik śląskich, [w:] W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa między wiara a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2010, s. 111–122; eadem, O pożytkach z donosu – trudne losy reformy w klasztorze kanoników kłodzkich, [w:] Kościół i społeczeństwo. Studia nad obiegiem informacji i konfliktami zbrojnymi w dawnych i nowych wiekach, s. 51–61; eadem, Śląscy kanonicy regularni wobec konfliktów zbrojnych. Wojsko i wojna w średniowiecznych kronikach klasztornych, [w:] Kościół i społeczeństwo. Studia nad obiegiem informacji i konfliktami zbrojnymi w dawnych i nowych wiekach, red. J. Grabowski, Warszawa 2012, s. 195–208, eadem, Nos divine providencie cuncta tribuimus – sakralne funkcje średniowiecznych kronik, [w:] Piśmiennictwo sakralne w dziejach Polski do końca XVIII wieku na tle powszechnym, red. S. Bułajewski, J. Gancewski, A. Wałkówski, Józefów 2012, s. 159–170; eadem, Illa abhominabilis minucio. O puszczaniu krwi i zwyczajach kąpielowych w klasztorze kanoników regularnych w Kłodzku, [w:] Czystość i brud. Higiena w średniowieczu, red. W. Korpalska, W. Ślusarczyk, Bydgoszcz 2014, s. 181–192; eadem, „Od powietrza, głodu, ognia i wojny wybaw nas Panie!”. Kanonicy śląscy w obliczu klęsk żywiołowych, „Prace Naukowe AJD w Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2014, 13, s. 31–44. pierwszym miejscu należy wymieć liczne prace Anny Pobóg‐Lenartowicz25, która oprócz trzech monografii poświęciła im wiele artykułów, Leokadii Matusik26 oraz Wojciecha Mrozowicza27. Franz Machilek28 i Barbara Leszczyńska29 przybliżyli postać i twórczość Ludolfa z Żagania. Ponadto do poznania początków klasztoru wrocławskiego wiele wniosły publikacje Wacława Korty30 oraz Wernera Marschalla i Heinricha Grügera31. Szczegółowa literatura dotycząca omawianej problematyki została zebrana w bibliografii. Aby przybliżyć punkt widzenia średniowiecznych klasztornych kronikarzy, ich postrzeganie świata, hierarchię wyznawanych wartości i postulowane przez nich miejsce klasztoru w otaczającej rzeczywistości, warto poznać pełny tekst spisanych przez nich dzieł. Informacje o poszczególnych faktach wyekstrahowane z toku opowieści o dziejach placówki są bez wątpienia bardzo istotne dla omówienia tychże faktów, ale nie mówią nam wszystkiego. Nie wiemy, nie znając całości dzieła, jakie znaczenie dla autora miały te zdarzenia i jak sytuowały się na tle całości opisu. Zebranie wiadomości, jakie niosą ze sobą trzy kroniki powstałe w podobnym czasie i miejscu, spisane przez autorów wywodzących się z tego samego środowiska, pozwoli uzyskać pełniejszy obraz poglądów kanoników regularnych na klasztor i jego rolę oraz przedstawić wnioski o bardziej ogólnym charakterze. Kroniki te powstały w placówkach kanoników regularnych reguły św. Augustyna, grupach życia wspólnego intensywnie rozwijającego się w dojrzałym i późnym średniowieczu32. Początki tej formy życia wspólnotowego kleru sięgają końca starożytności, kiedy to biskupi organizowali klasztory gromadzące duchownych, prowadzących życie według ustalonych reguł. Reguły te odróżniały kanoników od mnichów, z jednej strony nie narzucając tak ścisłej ascezy i ubóstwa, z drugiej nakazując prowadzenie działalności duszpasterskiej zbliżonej do kleru diecezjalnego. Jedną z głównych reguł, przyjętych przez zgromadzenia kanonickie, była reguła św. Augustyna33. Ze względu na swój niezbyt szczegółowy charakter i łatwość dostosowania do warunków lokalnych, chętnie przyjmowana była przez nowo powstające zgromadzenia. Różnorodność, na jaką pozwalały jej kanony i możliwości przystosowania się zakonników jej podlegających do potrzeb ówczesnego społeczeństwa, były przyczyną gwałtownego rozwoju wspólnot kanonikatu regularnego reguły św. Augustyna w XII wieku34. Obok sprawowania liturgii godzin, głoszenia kazań, udzielania sakramentów, kanonicy zajmowali się także szkolnictwem i działalnością charytatywną, w tym opieką nad chorymi. W przeciwieństwie do typowych przedstawicieli zakonów mniszych, wyznających przede wszystkim model życia kontemplacyjnego (vita contemplativa), kanonicy aktywnie uczestniczyli w życiu swojego otoczenia, kierując się koncepcją życia zakonnego otwartego na społeczeństwo (vita activa). Kanonicy regularni reguły św. Augustyna byli zgromadzeniem nastawionym na zdobywanie wykształcenia i pracę duszpasterską. Była to dla nich niezwykle istotna część apostolatu35. Cenili wiedzę i wszelkie jej nośniki – dokumenty i księgi. Reguła, według której postanowili wieść swoje życie w klasztorach, wspomina również o księgach i zasadach korzystania z biblioteki36. Także papież Benedykt XII w swojej bulli z 1339 roku Ad decorem Ecclesiae sponsae dei skierowanej do kanoników regularnych podkreśla wartość książki i płynącej z niej 33 O regule św. Augustyna zob. J. Kowalczyk, Augustyna reguła, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin 1973, kol. 1116–1119; M. Starowieyski, Reguła św. Augustyna, [w:] Starożytne reguły zakonne, red. M. Starowieyski, E. Stanula, Warszawa 1980, s. 73–101 (tu również tłumaczenie polskie tekstu reguły); G. Lawless OSA, Przegląd monastycyzmu augustiańskiego i kilka sugestii co do dalszych badań, tłum. B.L. Sawicki OSB, [w:] Duchowość starożytnego monastycyzmu, red. M. Starowieyski, Kraków 1995, s. 61–85; A. Bruździński, Kanonicy regularni od pokuty na ziemiach polskich, Kraków 2003, s. 95–102; P. Nehring, Prawodawstwo św. Augustyna. Wstęp, [w:] Zachodnie reguły monastyczne, red. M. Starowieyski, Tyniec 2013, s. 227–258 (tu również tłumaczenie polskie tekstu reguły s. 259–283). Wszędzie tam dalsza literatura przedmiotu. Kanonikat regularny, mimo prób unifikacji podejmowanych ze strony władz kościelnych, nie tworzył jednolitej struktury, poszczególne domy zakonne mogły mieć odmienną obserwancję i zwyczaje i koncentrować się na innych obszarach duszpasterstwa. Niektóre z nich, uzyskawszy większe poważanie, stawały się klasztorami macierzystymi kongregacji, od nich nowo powstające placówki przejmowały szczegółowe zasady funkcjonowania oraz uznawały swoją podległość. Rozwój sieci klasztorów kanonickich reguły św. Augustyna następował także na ziemiach polskich. W średniowieczu powstały domy zakonne w Czerwińsku. Nieco później ufundowany został klasztor kanoników regularnych w Kłodzku. Najstarszy z interesujących nas klasztorów to opactwo wrocławskie pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Miejsce i data pierwotnej lokalizacji oraz początkowe uposażenia opactwa cały czas jeszcze są przedmiotem sporu. Historiografia klasztorna pierwsze miejsce fundacji sytuuje na górze Ślęży i datę ustala na rok 1090 lub 110840. Badania źródłowe przesuwają ją raczej na lata trzydzieste lub czterdzieste XII wieku, co cały czas nie jest bezsprzecznie udowodnione41. Także lokalizacja na Ślęży jest mocno hipotetyczna. Niezwykle obszerną literaturę dotyczącą spornych kwestii omawia Anna Pobóg‐ Lenartowicz42. Placówka ufundowana przez palatyna Piotra Włostowica została wkrótce przeniesiona do Wrocławia na Wyspę Piaskową. Opactwo, jedno z większych i bogatszych na Śląsku, odgrywało ważną rolę w dziejach dzielnicy. Cieszyło się znacznym autorytetem w kręgach kościelnych i w domach panujących regionu. Posiadało liczne zależne od siebie prepozytury na Śląsku oraz poza jego granicami. Wrocławscy kanonicy regularni mogli się też poszczycić pokaźną biblioteką klasztorną. Z ich grona wywodził się bądź związany był szereg znanych w ówczesnych czasach postaci. Czas świetności kanonii przypadł na wiek XIV, po którym nastąpił kilkudziesięcioletni okres gorszej koniunktury, wywołany między innymi wojnami toczonymi na Śląsku. Kłopotom wewnętrznym zaradziły wprowadzone w pierwszej połowie XV wieku reformy regulujące materialne i organizacyjne podstawy funkcjonowania opactwa. Placówka istniała w tym miejscu aż do sekularyzacji w roku 1810. Kolejną kanonię, w murach której spisano kronikę klasztorną, ufundował w 1217 roku książę Henryk Brodaty i jego małżonka Jadwiga. Początkowo klasztor funkcjonował w miejscu swojej fundacji – Nowogrodzie Bobrzańskim43. Był on wtedy prepozyturą opactwa wrocławskiego. Wkrótce jednak placówka usamodzielniła się i zaczęła działać jako niezależne opactwo. W roku 1284 książę żagański Przemko przeniósł klasztor z Nowogrodu do Żagania, stolicy księstwa, a dotychczasowa siedziba stałą się prepozyturą zależną od opactwa żagańskiego. Dzięki tej translacji klasztor zyskał na znaczeniu, które dodatkowo wzmacniały starania opatów o wysoki poziom intelektualny zakonników. W klasztorze istniała jedna z największych w tej części Europy bibliotek, a zakonnicy studiowali na uznanych uniwersytetach. Okresy lepszej kondycji opactwa przeplatały się z latami stagnacji, a zdecydowanie najgorsze czasy nadeszły wraz z wojami husyckimi. Końcówka XV i początek wieku XVI to czasy pogłębiającego się kryzysu w funkcjonowaniu kanonii. W roku 1525 ówczesny opat Paweł z Lwówka poparł idee Marcina Lutra i wprowadził w klasztorze wiele zmian zgodnych z duchem reformacji. Zabudowania klasztorne przez następne sto lat trzykrotnie zmieniały właściciela, aż wreszcie w roku 1621 ostatecznie powróciły do Kościoła katolickiego i zgromadzenia kanoników regularnych. Pozostawały w ich rękach aż do sekularyzacji zakonów przeprowadzonej w Prusach w 1810 roku. Trzeci z interesujących Autorkę domów klasztornych mieścił się w Kłodzku. Założył go i z własnego majątku uposażył pierwszy arcybiskup praski Ernest z Pardubic. Fundacja ta wiązała się z gwałtownym wzrostem popularności ruchu kanonicznego, który nastąpił w Czechach i na Morawach w pierwszej połowie XIV wieku44. Intensywny rozwój placówki, tak materialny, jak i kulturowy, trwał aż do początku następnego stulecia45. Placówka kłodzka była, tak jak i wszystkie znaczące klasztory kanoników regularnych, ważnym ośrodkiem życia intelektualnego. W tym czasie klasztor kłodzki był wzorem godnym do naśladowania dla innych klasztorów tego zgromadzenia. Pierwsza połowa wieku XV to okres gorszej sytuacji w dziejach kanonii. Zmieniły ją dopiero niezbędne reformy przeprowadzone w drugiej połowie tego stulecia. W czasach reformacji w połowie XVI wieku klasztor kłodzki podupadł, a w roku 1595 papież Klemens VIII rozwiązał tamtejsze zgromadzenie kanoników regularnych, a należące do nich budynki przekazał jezuitom. O wyborze akurat tych kronik zadecydowało kilka czynników. Trzy wymienione powyżej dzieła łączy zbliżony czas powstania, formacja duchowa ich autorów46 oraz miejsca, gdzie zostały spisane, czyli mury klasztorne. Wszystkie, jak już było to wspomniane, powstawały w XV lub na samym początku XVI wieku. Autorami byli przełożeni poszczególnych klasztorów (Michał Czacheritz, Jodok z Głuchołazów, Benedykt Johnsdorf i Ludolf z Żagania) lub też osoby odgrywające znaczącą rolę w swojej wspólnocie (Piotr Waynknecht – kontynuator kroniki kłodzkiej). Wszyscy oni mieli większy bądź mniejszy udział w zarządzaniu klasztorem oraz dostęp do dokumentów zgromadzonych w tamtejszych archiwach. Placówki, w których powstały omawiane utwory, łączyła przynależność do tej specyficznej formy życia wspólnotowego, jaką był kanonikat regularny normowany regułą św. Augustyna. Łączyła je także bliskość terytorialna. Dwie z nich leżały na Śląsku, a trzecia w Kłodzku, na ziemiach graniczących ze Śląskiem, silnie z nim związanych i podlegających jego wpływom. Kontakty między tymi trzema klasztorami były zawsze żywe, szczególnie nasiliły się w okresie XV wieku48, kiedy to zostały dotknięte burzliwymi wydarzeniami politycznymi i religijnymi. Wszak leżały one na ziemiach uwikłanych w wojny husyckie i ponoszących wynikłe z tego konsekwencje. Wspólnej analizie sprzyja także jednakowa forma literacka każdego dzieła. Zostały one spisane jako gesta abbatum – czyli w formie dziejopisarstwa przedstawiającego uporządkowane chronologicznie sylwetki i opis dokonań kolejnych przełożonych placówki klasztornej Uściślenia wymagają przyjęte w rozprawie ramy czasowe. Kronika klasztoru kanoników regularnych w Kłodzku doprowadzona została do roku 1524, natomiast dwa starsze dzieła sięgają swoimi zapiskami po wiek XVII, a nawet XVIII. Na potrzeby tej pracy analizie poddane zostaną jedynie części powstałe w średniowieczu, napisane przez autorów, których umysłowość kształtowała się pod wpływem idei i prądów średniowiecznej kultury. Tak więc kronika kłodzka zostanie zanalizowana w całości, natomiast w dwóch pozostałych ścisłe ramy czasowe wyznaczają dwaj pierwsi autorzy i opisywany przez nich okres dziejów własnych placówek: Jodok z Głuchołazów i Benedykt Johnsdorf w przypadku Kroniki klasztoru NMP na Piasku, oraz Ludolf i Piotr Waynknecht w odniesieniu do Katalogu opatów żagańskich. W niniejszej pracy zostanie ukazane, jak poszczególne kroniki przedstawiają tak świat otaczający klasztory, jak i samą dziedzinę życia zakonnego, jak autorzy widzą poszczególne placówki i ich problemy. Jaki obraz swojej przeszłości kreują w dziełach? Na które konkretnie elementy ze swojej historii chcą zwrócić uwagę i w jaki sposób je eksponują? Zostanie podjęta próba wskazania zagadnień, którym, w ramach obszarów badawczych wyznaczonych tytułami rozdziałów, kronikarze poświęcają najwięcej miejsca, a także które traktowane są przez nich pobieżnie. Cele badawcze obejmują ponadto kwestie dotyczące tego, w jakim stopniu omawiane tu utwory są do siebie podobne, bądź co je od siebie odróżnia. Nie jest zadaniem tej pracy odtworzenie rzeczywistych faktów dotyczących poszczególnych domów zakonnych i dziejów regionu. Uwaga skoncentrowana będzie na tekstach kronik i świecie tam opisanym. Na ich podstawie nie poznamy jednak zwyczajnego, codziennego życia średniowiecznego zakonnika, albowiem „o normalności się nie pisze”, jak zwrócił ostatnio uwagę Marek Derwich w odniesieniu do reform życia monastycznego50. Ta oczywista konstatacja warta jest nieustannego podkreślania – w kronikach nie ma opisanej zwyczajności. Sprawy codzienne, powtarzalne, nie są ciekawe. Autorzy w kronikach umieścili tylko te informacje, które, według nich, warte były uwiecznienia na piśmie i mogły dostarczyć czytelnikowi cenną wiedzę bądź właściwe wzory do naśladowania. Praca składa się z czterech głównych rozdziałów. Pierwszy ma charakter wstępny. Poświęcony jest zagadnieniom autorstwa każdego z analizowanych tu dzieł oraz okolicznościom ich powstania. Przybliżono w nim sylwetki kronikarzy oraz zawarto wiadomości o ich życiu i dokonaniach. Omówiono także powody, które, według deklaracji wyrażonych w prologach przez samych twórców, skłoniły ich do podjęcia pracy dziejopisarskiej. Osobne miejsce zajmuje przedstawienie metod, jakimi posługiwali się pisarze, i źródeł, z jakich korzystali. Analizie poddano także język, w którym zostały spisane kroniki. Rozdział drugi dotyczy stosunku autorów wszystkich trzech dzieł do kwestii materialnych związanych z życiem wspólnot klasztornych. W tej części pracy objaśniono, w jaki sposób w kronikach przedstawiony został sam moment fundacji placówki, pierwotne uposażenie klasztoru i jego zmiany na przestrzeni wieków. Wskazano również te elementy życia gospodarczego, które kronikarze uznali za warte odnotowania w dziełach, oraz zanalizowano sposób, w jaki opisali je na kartach kronik. W skład tak rozumianej ekonomii klasztornej wchodziły zarówno posiadłości ziemskie i inne nieruchomości przynoszące dochód, jak i inwestycje budowlane w obrębie klasztoru oraz majątek ruchomy placówki. W kolejnej, trzeciej części pracy zaprezentowano trudny proces reformy życia wspólnotowego opisanej w każdej z kronik. Przybliżono sposób przedstawienia życia zakonników przed samym procesem zmian, jak i poszczególne etapy reformy. Skoncentrowano się na postaciach przełożonych klasztorów jako głównych czynnikach sprawczych wszelkich zmian we wspólnotach. Kronikarze relacjonują stosunek opatów i prepozytów do zagadnienia reformy oraz przedstawiają ich działania podjęte w celu naprawy sytuacji w podległej im placówce. Oceniają też efekty, jakie te działania przyniosły. Analizie w tym rozdziale poddano opinie kronikarzy na temat reform i poszczególnych przełożonych oraz sposób, w jaki charakteryzują oni postacie zwierzchników. W rozdziale czwartym skupiono się na tych elementach narracji kronikarskich, które odnoszą się do wzajemnych więzi między światem zewnętrznym a klasztorami. Oddzielnie potraktowano relacje z władzami kościelnymi i władzami świeckimi. Ponieważ aspektowi gospodarczemu tychże kontaktów poświęcono rozdział II, w tej części zajęto się pozostałymi, pozaekonomicznymi znaczeniami tych powiązań i ich odzwierciedleniem w analizowanych tu źródłach. Praca zawiera także ekskurs poświęcony Bożej Opatrzności jako wyrażanemu w kronikach poglądowi na wpływ Boga na losy klasztoru i świata. Poruszono wyraźnie dostrzeganą przez kronikarzy kwestię wpływu Opatrzności na losy świata, pojedynczych ludzi, a zwłaszcza wspólnoty zakonnej. Kwestia ta wykracza poza przewidziane tytułem rozprawy zagadnienia badawcze. Niemniej bogaty materiał odnoszący się do tej problematyki, zawarty w kronikach kanoników regularnych, uwypukla tematy omawiane szczegółowo w głównych rozdziałach rozprawy. Publikację uzupełnia aneks zawierający utwory wierszowane obecne w omawianych kronikach oraz krótka rekapitulacja wyciągniętych wniosków.

  • Sposób dostarczenia produktu elektronicznego
    Produkty elektroniczne takie jak Ebooki czy Audiobooki są udostępniane online po opłaceniu zamówienia kartą lub przelewem na stronie Twoje konto > Biblioteka.
    Pliki można pobrać zazwyczaj w ciągu kilku-kilkunastu minut po uzyskaniu poprawnej autoryzacji płatności, choć w przypadku niektórych publikacji elektronicznych czas oczekiwania może być nieco dłuższy.
    Sprzedaż terytorialna towarów elektronicznych jest regulowana wyłącznie ograniczeniami terytorialnymi licencji konkretnych produktów.
  • Ważne informacje techniczne
    Minimalne wymagania sprzętowe:
    procesor: architektura x86 1GHz lub odpowiedniki w pozostałych architekturach
    Pamięć operacyjna: 512MB
    Monitor i karta graficzna: zgodny ze standardem XGA, minimalna rozdzielczość 1024x768 16bit
    Dysk twardy: dowolny obsługujący system operacyjny z minimalnie 100MB wolnego miejsca
    Mysz lub inny manipulator + klawiatura
    Karta sieciowa/modem: umożliwiająca dostęp do sieci Internet z prędkością 512kb/s
    Minimalne wymagania oprogramowania:
    System Operacyjny: System MS Windows 95 i wyżej, Linux z X.ORG, MacOS 9 lub wyżej, najnowsze systemy mobilne: Android, iPhone, SymbianOS, Windows Mobile
    Przeglądarka internetowa: Internet Explorer 7 lub wyżej, Opera 9 i wyżej, FireFox 2 i wyżej, Chrome 1.0 i wyżej, Safari 5
    Przeglądarka z obsługą ciasteczek i włączoną obsługą JavaScript
    Zalecany plugin Flash Player w wersji 10.0 lub wyżej.
    Informacja o formatach plików:
    • PDF - format polecany do czytania na laptopach oraz komputerach stacjonarnych.
    • EPUB - format pliku, który umożliwia czytanie książek elektronicznych na urządzeniach z mniejszymi ekranami (np. e-czytnik lub smartfon), dając możliwość dopasowania tekstu do wielkości urządzenia i preferencji użytkownika.
    • MOBI - format zapisu firmy Mobipocket, który można pobrać na dowolne urządzenie elektroniczne (np.e-czytnik Kindle) z zainstalowanym programem (np. MobiPocket Reader) pozwalającym czytać pliki MOBI.
    • Audiobooki w formacie MP3 - format pliku, przeznaczony do odsłuchu nagrań audio.
    Rodzaje zabezpieczeń plików:
    • Watermark - (znak wodny) to zaszyfrowana informacja o użytkowniku, który zakupił produkt. Dzięki temu łatwo jest zidentyfikować użytkownika, który rozpowszechnił produkt w sposób niezgodny z prawem. Ten rodzaj zabezpieczenia jest zdecydowanie bardziej przyjazny dla użytkownika, ponieważ aby otworzyć książkę zabezpieczoną Watermarkiem nie jest potrzebne konto Adobe ID oraz autoryzacja urządzenia.
    • Brak zabezpieczenia - część oferowanych w naszym sklepie plików nie posiada zabezpieczeń. Zazwyczaj tego typu pliki można pobierać ograniczoną ilość razy, określaną przez dostawcę publikacji elektronicznych. W przypadku zbyt dużej ilości pobrań plików na stronie WWW pojawia się stosowny komunikat.
SPIS TREŚCI
WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW ........................................................................ 9
WSTĘP ............................................................................................................. 11
ROZDZIAŁ PIERWSZY
TWÓRCA I JEGO DZIEŁO ....................................................................................... 25
1. Średniowieczna historiografia klasztorna na Śląsku – uwagi wstępne ... 25
2. Kroniki i ich autorzy ................................................................................. 35
2.1. Chronica abbatum Beatae Marie Virginis in Arena ....................... 35
Jodok z Głuchołazów ..................................................................... 40
Benedykt Johnsdorf ....................................................................... 45
2.2. Catalogus abbatum Saganensium ................................................. 48
Ludolf z Żagania ............................................................................. 50
Piotr Waynknecht .......................................................................... 56
2.3. Cronica monasterii canonicorum regularium in Glacz ................... 57
Michał Czacheritz z Nysy ............................................................... 61
3. Motywy twórczości dziejopisarskiej ....................................................... 67
3.1. Katalog opatów żagańskich czyli scribere „pro correccione
criminum et reformacione morum” .............................................. 68
3.2. Kronika klasztoru błogosławionej Marii Dziewicy na Piasku
czyli scientia „quorum actus cavere, quorum eciam vitam
et mores debeant imitari” ............................................................. 72
6
3.3. Kronika klasztoru kanoników regularnych w Kłodzku jako opus
„ut […] cauciores sint ad vitanda mala et sequenda bona” .......... 75
4. Źródła wiedzy kronikarzy. Metody pracy ................................................ 81
5. Czas i miejsce spisania kronik oraz konstrukcja dzieł ................................ 95
6. Uwagi na temat języka poszczególnych kronik ......................................... 103
ROZDZIAŁ DRUGI
MATERIALNE PODSTAWY BYTU ............................................................................. 109
1. Fundacja, jej znaczenie, majątek przekazany w czasie fundacji
i nadania okołofundacyjne ...................................................................... 109
2. Zmiany stanu posiadania klasztorów ...................................................... 128
3. Inwestycje budowlane w obrębie konwentów ....................................... 160
4. Majątek ruchomy (relikwie, ornaty, księgi) ............................................ 172
ROZDZIAŁ TRZECI
PRZEŁOŻENI KLASZTORÓW I ICH ROLA W ZGROMADZENIU ZAKONNYM ......................... 189
1. Reformy życia wewnętrznego w ocenie kronikarzy ................................ 189
1.1. Chronica abbatum Beatae Marie Virginis in Arena ....................... 189
1.2. Catalogus abbatum Saganensium ................................................. 201
1.3. Cronica monasterii canonicorum regularium in Glacz ................... 228
2. Pożądany ideał zwierzchników wspólnot klasztornych .......................... 245
ROZDZIAŁ CZWARTY
ŚWIAT WIDZIANY ZZA KLASZTORNYCH MURÓW ....................................................... 267
1. Klasztory a władza świecka ..................................................................... 268
2. Klasztory a władza kościelna ................................................................... 304
7
EKSKURS
BOŻA OPATRZNOŚĆ I OPIEKA JAKO WYRAŻANY W KRONIKACH POGLĄD
NA WPŁYW BOGA NA LOSY KLASZTORU I ŚWIATA ..................................................... 345
ZAKOŃCZENIE ................................................................................................... 365
ANEKS
UTWORY WIERSZOWANE ZAMIESZCZONE W KRONIKACH KANONIKÓW REGULARNYCH .... 379
BIBLIOGRAFIA ................................................................................................... 383
ZUSAMMENFASSUNG ......................................................................................... 421
INDEKS OSOBOWY ............................................................................................. 433
NAZWA I FORMAT
OPIS
ROZMIAR

14,90 zł

Ród Rodrigandów. Jego Królewska Mość

Bohaterowie sagi rodu Rodrigandów wikłają się w kłopoty. Stają się więźniami doktora Hilario w klasztorze della Barbara. Mało tego – wkrótce ich współwięźniem staje się sam Pablo Cortejo – bandycki przywódca. Nas...
19,97 zł

Już nie będę taki szybki

Przedwczesny wytrysk - istota problemu oraz sposoby jego likwidacji. Martwisz się, że przedwczesny wytrysk jest Twoim problemem? Czy wiesz już, że co trzeci lub nawet co drugi mężczyzna ma ten sam kłopot co Ty? Ale teraz pytanie zasadniczej wagi, czy T...
36,00 zł

Nikt nie jest samotną wyspą

Thomas Merton – trapista, jeden z najbardziej znanych na świecie pisarzy katolickich – doskonale znając trudności, jakie otaczający świat stwarza dla rozwoju życia duchowego i życia modlitwy, uczy sposobów przezwyciężania owych przes...
19,99 zł

Ten straszny polski patriotyzm. Jak o nim rozmawiać?

Jak przekonać innych, że warto być Polakiem? Oto jest pytanie. Kto lepiej niż my sami zajmiemy się własnymi sprawami? Niemcy? Rosja? A może europejska biurokracja? Nie, oni i tak już dbają o to, żebyśmy nie czuli się zbytnio u siebie… Ta książka...
34,99 zł

Bomber i jego kobieta

Poniedziałek, 11 maja. Lisa Mattei, szefowa pionu operacyjnego szwedzkiej Policji Bezpieczeństwa Säpo odbiera telefon od przełożonego. Ta rozmowa zmienia wszystko. Brytyjczycy przekazują Säpo informację o planowanym zamachu terrorystycznym. Z...
39,90 zł

Co nas nie zabije

Wim Hof, holenderski guru sprawności fizycznej, utrzymuje, że potrafi kontrolować temperaturę swojego ciała oraz panować nad reakcjami układu odpornościowego wyłącznie za pomocą siły umysłu. Kiedy dziennikarz śledczy Scott Carney zobaczył zdjęcie niema...
129,00 zł

Luka w prawie. Istota zjawiska oraz jego znaczenie dla prawa administracyjnego

Na gruncie polskiej nauki prawa administracyjnego pojęcie luki w prawie jest rzadko używane, traktowane nieraz z obawą. Niektórzy nawet negują a limine jego przydatność w tej dziedzinie prawa, powołując się w szczególności na zasadę legal...
2,10 zł

Współczesne problemy prawa rolnego i żywnościowego - 12 Magdalena Krzysztofik: Zwolnienie sprzedaży gospodarstwa rolnego z podatku od czynności cywilnoprawnych jako utracony dochód budżetu gminy

Praca zbiorowa nt. „Współczesne problemy prawa rolnego i żywnościowego” jest efektem przemyśleń studentów i doktorantów zainteresowanych problematyką prawa rolnego nad aktualnym stanem ustawodawstwa prawnorolnego. Ujęci...
32,90 zł

Jeszcze końca nie widać

TIR-y ze środkami medycznymi dla polskich szpitali utknęły na granicy. Zadzwoniłem do znajomych ze straży granicznej: „Pomóżcie!”. Usłyszałem: „Przyślij numery rejestracyjne, numery naczep i nazwiska kierowców”. Dw...

Recenzje

Nikt nie dodał jeszcze recenzji. Bądź pierwszy!