Komunikacja, kultura i działanie

Książka Komunikacja, kultura i działanie, której autorem jest Andrzej Zaporowski poświęcona jest relacyjnemu ujęciu wspomnianym w tytule trzem kategoriom. Będąc owocem dziesięcioletnich wykładów dla studentów kulturoznawstwa nie jest jedynie pomyślana jako podręcznik, ale studium przybliżające rozumienie działania jako szczególnego zdarzenia, któremu można przypisać dwie własności – komunikacyjną i kulturową – jednocześnie. W Komunikacji, kulturze i działaniu autor odwołuje się do szeregu świadectw – koncepcji badawczych – wybranych lecz kluczowych postaci, z których wszyscy czynili centralnym punktem swych dociekań działanie, choć skupiali się bardziej na pierwszej lub ostatniej ze wspomnianych własności. Przedstawiając stanowiska Arystotelesa, Edwarda B. Tylora, Ludwiga Wittgensteina, Edwarda Halla, Donalda Davidsona, Bronisława Malinowskiego, Clifforda Geertza i Jerzego Kmity autor książki odnosi ich stanowiska wzajemnie do siebie postulując, że w rzeczywistości w każdym z nich da się wyłuskać wspomniany podwójny charakter działania. Rozpoczynając od zagadnień terminologicznych i historycznych analizuje wybrane koncepcje komunikacji i kultury, aby zakończyć propozycją ujęcia działania nieodruchowego jako złożonego, dwuwymiarowego, zdarzenia świata (fizykalnego a zarazem społecznego). Tym samym autor ujmuje człowieka – zwierzę komunikacyjne i kulturowe – jako możliwie elastyczny i kreatywny podmiot szeregu interakcji, nie zaś bierny i odtwórczy przedmiot szeregu manipulacji. Według prof. Eugeniusza Wilka książka „jest z pewnością, pod względem omawianych kolejno tematów oraz przywoływanych koncepcji, spójnym i inspirującym wywodem autorskim na temat tytułowych kategorii poznawczych.” Z kolei według prof. Andrzeja Radomskiego „to solidne i wszechstronne dzieło, które zasługuje na uwagę czytelników zainteresowanych zagadnieniami związanymi z kulturą, komunikacją i zrozumieniem ludzkiego sprawstwa”. Książka przeznaczona jest dla studentów, w tym doktorantów, i wszystkich osób zainteresowanych wzajemnymi związkami tytułowych kategorii, zarówno kulturoznawców, filozofów i antropologów, jak i przedstawicieli szeroko rozumianych nauk humanistycznych i społecznych. W tym kontekście warto podkreślić walor poznawczy, w tym krytyczny, książki tak istotny dla prowadzenia praktyki badawczej i edukacyjnej.

Spis treści

Przedmowa XIII Podziękowania XV ROZDZIAŁ 1. Wprowadzenie do motywacji i emocji 1 Znaczenie motywacji 1 Przejść do działania 2 Cel psychologii motywacji 4 Motywacja jako przewidywanie przyszłości 5 Motywacja jako podróż 9 Podsumowanie sekcji 11 Źródła motywacji 12 Źródła wewnętrzne 12 Źródła zewnętrzne 14 Motywacja wewnętrzna i zewnętrzna się łączą 16 Przeszłość jako źródło motywacji 20 Zakres motywacji 22 Podsumowanie sekcji 23 Słowniczek 25 Piśmiennictwo 27 ROZDZIAŁ 2. Ewolucyjni poprzednicy motywacji 29 Ewolucyjna perspektywa motywacji 29 Historia ewolucyjna i historia osobista 30 Psychologia ewolucyjna 32 Podsumowanie sekcji 34 Uniwersalne motywy w sferze związków i seksu 35 Motywacja do związków 35 Hipoteza dobrych genów 36 Długoterminowy wybór partnera 41 Teoria biospołeczna 42 Ochrona relacji 45 Subtelne ewolucyjne niedopasowanie smartfonów 47 Podsumowanie sekcji 50 Strach, preferencje żywieniowe i muzyka jako motywy uniwersalne 51 Strach jako motyw uniwersalny 51 Preferencje i upodobanie do pokarmów 54 Uniwersalny urok muzyki 56 Podsumowanie sekcji 58 Słowniczek 59 Piśmiennictwo 61 ROZDZIAŁ 3. Uzależnienia i zachowania towarzyszące uzależnieniom 65 Narkotyki i uzależnienia 65 Aspekty uzależnienia 66 Specyfika uzależnienia od narkotyków 68 Od eksperymentowania do uzależnienia 70 Podsumowanie sekcji 75 Proces uzależnienia 75 Psychologiczne teorie uzależnienia od substancji psychoaktywnych 76 Mózgowe korelaty uzależnień 79 Utrata samokontroli 82 Rola środowiska w uzależnieniu: warunkowanie 82 Zdarzenia, które prowadzą do nawrotu 84 Poznanie i uzależnienie 87 Podsumowanie sekcji 88 Uzależnienia behawioralne 89 Patologiczny hazard 89 Gry internetowe 91 Uzależnienie od Internetu 93 Uzależnienie od ćwiczeń fizycznych 94 Objawy uzależnienia od ćwiczeń 95 Podsumowanie sekcji 96 Słowniczek 97 Piśmiennictwo 100 ROZDZIAŁ 4. Homeostaza: temperatura, pragnienie, głód i jedzenie 105 Wewnętrzne czynniki regulacji organizmu 105 Homeostaza i allostaza 106 Homeostaza w termoregulacji i gospodarce płynowej 109 Siła motywacji głodu 110 Homeostaza energetyczna 111 Utrzymanie homeostazy energetycznej 113 Mechanizmy sprzężenia zwrotnego dla sytości 115 Model podwójnego punktu interwencji 117 Podsumowanie sekcji 118 Charakterystyka żywności i jedzenie 119 Reakcje fazy cefalicznej 120 Smakowitość i ilość jedzenia 120 Sytość sensorycznie specyficzna 122 Preferencje żywieniowe 122 Podsumowanie sekcji 126 Charakterystyka osoby i jedzenie 127 Progowa teoria głodu i sytości 127 Zwolnienie z ograniczeń dietetycznych 128 Jadłowstręt psychiczny 130 Podsumowanie sekcji 132 Słowniczek 33 Piśmiennictwo 35 ROZDZIAŁ 5. Zachowanie, pobudzenie i wartościowość afektywna 139 Pobudzenie i poziom wykonania 139 Kategorie pobudzenia 140 Źródła pobudzenia 142 Pobudzenie i zachowanie 143 Podsumowanie sekcji 148 Teorie dotyczące związku poziom wykonania–pobudzenie 149 Model katastrofy 149 Lęk wpływa na przetwarzanie poznawcze i zachowanie 151 Podsumowanie sekcji 154 Pobudzenie i wartościowość afektywna 155 Zmienność wartościowości afektywnej 155 Nowość bodźca, złożoność i wartościowość afektywna 158 Nowość i niezgodność w muzyce i humorze 164 Przyjemność muzyki 164 Podsumowanie sekcji 168 Słowniczek 69 Piśmiennictwo 71 ROZDZIAŁ 6. Stres, radzenie sobie i zdrowie 175 Związek między wydarzeniami życiowymi a stresem 175 Wymagania, radzenie sobie i stres 176 Charakterystyka stresorów 176 Przewidywalność i kontrolowalność stresorów 178 Charakterystyka stresu 179 Od zmian życiowych do stresorów 184 Stresory różnią się pod względem akumulacji, siły i czasu trwania 185 Podsumowanie sekcji 193 Stresory wpływają na organizm 195 Zaburzenia psychosomatyczne 195 Zachowanie chorobowe 198 Podsumowanie sekcji 198 Zmienne moderujące wpływ wydarzeń życiowych 199 Ocena i radzenie sobie z wydarzeniami życiowymi i stresem 199 Kontrolowalność stresora 203 Informacja zwrotna 206 Podsumowanie sekcji 206 Słowniczek 207 Piśmiennictwo 209 ROZDZIAŁ 7. Psychologiczne potrzeby i motywy 213 Popędy i potrzeby jako wewnętrzne źródła motywacji 213 Potrzeby fizjologiczne i potrzeby psychologiczne 214 Motywująca rola potrzeb psychologicznych 217 Charakterystyka potrzeb psychologicznych 218 Jak wykazać, że potrzeby psychologiczne motywują zachowanie? 221 Związek między potrzebami a zachowaniem 223 Podsumowanie sekcji 224 Dwie główne teorie potrzeb psychologicznych 225 Zaktualizowana hierarchia potrzeb Maslowa 225 Teoria autodeterminacji 227 Potrzeba afiliacji/przynależności jako motywacja zachowań 230 Podsumowanie sekcji 232 Wybrane potrzeby psychologiczne 233 Potrzeba poczucia własnej wartości 233 Potrzeba osiągnięć 236 Potrzeba domknięcia i potrzeba poznania 237 Potrzeba władzy 239 Potrzeba znaczenia 240 Podsumowanie sekcji 243 Słowniczek 243 Piśmiennictwo 246 ROZDZIAŁ 8. Osobowość i motywacja 249 Problem różnic indywidualnych 249 Cechy osobowości związane z motywacją 250 Cechy osobowości jako kategorie lub przyczyny zachowań 250 Cechy osobowości jako kategorie zrozumienia motywacji 251 Biologia cech osobowości 253 Podsumowanie sekcji 257 Cechy osobowości Wielkiej Piątki wpływają na motywację 258 Cechy osobowości wchodzą w interakcje i korelują ze środowiskiem 258 Wpływ otwartości na doświadczenie na motywację 260 Wpływ ekstrawersji na motywację 261 Wpływ neurotyczności na motywację 265 Wpływ sumienności na motywację 267 Wpływ ugodowości na motywację 267 Cechy Wielkiej Piątki mają trwały wpływ na motywację 268 Podsumowanie sekcji 271 Poszukiwanie doznań, samokontrola i upór wpływają na motywację 272 Wpływ poszukiwania doznań na motywację 272 Wpływ samokontroli na motywację 274 Wpływ uporu na motywację 278 Podsumowanie sekcji 279 Słowniczek 280 Piśmiennictwo 283 ROZDZIAŁ 9. Motywacja zewnętrzna i wewnętrzna 287 Motywacja zewnętrzna i wartość podniety 287 Wzmocnienia i kary a podniety 288 Obiektywna i subiektywna wartość bodźca 288 Podniety pozytywne i negatywne 289 Podsumowanie sekcji 293 Czynniki wpływające na wartość podniety 293 Ilość – nasilenie – intensywność 293 Stany wewnętrzne określają wartość podniety 295 Efekty kontrastu 297 Teoria motywacji temporalnej 301 Podsumowanie sekcji 305 Motywacja wewnętrzna 306 Różnice między motywacją zewnętrzną i wewnętrzną 307 Cel zachowania motywowanego wewnętrznie 308 Interakcja między motywacją zewnętrzną i wewnętrzną 311 Orientacja motywacyjna 313 Podsumowanie sekcji 314 Słowniczek 315 Piśmiennictwo 317 ROZDZIAŁ 10. Motywująca rola celu 319 Źródła celów 319 Od możliwych stanów końcowych do celów 320 Czym są źródła celów i co motywują? 323 Podsumowanie sekcji 327 Charakterystyka celów i oczekiwania 327 Motywujące cechy celów 328 Dyskontowanie wysiłku określa wartość celu 330 Teoria wartości oczekiwanej i teoria oczekiwanej użyteczności 332 Punkt odniesienia 335 Teoria perspektywy 336 Podsumowanie sekcji 337 Zaangażowanie w cel, planowanie i osiągnięcie 337 Zobowiązanie do osiągnięcia celu 338 Planowanie osiągnięcia celu 339 Postęp w kierunku osiągnięcia celu 342 Osiągnięcie celu i porażka 346 Podsumowanie sekcji 349 Słowniczek 350 Piśmiennictwo 352 ROZDZIAŁ 11. Emocje i nastroje 355 Charakterystyka i kategorie emocji 355 Czym jest emocja? 356 Metody odkrywania podstawowych emocji 358 Charakterystyka emocji 363 Intensywność i czas trwania emocji 367 Podsumowanie sekcji 370 Funkcja pobudzenia 371 Teoria Jamesa-Langego 371 Dwuczynnikowa teoria emocji 374 Emocje są konstruowane 377 Teoria pobudzenia Cannona 377 Podsumowanie sekcji 378 Nastroje 379 Różnice między nastrojami a emocjami 379 Pomiar nastrojów 380 Czynniki wpływające na nastrój 380 Zachowania regulujące nastrój 383 Podsumowanie sekcji 386 Słowniczek 387 Piśmiennictwo 389 ROZDZIAŁ 12. Emocje jako motywy 393 Ocena zdarzenia emocjonalnego 393 Sekwencja zdarzenie–ocena–emocja 394 Charakterystyka oceny 397 Podsumowanie sekcji 400 Ekspresje mimiczne są motywowane przez emocje 400 Charakterystyka ludzkiej twarzy 401 Powiązanie ekspresja–uczucie 401 Wrodzony charakter mimicznych ekspresji emocjonalnych 402 Funkcja ekspresji mimicznych 407 Podsumowanie sekcji 410 Motywująca funkcja emocji 412 Emocje jako motywy zachowań 412 Emocje jako motywy aktywności poznawczej 413 Motywacyjny charakter pozytywnych emocji 417 Podsumowanie sekcji 422 Słowniczek 423 Piśmiennictwo 425 Indeks rzeczowy 429 Indeks nazwisk 435 O Autorze 445