Kontrola wykonywania zadań i nadzór nad jednostkami samorządu terytorialnego

W poradniku szczegółowo zaprezentowano zagadnienia związane z kontrolą Najwyższej Izby Kontroli oraz rządową kontrolą i nadzorem nad działalnością samorządu terytorialnego. W poszczególnych rozdziałach omówiono system kontroli i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, organy je sprawujące oraz zasady ogólne jego funkcjonowania, a w szczególności: Zagadnienia dotyczące kontroli Najwyższej Izby Kontroli wobec jednostek samorządu terytorialnego, w tym m.in.: podmiotowy i przedmiotowy zakres kontroli NIK, ocenę działalności podmiotów samorządowych, jej kryteria, ograniczenia i sposób dokonywania oraz metodykę kontroli oraz dokumenty upoważniające do przeprowadzenia kontroli, prawa i obowiązki stron postępowania kontrolnego, a także wystąpienia pokontrolne oraz zaskarżanie jej wyników. Zagadnienia dotyczące rządowej kontroli działalności i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, w tym m.in.: zakres i formy nadzoru sprawowanego przez organy administracji rządowej oraz przez Prezesa Rady Ministrów i wojewodę, nadzór nad uchwałami i zarządzeniami organów samorządu terytorialnego i postępowanie w przypadku powtarzającego się naruszania Konstytucji lub ustaw, uprawnienia organów administracji rządowej wobec samorządu terytorialnego w sytuacjach nadzwyczajnych. Książka zawiera aktualną regulację prawną, uzupełnioną o przepisy dotyczące COVID-19 w zakresie zmian dotyczących terminów procesowych związanych z prowadzoną kontrolą w czasie stanu pandemii. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest zarówno do pracowników organów administracji publicznej, którzy na co dzień stykają się z omawianą problematyką w praktyce, jak i do adwokatów, radców prawnych, sędziów i prokuratorów. Zainteresuje również pracowników Najwyższej Izby Kontroli oraz organów administracji rządowej sprawujących nadzór i kontrolę.

Spis treści

Wykaz skrótów .................................................................................. 9 Wstęp ................................................................................................... 11 Rozdział I System kontroli i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego .................................................................................... 13 1. Pozycja ustrojowa samorządu terytorialnego ..................... 13 2. Kontrola i nadzór – ustalenia pojęciowe ............................. 26 3. Organy kontroli i nadzoru ..................................................... 31 4. Ogólne zasady kontroli i nadzoru ........................................ 33 Rozdział II Zakres kontroli państwowej wobec jednostek samorządu terytorialnego .................................................................................... 38 1. Pozycja ustrojowa Najwyższej Izby Kontroli ...................... 38 1.1. Status prawny NIK .......................................................... 38 1.2. Istota i cel kontroli państwowej sprawowanej przez NIK ......................................................................... 43 1.3. Funkcje kontroli państwowej ........................................ 47 2. Podmiotowy i przedmiotowy zakres kontroli NIK w odniesieniu do samorządu terytorialnego ...................... 51 2.1. Uwagi ogólne .................................................................... 51 2.2. Jednostki kontrolowane z sektora samorządu terytorialnego ................................................................... 53 2.3. Przedmiot kontroli NIK w samorządzie terytorialnym ................................................................... 58 3. Ocena działalności podmiotów samorządowych w kontrolach NIK .................................................................... 63 3.1. Uwagi ogólne .................................................................... 63 3.2. Kryteria kontroli NIK ..................................................... 65 3.2.1. Kryterium legalności ............................................ 66 3.2.2. Kryterium gospodarności ................................... 67 3.2.3. Kryterium celowości ............................................ 69 3.2.4. Kryterium rzetelności ......................................... 70 3.3. Ograniczenia w ocenie działalności samorządu terytorialnego ................................................................... 71 3.4. Sposób dokonywania oceny kontrolowanej działalności w samorządzie terytorialnym ................. 73 4. Metodyka kontroli .................................................................. 77 4.1. Uwagi ogólne .................................................................... 77 4.2. Planowanie kontroli ........................................................ 78 4.3. Przygotowanie kontroli .................................................. 83 5. Postępowanie kontrolne NIK ................................................ 88 5.1. Uwagi ogólne .................................................................... 88 5.2. Dokumenty upoważniające do przeprowadzenia kontroli .............................................................................. 91 5.3. Obowiązki i prawa stron postępowania kontrolnego ... 94 5.4. Wystąpienie pokontrolne ............................................... 104 5.5. Zaskarżanie wyników kontroli ..................................... 107 6. Informowanie o wynikach kontroli i realizacja wniosków pokontrolnych ....................................................... 112 6.1. Zakres obowiązku upubliczniania dokumentów dotyczących wyników kontroli ..................................... 112 6.2. Informacja o wynikach kontroli ................................... 114 6.3. Upublicznianie wyników kontroli ................................ 117 Rozdział III Rządowa kontrola działalności i nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego ............................................................... 121 1. Nadzór sprawowany przez organy administracji rządowej .................................................................................... 121 1.1. Zakres i forma realizacji nadzoru – zagadnienia ogólne ...................................................... 121 1.2. Zakres nadzoru sprawowanego przez Prezesa Rady Ministrów oraz wojewodę .................................... 128 2. Nadzór nad uchwałami i zarządzeniami organów samorządu terytorialnego ...................................................... 130 3. Kompetencje organów administracji rządowej w przypadku powtarzającego się naruszania Konstytucji RP lub ustaw przez organy samorządu terytorialnego .......................................................................... 136 4. Ustanawianie zarządu komisarycznego .............................. 142 5. Uprawnienia organów administracji rządowej wobec samorządu terytorialnego w sytuacjach nadzwyczajnych ....................................................................... 145 6. Zarządzenia zastępcze w sprawach wygaśnięcia mandatu lub rozwiązania stosunku pracy .......................... 148 7. Rządowa kontrola zadań z zakresu administracji rządowej wykonywanych przez samorząd terytorialny .... 151 7.1. Przedmiot kontroli .......................................................... 151 7.2. Cel i kryteria kontroli ..................................................... 153 7.3. Podmioty uprawnione do prowadzenia kontroli ........ 156 7.4. Przygotowanie i przystąpienie do kontroli .................. 157 7.5. Wyłączenie kontrolera .................................................... 163 7.6. Przebieg kontroli. Uprawnienia i obowiązki kontrolera oraz kontrolowanego ................................... 168 7.7. Dokumenty pokontrolne ................................................ 179 Załączniki ........................................................................................... 189 Tematy kontroli realizowane przez NIK w podmiotach samorządowych w 2017 r. ...................................................... 189 Tematy kontroli realizowane przez NIK w podmiotach samorządowych w 2018 r. ...................................................... 195 Wzór legitymacji służbowej kontrolera NIK ............................ 199 Wzór upoważnienia do przeprowadzenia kontroli ................. 200 Bibliografia ......................................................................................... 203 Wykaz aktów prawnych ................................................................... 208 Autorzy ................................................................................................ 211