Model dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego

W publikacji autor omawia niezwykle ważne zagadnienie dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego jako fundamentu ochrony praw jednostki w demokratycznym państwie prawa. Dowodzi, że formalne gwarancje prawa do obrony nie są wystarczające – konieczne są szczegółowe przepisy, skuteczne mechanizmy ich egzekwowania oraz uwzględnienie praktyki i kontekstu kulturowego. Analizuje standard konstytucyjny i międzynarodowy dostępu do obrońcy oraz przedstawia propozycje de lege ferenda. Przedstawia założenia optymalnego dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego. Wyniki tych ustaleń konfrontuje z istniejącym stanem rzeczy w polskim procesie karnym. Całość wywodu uzupełnia obszerne omówienie orzecznictwa Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości. Publikacja może być szczególnie użyteczna dla prawników (sędziów, adwokatów, prokuratorów) mierzących się w swojej pracy zawodowej z praktycznymi implikacjami braku obrońcy podczas pierwszego przesłuchania podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym. Zainteresuje również pracowników naukowych zajmujących się postępowaniem karnym.

Spis treści

Spis treści „Model dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 11     Słowo wstępne 13     Rozdział 1. Dostęp do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – charakterystyka podstawowych pojęć oraz metodologii przeprowadzonych badań 17 1.1. Zakres badań poświęconych problematyce dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 17 1.2. Skonstruowanie optymalnego modelu dostępu do obrońcy jako główny cel pracy 32 1.3. Hipotezy badawcze 40 1.4. Zastosowane w pracy metody badawcze 45 1.5. Kwestia terminologiczna: dostęp do adwokata, do prawnika czy do obrońcy? 51 1.6. Budowa modelu w sytuacjach kolizyjnych – pomiędzy potrzebami efektywnego ścigania a względami wynikającymi z zasady prawa do obrony 58     Rozdział 2. Standard konstytucyjny dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 69     Rozdział 3. Standard międzynarodowy dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 87 3.1. Standard wynikający z systemu ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych 87 3.1.1. Wzorcowe reguły minimalne Narodów Zjednoczonych dotyczące postępowania z więźniami 87 3.1.2. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz orzecznictwo Komitetu Praw Człowieka 90 3.1.3. Zbiór zasad ochrony wszelkich osób podlegających zatrzymaniu lub aresztowaniu 93 3.1.4. Podstawowe zasady Narodów Zjednoczonych dotyczące roli adwokatów 96 3.1.5. Zasady i wytyczne dotyczące dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych 97 3.1.6. Standard ONZ – podsumowanie 104 3.2. Standard wynikający z europejskiej Konwencji praw człowieka oraz orzecznictwa strasburskiego 106 3.2.1. Znaczenie, wpływ i odczytywanie standardu strasburskiego 106 3.2.2. Przed doktryną Salduz 109 3.2.3. Doktryna Salduz 118 3.2.4. Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu 130 3.2.5. Orzecznictwo po wyroku Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu 140 3.2.6. Prawo do aktywnego udziału obrońcy w przesłuchaniu podejrzanego oraz innych czynnościach procesowych podejmowanych w początkowej fazie postępowania 149 3.2.7. Warunki skutecznego zrzeczenia się prawa do pomocy obrońcy 152 3.2.8. Poufność kontaktu z obrońcą 160 3.2.9. Prawo do pomocy obrońcy wybranego przez podejrzanego lub ustanowionego przez osoby mu bliskie 165 3.2.10. Obowiązki państwa związane z dostępem do obrońcy z urzędu 173 3.2.11. Standard strasburski – podsumowanie 177 3.3. Standard wynikający z prawa europejskiego 182 3.3.1. Zasada prawa do obrony w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej 182 3.3.2. Dyrektywy unijne w obszarze postępowania karnego – uwagi wprowadzające 186 3.3.3. Dyrektywa 2012/13/UE 189 3.3.4. Dyrektywa 2013/48/UE 190 3.3.4.1. Powiązanie treściowe dyrektywy 2013/48 ze standardem strasburskim 190 3.3.4.2. Zakres stosowania dyrektywy 2013/48 191 3.3.4.3. Uprawnienia związane z dostępem do obrońcy 193 3.3.4.4. Poufne porozumiewanie się z obrońcą 201 3.3.4.5. Kontakt osoby pozbawionej wolności ze światem zewnętrznym 203 3.3.4.6. Czasowe odstępstwa od praw przewidzianych w dyrektywie 2013/48 205 3.3.4.7. Zrzeczenie się praw przewidzianych w dyrektywie 2013/48 214 3.3.4.8. Dostęp do obrońcy w postępowaniu dotyczącym ENA 217 3.3.4.9. Skuteczny środek naprawczy 220 3.3.5. Dyrektywa 2016/800 229 3.3.6. Dyrektywa 2016/1919 239 3.3.7. Standard wynikający z prawa europejskiego – podsumowanie 247     Rozdział 4. Dostęp do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – analiza porównawcza 255 4.1. Podmiotowe oraz temporalne granice dostępu do obrońcy 255 4.2. Pouczenie o prawie do skorzystania z pomocy obrońcy 263 4.3. Zrzeczenie się prawa do pomocy obrońcy 268 4.4. Dostęp do obrońcy z wyboru 275 4.5. Dostęp do obrońcy z urzędu 283 4.6. Oczekiwanie na obrońcę w związku z planowaną czynnością procesową 291 4.7. Warunki zapewnione do konsultacji z obrońcą 297 4.8. Opóźnienie dostępu do obrońcy w sytuacjach wyjątkowych 300 4.9. Zakres czynności, w których obrońca ma prawo brać udział w początkowej fazie ścigania karnego 304 4.10. Procesowe konsekwencje naruszeń przepisów regulujących dostęp do obrońcy 311 4.11. Analiza porównawcza – podsumowanie 317     Rozdział 5. Model optymalny dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – założenia konstrukcyjne 337 5.1. Podmiotowe oraz temporalne granice dostępu do obrońcy 337 5.2. Pouczenie o prawie do skorzystania z pomocy obrońcy 340 5.3. Zrzeczenie się prawa do pomocy obrońcy 345 5.4. Dostęp do obrońcy z wyboru 348 5.5. Dostęp do obrońcy z urzędu 353 5.6. Oczekiwanie na obrońcę w związku z planowaną czynnością procesową 359 5.7. Warunki zapewnione do konsultacji z obrońcą 363 5.8. Opóźnienie dostępu do obrońcy w sytuacjach wyjątkowych 368 5.9. Zakres czynności, w których obrońca ma prawo brać udział w początkowej fazie ścigania karnego 371 5.10. Procesowe konsekwencje naruszeń przepisów regulujących dostęp do obrońcy 375     Rozdział 6. Dostęp do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – ewaluacja polskich rozwiązań i propozycje de lege ferenda 385 6.1. Metody rozwiązania problemów związanych z formalną definicją podejrzanego 385 6.2. Modyfikacja wzorów pouczeń oraz propozycja wprowadzenia wyraźnego zrzeczenia się prawa do pomocy obrońcy 397 6.3. Proponowane metody zwiększenia efektywności dostępu do obrońcy z wyboru dla osoby zatrzymanej 412 6.4. Proponowane metody zwiększenia efektywności dostępu do obrońcy z urzędu dla osoby zatrzymanej 422 6.5. Efektywny dostęp do obrońcy w kontekście udziału w czynnościach dowodowych przeprowadzanych z udziałem podejrzanego w początkowej fazie ścigania karnego 433 6.6. Propozycja rezygnacji z rozwiązań ograniczających poufny kontakt z obrońcą w początkowej fazie ścigania karnego 452 6.7. Propozycja wprowadzenia zakazu dowodowego wykorzystania wyjaśnień podejrzanego uzyskanych z naruszeniem przepisów regulujących dostęp do obrońcy 458 6.8. Proponowane rozwiązania w zakresie opóźnienia dostępu do obrońcy 472     Zakończenie 479     Bibliografia 489     Akty prawne 509     Wykaz orzeczeń 511     Inne cytowane w pracy źródła 517