Naukowa szkoła przetrwania. Paryska Stacja PAN w latach 1978-2004

Książka porusza ciekawą i jednocześnie delikatną problematykę roli i działalności Stacji Naukowej PAN w Paryżu u schyłku komunizmu i w trudnych latach narodzin III Rzeczypospolitej. Na podstawie różnorodnych danych archiwalnych (polskich i francuskich), a także relacji świadków autor stara się odtworzyć kierunki aktywności paryskiego ośrodka PAN na tle zmieniającej się rzeczywistości politycznej oraz w kontekście historii polsko-francuskich stosunków naukowych. Nie unika również omówienia podstawowych problemów placówki: niedoborów finansowych, kadrowych, trudnych relacji z warszawską centralą czy też politycznego balastu Stacji. Być może najcenniejszym poznawczo wymiarem książki jest próba odpowiedzi na pytanie, jaką rolę w funkcjonowaniu placówki odegrały zmiany ustrojowe, ideologiczne i polityczne okresu Jesieni Ludów. Intrygujące jest to, że większość problemów, którym kolejne ekipy ośrodka musiały stawić czoła, pozostawała w dużej mierze niezmienna.

Spis treści

Wstęp 9 Źródła 9 Ramy i podziały chronologiczne 11 Periodyzacja 12 CZĘŚĆ PIERWSZA. Czas regresu i pasywności (koniec lat 70.–1989) 15 Rozdział 1. Rola Stacji Naukowej PAN w stosunkach naukowych polsko-francuckich w latach 70. i 80. 17 Polityka Francji względem Polski 17 Polityka Polski względem Francji 22 Koniec lat 70. – kontynuacja belle époque 26 Stan wojenny – zapaść kontaktów 31 Kryzys 1983–1985 38 Powolne wychodzenie z kryzysu (1985–1989) 40 Rozdział 2. Kierunki działalności Stacji 44 Imprezy naukowe 48 Uczestnictwo w zawieraniu umów 53 Analizy i informacje dla polskich instytucji 61 Marginalne kierunki działania 66 Działalność wydawnicza 66 Kontakty z Polonią 70 Opieka nad stażystami, pomoc dla uczonych 71 Prace własne: naukowo-badawcza aktywność Stacji PAN 77 Rozdział 3. Organizacja i funkcjonowanie Stacji 82 Kadra i zmiany personalne 82 Stan prawny 89 Funkcjonowanie w praktyce 96 Różnice między praktyką a teorią 96 Przemilczanie kryzysu 100 Uzależnienie od centrali 102 Ideologia i polityka 107 Ideologia w działalności Stacji 107 Działalność wywiadowcza 112 Uczestnictwo w polityce PRL 115 Polityczne uzależnienie 118 Warunki materialne 121 Finanse 122 Problemy dnia codziennego 126 Rozdział 4. Znaczenie Stacji 134 Zasięg oddziaływania 134 Stacja PAN w oczach polskich i francuskich uczonych 137 CZĘŚĆ DRUGA. Między zerwaniem a kontynuacją (1989–2004) 149 Rozdział 1. Niejednoznaczny wymiar Jesieni Ludów 151 1989 – łagodne przejście 151 Paradoks demokratyzacji 156 Kryzys transformacji 161 Lata 90. – powolne zmiany 162 Rozdział 2. Spór o rolę i charakter Stacji po 1989 r. 167 Wizja Jerzego Borejszy (1991–1996) 167 Nowe „stare” statuty 169 Nowe pomysły, nowe spory – prof. Michał Tymowski (1996–2000) 171 W obliczu nowego millennium i wejścia do Unii Europejskiej – prof. Henryk Ratajczak (1996–2004) 173 Rozdział 3. Główne kierunki działalności Stacji w nowej rzeczywistości 177 Imprezy naukowe i inne – znaczący wzrost 177 Prace własne 183 Opieka i pomoc dla stypendystów 187 Kontakty z Polonią 191 Marginalne sfery działania 193 Realizacja współpracy naukowej 193 Analizy i informacje 202 Prace wydawnicze 203 Nowe kierunki działania 208 Imprezy artystyczne 208 Propagowanie nauczania języka polskiego i francuskiego 211 Autoreklama 212 Rozdział 4. Organizacja i funkcjonowanie Stacji w III RP 215 Kadra i zmiany personalne 215 Biblioteka i czytelnia – kręte ścieżki 226 Stosunki z centralą 233 Problemy dnia codziennego 240 Remonty 240 Finanse 243 DHM i kwestia własności budynku przy ul. Lauriston 245 Proza życia 249 Rozdział 5. Znaczenie Stacji w nowej rzeczywistości 251 Jubileusze 251 Partnerzy Stacji PAN 255 Marginalizacja? 261 Zakończenie 264 Teraźniejszość i przyszłość Stacji 264 Wykaz skrótów 268 Bibliografia 270 Indeks osobowy 273