Notariat w systemie wymiaru sprawiedliwości

W publikacji obszernie przedstawiono kierunki ewolucji prawa notarialnego od chwili wejścia w życie ustawy - Prawo o notariacie, kształtowanego nie tylko kolejnymi nowelizacjami, lecz także coraz większym bogactwem literatury oraz orzecznictwa. W opracowaniu zawarto omówienie takich zagadnień jak: podstawy ustrojowe notariatu oraz jego modele, także w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, status ustrojowy notariusza oraz zastępcy notarialnego a charakter czynności notarialnej, kompetencyjność organu decyzyjnego oraz samorządu notarialnego w procedurze powołania na notariusza oraz stwierdzenia statusu zastępcy notarialnego, ustawowy wzorzec postępowania notarialnego, kompetencje notariusza związane z wykonywaniem funkcji publicznej jako przejaw suwerennej decyzji państwa, udział notariusza w dokumentowaniu oświadczeń stron a obowiązek autentyfikacji dokumentu urzędowego, konstytucyjnie gwarantowane prawa majątkowe a bezpieczeństwo obrotu z udziałem notariusza, konkurencja zawodowa notariusza jako osoby zaufania publicznego, przymus notarialny a odpowiedzialność prawna notariusza w stosunku do innych zawodów regulowanych zaufania publicznego, nadzór oraz funkcje kontrolne sprawowane nad notariatem przez państwowe organy pozasądowe oraz sądowe. Książka stanowi próbę określenia miejsca instytucji notariatu w porządku prawa unijnego oraz państwowego. Ponadto autor stara się udzielić odpowiedzi na pytanie, czy współczesny notariat odpowiada wskazanym zarówno w 1933 r., jak i w 1991 r. założeniom, których podstawą była realizacja zadań publicznych państwa kreowanych przez suwerena, powołującego do życia instytucję notariatu. Adresaci: Monografia przeznaczona jest przede wszystkim dla praktyków - notariuszy, sędziów, referendarzy sądowych, adwokatów, radców prawnych, aplikantów zawodów prawniczych. Zainteresuje również przedstawicieli nauki.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wstęp | str. 17 I. Podstawy ustrojowe notariatu w okresie 1934-1991 | str. 21 1. Projektowane kierunki unifikacji prawa notarialnego | str. 21 2. Określenie instytucji notariatu w ustroju państwa | str. 22 3. Ocena funkcjonowania notariatu w okresie II RP w odniesieniu do współczesnych kryteriów ustrojowych | str. 29 4. Notariat państwowy | str. 37 5. Los prawny mienia zlikwidowanego samorządu notarialnego | str. 39 II. Modele notariatu wyznaczające państwowy porządek prawny | str. 41 1. Model notariatu łacińskiego | str. 42 2. Model notariatu unijnego | str. 44 3. Model notariatu amerykańskiego | str. 45 4. Aksjologiczne uwarunkowania instytucji notariatu z perspektywy polskiej | str. 46 III. Niepołączalność ustrojowa urzędów sędziego, adwokata, notariusza jako zawodów zaufania publicznego | str. 48 1. Świadczenie pomocy prawnej w ramach wolności wykonywania zawodów | str. 48 2. Notariat jako organ współdziałający z wymiarem sprawiedliwości | str. 50 3. Notariusz jako organ pomocy prawnej (organ niesądowy) w postępowaniu notarialnym | str. charakterze cywilnoprawnym | str. 51 IV. "Konstytucyjność zawodów prawniczych" jako tzw. wolnych i regulowanych zawodów zaufania publicznego | str. 57 1. Czynniki wyznaczające zaufanie publiczne zawodu notariusza | str. 57 2. Zróżnicowanie statusu zawodowego notariusza wobec innych zawodów świadczących pomoc prawną | str. 59 3. Prawo ponownego wykonywania zawodu notariusza a konstytucyjne standardy proporcjonalności oraz wolności wyboru zawodu zaufania publicznego | str. 67 V. Ustrój notariatu w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego | str. 80 1. Funkcje zawodowe oraz samorządowe wyznaczające ustrój notariatu | str. 80 2. Konstytucyjność uregulowań prawa notarialnego | str. 85 3. Niekonstytucyjność uregulowań prawa notarialnego | str. 90 4. Status prawny notariusza w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego związanego z wykonywaniem obowiązku płatnika | str. 95 5. Recepcja podstawowych kierunków orzecznictwa konstytucyjnego w ustawodawstwie oraz judykaturze sądów | str. 102 VI. Status ustrojowy notariusza a charakter czynności notarialnej | str. 106 1. Implikacje statusu notariusza jako osoby zaufania publicznego | str. 106 2. Czynności notarialne jako przejaw wykonywania przez notariusza władzy publicznej czy zadań w zakresie ochrony interesu ogólnego | str. 114 3. Kancelaria jako siedziba dokonywania czynności notarialnych | str. 125 VII. Charakter oraz status prawny zastępcy notarialnego | str. 129 1. Od zastępcy notariusza do zastępcy notarialnego | str. 129 2. Uzyskanie statusu zastępcy notarialnego | str. 140 3. Wybór drogi dochodzenia do zawodu notariusza | str. 144 4. Zatrudnienie zastępcy notarialnego | str. 152 5. Tryby i sposoby wyznaczenia zastępstwa | str. 161 6. Skutki wadliwego wyznaczenia zastępcy notarialnego | str. 169 7. Skreślenie zastępcy notarialnego z wykazu zastępców notarialnych | str. 173 VIII. Kompetencyjność organu decyzyjnego oraz samorządu notarialnego w procedurze powołania na notariusza oraz stwierdzenia statusu zastępcy notarialnego jako wyraz realizacji konstytucyjnej zasady działania w granicach interesu publicznego | str. 175 1. Zakres uznania administracyjnego w postępowaniu | str. powołanie na notariusza | str. 175 2. Akt powołania jako decyzja personalna | str. 177 3. Akt powołania jako decyzja administracyjna | str. 178 4. Stwierdzenie statusu zastępcy notarialnego | str. 182 5. Źródła i podstawy umocowania dokonywania czynności notarialnych przez notariusza, zastępcę notarialnego oraz aplikanta | str. 185 6. Ponowne powołanie na notariusza | str. 189 7. Powołanie na notariusza osoby skreślonej z wykazu zastępców notarialnych | str. 190 IX. Ustawowy wzorzec postępowania notarialnego | str. 192 1. Charakter i granice postępowania notarialnego | str. 192 2. Przedmiot postępowania | str. 197 3. Alternatywne postępowanie notarialne | str. 200 4. Konstrukcja przymusu notarialnego jako podstawa postępowania notarialnego | str. 202 5. Modele postępowania notarialnego | str. 206 6. Kryterium wyodrębnienia modeli postępowania notarialnego | str. 220 X. Kompetencje notariusza związane z wykonywaniem funkcji publicznej jako przejaw suwerennej decyzji państwa | str. 223 1. Udokumentowane fakty i ich ocena prawna przy dokonaniu czynności notarialnej a ustalenia sądu w razie sporu | str. prawo | str. 223 2. Notariusz jako wystawca aktu notarialnego | str. 224 3. Samodzielność dokumentu notarialnego | str. 226 4. Zasada ciągłości aktu notarialnego, tzw. unitas actus | str. 229 5. Akt notarialny a projekt aktu notarialnego | str. 231 6. Kierunki orzecznictwa wyznaczające zakres mocy urzędowej dokumentów notarialnych | str. 234 XI. Udział notariusza w dokumentowaniu oświadczeń stron a obowiązek autentyfikacji dokumentu urzędowego | str. 242 1. Funkcjonalna aktywność notariusza w wykonywaniu władzy publicznej w ramach suwerenności państwa-członka UE | str. 242 2. Obowiązek ochrony interesu indywidualnego oraz praw i słusznych interesów osób trzecich, dla których czynność notarialna może powodować skutki prawne | str. 244 3. Domniemania prawne objęte dokumentem notarialnym ze szczególnym uwzględnieniem aktu notarialnego | str. 252 4. Wykładnia oświadczeń woli zamieszczonych w akcie notarialnym | str. 255 5. Ograniczenia dowodowe w postępowaniach sądowych | str. 260 6. "Zakaz konkurencji" domniemań wynikających z dokumentów notarialnych oraz sądowych | str. 263 XII. Konstytucyjnie gwarantowane prawa majątkowe a bezpieczeństwo obrotu z udziałem notariusza | str. 267 1. Dostępność do czynności notarialnych a sposoby zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego | str. 267 2. Zakres prewencji jurysdykcyjnej notariusza ze szczególnym uwzględnieniem postępowania wieczystoksięgowego | str. 270 3. Notariusz jako organ współdziałający w realizacji funkcji ksiąg wieczystych | str. 278 4. Prawno-organizacyjna funkcja notariusza związana z prowadzeniem ksiąg wieczystych | str. 296 5. Integralność postępowania wieczystoksięgowego z materialnoprawnymi zasadami prawa ksiąg wieczystych | str. 298 XIII. Konkurencja zawodowa notariusza jako osoby zaufania publicznego | str. 306 1. Cele, funkcje i zadania konkurencji przewidzianej dla zawodu notariusza | str. 306 2. Notariusz jako zawód zaufania publicznego odpowiedzialny za bezpieczeństwo obrotu prawnego z perspektywy celów i zadań ustawodawstwa antymonopolowego | str. 311 3. Ważność oraz skuteczność czynności prawnej stwierdzonej w akcie notarialnym sporządzonym z naruszeniem pozycji dominującej notariusza | str. 329 4. Sprawowanie pieczy samorządu notarialnego nad przestrzeganiem konkurencji zawodowej | str. 332 XIV. Przymus notarialny a odpowiedzialność prawna notariusza w stosunku do innych zawodów regulowanych zaufania publicznego | str. 335 1. Konstytucyjnie umocowany przymus notarialny a regulowane prawnicze zawody zaufania publicznego działające w ramach struktur korporacyjnych | str. 335 2. Konstytucyjne uwarunkowania sądownictwa dyscyplinarnego | str. 337 3. Ustrojowe podstawy odpowiedzialności majątkowej notariusza | str. 339 4. Notariusz jako funkcjonariusz publiczny w rozumieniu prawa karnego | str. 342 XV. Ustrój oraz charakter samorządu notarialnego | str. 346 1. Konstytucyjne umocowanie samorządu | str. 346 2. Status Krajowej Rady Notarialnej jako reprezentanta notariuszy a jej relacje prawne wobec pozostałych organów samorządowych | str. 362 3. Nadzór samorządu notarialnego a inne formy nadzoru zewnętrznego | str. 365 4. Zakres "usamorządowienia" notariatu w kolejnych nowelizacjach prawa notarialnego oraz w świetle praktyki sprawowanej w ramach nadzoru państwa | str. 367 5. Samorząd notarialny jako związek przedsiębiorców | str. 375 6. Próby uznania obligatoryjnej przynależności do samorządu jako sprzecznej z Konstytucją RP | str. 380 XVI. Nadzór oraz funkcje kontrolne sprawowane nad notariatem przez państwowe organy pozasądowe oraz sądowe | str. 381 1. Podstawy legitymujące sprawowanie nadzoru oraz kontroli | str. 381 2. Nadzór Ministra Sprawiedliwości | str. 384 3. Nadzór judykacyjny Sądu Najwyższego | str. 387 4. Kontrola sądowoadministracyjna | str. 391 5. Funkcje nadzorcze w zakresie prewencji jurysdykcyjnej w postępowaniu notarialnym oraz wieczystoksięgowym | str. 396 XVII. Notariat publiczny czy prywatny | str. 403 1. Od notariatu zunifikowanego do "zreprywatyzowanego" | str. 403 2. Ustawodawstwo krajowe oraz unijne kwalifikujące działalność notariatu w porządku prawnym UE oraz unijnego państwa-członka | str. 406 3. Ustrojowe elementy kwalifikujące notariat publiczny | str. 411 4. Ustrojowe przypisywanie notariuszowi statusu przedsiębiorcy | str. 418 5. Prawo do sprawiedliwej procedury notarialnej oraz sądowej | str. 429 6. Samorząd notarialny jako organ wykonujący zadania zlecone przez państwo czy związek przedsiębiorców | str. 432 7. Recepcja czy dekonstrukcja zunifikowanego prawa notarialnego | str. 435 8. Kongres notariuszy jako forum dalszej perspektywy działalności notariatu | str. 437 Wykaz orzecznictwa | str. 441 Literatura | str. 455