O widzeniu Boga

Eksperyment zastosowany przez Kuzańczyka w O widzeniu Boga ukazuje zatem trudną do pojęcia dialektykę pomiędzy Bożą transcendencją i immanencją, która jest skutkiem Bożej stwórczej Absolutnej Mocy, będącej źródłem bytu każdej rzeczy. Boża Moc jest samym aktualnym istnieniem (actu esse) a zarazem jest wszystkim tym, co może istnieć (posse esse). To jednoczesne połączenie absolutnego aktualnego bycia z absolutną możliwością bycia wyraźnie odróżnia tę nieskończoność od możliwości bycia materii. Nieskończoność jest bowiem najpełniejszą, jednoczesną i najprostszą aktualizacją wszelkiej możności. Boża Nieskończona Moc jest mocą najprostszą i najbardziej zjednoczoną, dlatego jest mocą najbardziej skuteczną. Ta własność sprawia, że w tym wypadku można mówić o Bożej Wszechmocy, która jest znamieniem doskonałości, całościowości, całkowicie przeciwstawnej starożytnemu rozumieniu nieskończoności (…) (fragment Wprowadzenia prof. Agnieszki Kijewskiej). W Kuzańczykowym uniwersum poznanie podlega określonej hierarchii. Pierwszym stopniem jest poznanie zmysłowe, po nim następuje poznanie rozumowe, a na końcu akt kontemplacji, odpowiadający najwyższej funkcji intelektu. Cały zamysł traktatu De visione Dei jest oparty o ową drabinę poznania: przedmiotem poznania zmysłowego jest ikona, przedmiotem poznania rozumowego – specyfika Bożego widzenia ujęta w formę tekstu, celem całego procesu - kontemplacja po wejściu „w świętą ciemność”. Filozofowie zaczynają zazwyczaj od pojęcia, a historycy filozofii od tekstu. W tym przypadku punktem wyjścia nie jest jednak pojęcie widzenia ani sam tekst De visione Dei, lecz materialny przedmiot: tabella - niewielka, drewniana deska z wizerunkiem, która stanie się przedmiotem specyficznego zmysłowego eksperymentu. Znaczenia drewnianej ikony dla interpretacji całej myśli zawartej w traktacie dowodzi również tytuł dzieła, który w pierwszych wydaniach (bazylejskim i paryskim) występuje w wersji rozszerzonej: De visione Dei sive De icona. Sam Kuzańczyk nazywa ten tekst Iconae w dziele De possest (fragment Wstępu dr Barbary Grondkowskiej).

Spis treści

Słowo wstępne 5 Paradoksy mistycznego widzenia: O widzeniu Boga Mikołaja z Kuzy – Agnieszka Kijewska 7 1. Perspektywa biograficzna 7 2. Perspektywa twórczych dokonań 27 3. Perspektywa dionizjańskiej teologii mistycznej 42 4. Perspektywa teologii uniwersyteckiej i reakcja na nią 49 5. Perspektywa sporu o teologię mistyczną: Gerchumar 59 6. Perspektywa mistycznego widzenia 73 7. Perspektywa paradoksu 83 8. Perspektywa uczonej niewiedzy jako projektu epistemologicznego 95 9. Perspektywa nieskończoności 103 Spojrzenie, które widzi wszystko. O wszechwidzącej ikonie w O widzeniu Boga Mikołaja z Kuzy – Barbara Grondkowska 117 Ikona 117 Eksperyment 122 Tekst 125 Podobieństwo 128 Lustro 130 Oko 134 Światło 135 Zakończenie 137 Tekst, przekład, przypisy TRACTATUS DE VISIONE DEI AD ABBATEM ET FRATRES IN TEGERNSEE 142 Traktat o widzeniu Boga do opata i braci w Tegernsee 143 Praefatio 144 Słowo wstępne 145 148 Elenchus – spis treści 149 Capitulum I Quod perfectio apparentiae verificatur de deo perfectissimo 152 Rozdział pierwszy mówiący o tym, że doskonałość przedstawienia jest prawdą w odniesieniu do najdoskonalszego Boga 153 Capitulum II Visus absolutus complectitur omnes modos 154 Rozdział drugi mówiący o tym, że Widzenie Absolutne obejmuje wszystkie sposoby widzenia 155 Capitulum III Quae de deo dicuntur, realiter non differunt 156 Rozdział trzeci mówiący o tym, że te rzeczy, które są orzekane o Bogu, nie różnią się realnie 157 Capitulum IV Quod visio dei providentia, gratia et vita dicitur aeterna 160 Rozdział czwarty mówiący o tym, że Widzenie Boże nazywa się Opatrznością, łaską i życiem wiecznym 161 Capitulum V Quod videre sit gustare, quaerere, misereri et operari 168 Rozdział piąty mówiący o tym, że widzenie jest smakowaniem, poszukiwaniem, miłosierdziem i działaniem 169 Capitulum VI De faciali visione 172 Rozdział szósty mówiący o widzeniu Bożego Oblicza 173 Capitulum VII Quis fructus facialis visionis et quomodo habebitur 180 Rozdział siódmy mówiący o tym, jaki jest owoc oglądania Oblicza i w jaki sposób można go posiąść 181 Capitulum VIII Quomodo visio dei est amare, causare, legere et in se omnia habere 188 Rozdział ósmy mówiący o tym, że dla Boga widzieć znaczy kochać, przyczynować, czytać i zawierać wszystko w sobie 189 Capitulum IX Quomodo est universalis pariter et particularis et quae via ad visionem dei 194 Rozdział dziewiąty mówiący o tym, w jaki sposób widzenie Boga jest zarazem szczegółowe i powszechne i jaka droga wiedzie do widzenia Boga 195 Capitulum X Quomodo videtur deus ultra coincidentiam contradictoriorum et quomodo videre est esse 202 Rozdział dziesiąty mówiący o tym, w jaki sposób widzi się Boga poza zbieżnością przeciwieństw i w jaki sposób Jego widzenie jest Jego bytem 203 Capitulum XI Quomodo videtur in deo successio sine successione 210 Rozdział jedenasty mówiący o tym, w jaki sposób dostrzega się w Bogu następstwo bez następstwa 211 Capitulum XII Quod ubi invisibilis videtur, increatus creatur 214 Rozdział dwunasty mówiący o tym, że tam, gdzie widzi się Niewidzialnego, jest stwarzany Niestworzony 215 Capitulum XIII Quod deus videtur absoluta infinitas 220 Rozdział trzynasty mówiący o tym, że Bóg wydaje się absolutną nieskończonością 221 Capitulum XIV Quomodo deus omnia complicat sine alteritate 230 Rozdział czternasty mówiący o tym, w jaki sposób Bóg streszcza wszystko bez odmienności 231 Capitulum XV Quomodo actualis infinitas est unitas, in qua figura est veritas 234 Rozdział piętnasty mówiący o tym, w jaki sposób aktualna nieskończoność jest jednością, na której obraz jest prawda 235 Capitulum XVI Quod nisi deus esset infinitus, non foret finis desiderii 242 Rozdział szesnasty mówiący o tym, że gdyby Bóg nie był nieskończony, nie byłby kresem pragnień 243 Capitulum XVII Quod deus non nisi unitrinus videri perfecte potest 246 Rozdział siedemnasty mówiący o tym, że Boga można w sposób doskonały widzieć jedynie jako Trójjedynego 247 Capitulum XVIII Quod nisi deus trinus esset, non esset felicitas 256 Rozdział osiemnasty mówiący o tym, że nie byłoby szczęśliwości, gdyby Bóg nie był trójjedyny 257 Capitulum XIX Quomodo Ihesus unio dei et hominis 262 Rozdział dziewiętnasty mówiący o tym, w jaki sposób Jezus jest zjednoczeniem Boga i człowieka 263 Capitulum XX Quomodo intelligitur Ihesus copulatio divinae et humanae naturae 268 Rozdział dwudziesty mówiący o tym, w jaki sposób pojmuje się Jezusa jako połączenie Boskiej i ludzkiej natury 269 Capitulum XXI Quod sine Ihesu non sit possibilis felicitas 274 Rozdział dwudziesty pierwszy, mówiący o tym, że bez Jezusa nie jest możliwa szczęśliwość 275 Capitulum XXII Quomodo Ihesus videat et operatus sit 278 Rozdział dwudziesty drugi mówiący o tym, w jaki sposób Jezus widzi i jak działał 279 Capitulum XXIII Quomodo Ihesus mortuus fuit unione cum vita manente 286 Rozdział dwudziesty trzeci, mówiący o tym, w jaki sposób Jezus umarł, pozostając zjednoczony z życiem 287 Capitulum XXIV Quomodo Ihesus sit verbum vitae 294 Rozdział dwudziesty czwarty mówiący o tym, w jaki sposób Jezus jest Słowem Życia 295 Capitulum XXV Quomodo Ihesus sit consummatio 302 Rozdział dwudziesty piąty mówiący o tym, w jaki sposób Jezus jest spełnieniem 303 Apendyks 310 Bibliografia 315