Podatek dochodowy odroczony w systemie rachunkowości - krytyczna analiza zasad ujawniania w sprawozdaniu finansowym

Jedną z kategorii ekonomicznych ujawnianych w sprawozdaniu finansowym jest podatek dochodowy od osób prawnych. Zapewnienie porównywalności w tym obszarze jest niezwykle trudne, gdyż każde państwo posiada własny, unikalny system prawa podatku dochodowego, który w odmienny sposób reguluje zasady ustalania dochodu i podatku dochodowego należnego. Aby zasady rachunkowości zostały w pełni zastosowane, a więc również w obszarze podatku dochodowego, wprowadzono kategorię podatku dochodowego odroczonego. Podatek dochodowy odroczony umożliwia jednocześnie rzetelny pomiar wyniku finansowego oraz ustalenie prawidłowej wartości pozycji bilansowych (aktywów i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego), eliminując w ten sposób wpływ, odmiennych od zasad rachunkowości, wytycznych prawa podatkowego na sprawozdanie finansowe (...). Celem podstawowym niniejszej publikacji jest zatem ocena jakości ujawnień o podatku dochodowym odroczonym przez spółki notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie oraz opracowanie nowych zasad ujawnień o tej pozycji sprawozdawczej. Chociaż propozycje w tym zakresie skierowane są przede wszystkim do spółek publicznych, mogą być one stosowane również przez inne podmioty.

Spis treści

Wstęp 7 Rozdział 1. Rachunkowość a system podatkowy w warunkach globalizacji 11 1.1. Rachunkowość w warunkach globalizacji 11 1.1.1. Definicje, funkcje i użytkownicy systemu rachunkowości 11 1.1.2. Harmonizacja i standaryzacja współczesnej rachunkowości w perspektywie globalizacji 15 1.2. Pomiar zdarzeń gospodarczych i prezentacja ich skutków jako kluczowy cel systemu rachunkowości 17 1.2.1. Teorie pomiaru w rachunkowości a informacje prezentowane w sprawozdaniu finansowym 17 1.2.2. Koncepcja nowej formuły sprawozdawczej 20 1.2.3. Sprawozdanie finansowe a oczekiwania jego użytkowników 23 1.3. System rachunkowości a system podatkowy 29 1.3.1. Istota systemu podatkowego i jego powiązanie z systemem rachunkowości 29 1.3.2. Klasyfikacja podatków i ich miejsce w systemie rachunkowości 33 1.3.3. Podatek dochodowy jako szczególna kategoria systemu rachunkowości 37 Rozdział 2. Podatek dochodowy bieżący – wspólny element systemu podatkowego i systemu rachunkowości 45 2.1. Podatek dochodowy jako kategoria systemu podatkowego 45 2.1.1. Harmonizacja podatku dochodowego 45 2.1.2. Znaczenie podatku dochodowego bieżącego w polskim systemie podatkowym 48 2.1.3. Konstrukcja podatku dochodowego od osób prawnych 50 2.2. Podstawowe rozbieżności prawa bilansowego i podatkowego w zakresie bieżącego podatku dochodowego 52 2.2.1. Prawo bilansowe a regulacje podatku dochodowego w polskiej gospodarce 52 2.2.2. Definicje przychodów i kosztów w prawie podatkowym i bilansowym 56 2.2.3. Wynik podatkowy a wynik finansowy 62 2.3. Podatek dochodowy bieżący – zasady ujmowania w systemie rachunkowości 65 2.3.1. Podatek dochodowy bieżący a nadrzędne zasady rachunkowości 65 2.3.2. Podatek dochodowy bieżący a księgi rachunkowe 70 2.3.3. Prezentacja i ujawnianie podatku dochodowego bieżącego w sprawozdaniu finansowym 73 Rozdział 3. Podatek dochodowy odroczony w teorii i międzynarodowych regulacjach rachunkowości 79 3.1. Istota podatku dochodowego odroczonego 79 3.1.1. Rodzaje różnic pomiędzy wynikiem finansowym a wynikiem podatkowym 79 3.1.2. Alokacja podatku dochodowego w świetle teorii rachunkowości 82 3.1.3. Systematyka metod alokacji podatku dochodowego 92 3.2. Podatek dochodowy odroczony w Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej 104 3.2.1. Zakres, podstawowe pojęcia i ogólne zasady ujmowania podatku dochodowego odroczonego 104 3.2.2. Zasady pomiaru podatku dochodowego odroczonego 113 3.2.3. Zasady prezentacji i ujawniania podatku dochodowego odroczonego 115 3.3. Projekt nowych regulacji MSSF w zakresie zasad pomiaru i prezentacji podatku dochodowego odroczonego 120 3.3.1. Zmiany definicji pojęć związanych z pomiarem aktywów i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego odroczonego 120 3.3.2. Proponowane zasady pomiaru i ujmowania aktywów i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego odroczonego 124 3.3.3. Propozycje zmian w obszarze prezentacji i ujawniania informacji o podatku dochodowym odroczonym 128 3.3.4. Ocena proponowanych rozwiązań 139 Rozdział 4. Podatek dochodowy odroczony w praktyce sprawozdawczości finansowej polskich przedsiębiorstw – badanie empiryczne 143 4.1. Ogólna charakterystyka badania 143 4.2. Analiza podstawowych informacji o podatku dochodowym odroczonym ujawnianych w sprawozdaniach finansowych 145 4.3. Zakres ujawnianych informacji o podatku dochodowym odroczonym w informacji dodatkowej 148 4.4. Wnioski wynikające z przeprowadzonego badania 160 Rozdział 5. Prezentacja informacji o podatku dochodowym w sprawozdaniu finansowym – propozycja ujawnień dla spółek publicznych 167 5.1. Założenia i struktura wielopoziomowej formuły ujawnień informacji o podatku dochodowym odroczonym w sprawozdaniu finansowym 167 5.1.1. Założenia i ogólna koncepcja formuły ujawnień 167 5.1.2. Informacje o podatku dochodowym w podstawowych elementach sprawozdania finansowego 169 5.1.3. Podatek dochodowy odroczony w informacji dodatkowej 173 5.2. Ujawnienia dotyczące podatku dochodowego odroczonego w informacji dodatkowej 175 5.2.1. Ogólna charakterystyka not i uzasadnienie przyjętych rozwiązań 175 5.2.2. Noty pierwszego poziomu ujawnień informacji dodatkowej 179 5.2.3. Drugi poziom ujawnień informacji o podatku dochodowym odroczonym w informacji dodatkowej 194 Zakończenie 203 Bibliografia 207 Załącznik nr 1. Wykaz spółek objętych badaniem w obszarze ujawnień informacji o podatku dochodowym odroczonym 217