Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu

W najnowszym wydaniu podręcznika autor uwzględnił zmiany wprowadzone po wyborach z 15 października 2023 r., a także podsumował okres minionych dwóch kadencji (2015–2023). W książce przedstawiono wszystkie podstawowe elementy polskiego prawa konstytucyjnego: • zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, • pozycję jednostki, • system źródeł prawa, • poszczególne konstytucyjne organy władzy publicznej, • stany nadzwyczajne, • konstytucyjne aspekty członkostwa w Unii Europejskiej. Prezentowane zagadnienia autor omawia w nawiązaniu do orzecznictwa polskich i europejskich sądów. Opracowanie uwzględnia lata doświadczeń autora zgromadzonych w działalności dydaktycznej oraz w praktyce sędziowskiej. Publikacja jest przeznaczona nie tylko dla studentów wydziałów prawa, administracji i nauk politycznych, lecz także dla praktyków związanych zarówno z wymiarem sprawiedliwości, jak i poszczególnymi organami konstytucyjnymi Rzeczypospolitej Polskiej.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 11 Wykaz powołanych aktów prawnych | str. 15 Od autora | str. 21 Rozdział 1 Ku nowej Konstytucji | str. 25 1.1. Konstytucje międzywojenne | str. 26 1.2. Okres Polski Ludowej | str. 28 1.3. Początki III Rzeczypospolitej | str. 30 1.4. Mała Konstytucja | str. 32 1.5. Konstytucja z 2.04.1997 r. | str. 34 Rozdział 2 Konstytucja i inne źródła prawa konstytucyjnego | str. 43 2.1. Istota pojęcia „konstytucja” | str. 44 2.2. Cechy konstytucji jako ustawy zasadniczej | str. 48 2.3. Obowiązywanie konstytucji | str. 57 2.4. Inne źródła prawa konstytucyjnego | str. 64 Rozdział 3 Zasady ustroju Rzeczypospolitej | str. 69 3.1. Pojęcie „zasady ustroju” | str. 70 3.2. Zasada suwerenności narodu | str. 71 3.3. Zasada niepodległości i suwerenności państwa | str. 75 3.4. Zasada demokratycznego państwa prawnego | str. 78 3.5. Zasada społeczeństwa obywatelskiego | str. 84 3.6. Zasada podziału władz | str. 89 3.7. Zasada społecznej gospodarki rynkowej | str. 97 3.8. Zasada przyrodzonej godności człowieka | str. 100 Rozdział 4 Konstytucyjny status jednostki | str. 101 4.1. Prawa człowieka i ich ewolucja | str. 102 4.2. Konstytucja z 1997 r. – zasady przewodnie statusu jednostki | str. 109 4.3. Podmioty praw i wolności | str. 116 4.4. Adresaci praw i wolności | str. 120 4.5. Ograniczenia praw i wolności | str. 122 4.6. System praw i wolności w Konstytucji z 1997 r. | str. 127 4.7. Ochrona praw i wolności | str. 138 4.8. Konstytucyjne obowiązki jednostki | str. 139 Rozdział 5 Źródła prawa | str. 141 5.1. Wprowadzenie | str. 142 5.2. Dualistyczny charakter systemu źródeł prawa | str. 144 5.3. Prawo krajowe – system źródeł powszechnie obowiązującego prawa | str. 150 5.4. Prawo międzynarodowe i prawo Unii Europejskiej w krajowym porządku prawnym | str. 164 Rozdział 6 Wybory i prawo wyborcze | str. 171 6.1. Pojęcia ogólne | str. 171 6.2. Podstawowe zasady prawa wyborczego | str. 178 6.2.1. Zasada powszechności | str. 178 6.2.2. Zasada równości | str. 182 6.2.3. Zasada bezpośredniości | str. 184 6.2.4. Zasada tajności głosowania | str. 185 6.2.5. Zasada proporcjonalności | str. 187 6.3. Organizacja wyborów | str. 191 Rozdział 7 Referendum | str. 207 7.1. Pojęcia ogólne | str. 207 7.2. Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa | str. 211 7.3. Szczególne referenda ogólnokrajowe | str. 216 7.4. Referendum lokalne | str. 218 Rozdział 8 Parlament. Struktura, skład i organizacja | str. 221 8.1. Wprowadzenie | str. 222 8.2. Struktura parlamentu: zasada dwuizbowości | str. 226 8.3. Struktura parlamentu: Zgromadzenie Narodowe | str. 230 8.4. Kadencja i sposób funkcjonowania | str. 232 8.5. Organizacja wewnętrzna | str. 241 8.6. Status prawny posłów i senatorów | str. 250 Rozdział 9 Parlament. Funkcje | str. 261 9.1. Wprowadzenie | str. 262 9.2. Funkcja ustawodawcza | str. 265 9.3. Funkcja kontrolna | str. 283 Rozdział 10 Prezydent | str. 293 10.1. Pozycja ustrojowa | str. 294 10.2. Wybór Prezydenta i jego mandat | str. 297 10.3. Kontrasygnata i prerogatywy | str. 305 10.4. Kompetencje Prezydenta | str. 308 10.4.1. Relacje z pozostałymi władzami | str. 308 10.4.2. Sprawy stosunków zagranicznych | str. 312 10.4.3. Sprawy obronności i bezpieczeństwa państwa | str. 315 10.4.4. Stanowienie prawa | str. 316 10.4.5. Tradycyjne kompetencje głowy państwa | str. 317 Rozdział 11 Rada ministrów i administracja rządowa | str. 319 11.1. Wprowadzenie | str. 319 11.2. Powoływanie i odpowiedzialność Rady Ministrów | str. 322 11.3. Skład i organizacja rządu | str. 334 11.4. Zakres działania Rady Ministrów | str. 339 11.5. Prezes Rady Ministrów | str. 343 11.6. Minister | str. 345 Rozdział 12 Samorząd terytorialny | str. 349 12.1. Istota samorządu terytorialnego | str. 349 12.2. Ustrój jednostek samorządu terytorialnego | str. 354 12.3. Zakres działania i zadania jednostek samorządu terytorialnego | str. 357 12.4. Nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego | str. 360 Rozdział 13 Finanse publiczne, radiofonia i telewizja, kontrola państwowa | str. 365 13.1. Wprowadzenie | str. 366 13.2. Finanse publiczne | str. 366 13.3. Radiofonia i telewizja | str. 371 13.4. Kontrola państwowa | str. 378 Rozdział 14 Władza sądownicza. Sądy | str. 387 14.1. Wprowadzenie | str. 388 14.2. Struktura sądów | str. 393 14.3. Krajowa Rada Sądownictwa | str. 402 14.4. Sędziowie | str. 405 14.5. Konstytucyjne zasady działania sądów | str. 411 Rozdział 15 Władza sądownicza. Trybunał konstytucyjny | str. 417 15.1. Wprowadzenie | str. 418 15.2. Pozycja ustrojowa i skład Trybunału Konstytucyjnego | str. 422 15.3. Funkcje Trybunału Konstytucyjnego | str. 426 15.3.1. Kontrola norm | str. 427 15.3.2. Skarga konstytucyjna | str. 435 15.3.3. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych | str. 439 15.3.4. Orzekanie o zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych | str. 440 Rozdział 16 Władza sądownicza. Trybunał Stanu | str. 445 16.1. Odpowiedzialność konstytucyjna | str. 445 16.2. Trybunał Stanu | str. 447 16.3. Zakres odpowiedzialności konstytucyjnej | str. 449 16.4. Postępowanie | str. 453 Rozdział 17 Rzecznik Praw Obywatelskich | str. 457 17.1. Istota instytucji | str. 457 17.2. Pozycja ustrojowa Rzecznika | str. 459 17.3. Zakres i formy działania Rzecznika | str. 461 Rozdział 18 Stany nadzwyczajne | str. 469 18.1. Istota instytucji | str. 469 18.2. Zasady konstytucyjne | str. 473 18.3. Stan wojenny | str. 478 18.4. Stan wyjątkowy | str. 483 18.5. Stan klęski żywiołowej | str. 488 Rozdział 19 Polska w Unii Europejskiej | str. 495 19.1. Wprowadzenie | str. 496 19.2. Akcesja Polski do Unii Europejskiej | str. 503 19.3. Parlament a funkcjonowanie Unii Europejskiej | str. 508 19.4. Sądownictwo a prawo europejskie | str. 513 Skorowidz rzeczowy | str. 521 Spis tabel | str. 535