Postępowanie administracyjne, postępowanie egzekucyjne w administracji i postępowanie sądowoadministracyjne

Podręcznik stanowi kompletny wykład z zakresu postępowania administracyjnego w ścisłym znaczeniu (tzw. jurysdykcyjnego) – ogólnego i podatkowego, postępowania w sprawach wydawania zaświadczeń, postępowania w sprawach skarg i wniosków, postępowania egzekucyjnego w administracji oraz postę­powania przed sądami administracyjnymi. Całość uzupełnia omówienie najważniejszych zagadnień ogólnych, wprowadzających czytelnika w zasadniczą problematykę książki. Siódme wydanie uwzględnia ostatnie nowelizacje, w tym zasady doręczania dokumentów w postępo­waniu administracyjnym drogą elektroniczną oraz kolejną „dużą” nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 9.03.2023 r. (Dz.U. poz. 556), w wyniku której istotne zmiany dotknęły zarówno wierzycieli należności publicznoprawnych, jak i organy egzekucyjne. Skondensowana forma i przejrzysty układ podręcznika, liczne wyliczenia, przykłady, a także porów­nania i przeciwstawienia pokrewnych lub podobnych kwestii i pojęć uławiają zrozumienie i przyswoje­nie omawianych zagadnień. Szczegółowo omówione zostały problemy niejasne w świetle przepisów prawa oraz budzące kontrowersje w piśmiennictwie i judykaturze. Przytoczono przy tym najbardziej reprezentatywne poglądy doktryny, orzeczenia sądów oraz stanowisko autora. Publikacja przeznaczona jest przede wszystkim dla studentów prawa i administracji. Zainteresuje rów­nież pracowników organów administracji publicznej, przedstawicieli nauki prawa administracyjnego oraz prawników praktyków – adwokatów, radców prawnych, sędziów, prokuratorów.

Spis treści

Spis treści „Postępowanie administracyjne i sądownictwo administracyjne” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 17 Część pierwsza: ZAGADNIENIA OGÓLNE   Rozdział I: Geneza i rozwój postępowania administracyjnego i sądownictwa administracyjnego 23 1. Europa 23 2. Polska 28 2.1. Okres międzywojenny 28 2.2. Okres po II wojnie światowej 31 Rozdział II: Pojęcie postępowania administracyjnego 41 1. Postępowanie administracyjne w szerokim znaczeniu 41 2. Postępowanie administracyjne w wąskim znaczeniu 44 2.1. Pojęcie 44 2.2. Rodzaje 47 3. Normy proceduralne w systemie prawa administracyjnego 54 4. Zakres regulacji objętej Kodeksem postępowania administracyjnego 56 Rozdział III: Zasady ogólne postępowania administracyjnego 59 1. Charakter prawny, zakres obowiązywania i funkcje 59 2. Katalog zasad 62 Część druga: POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE JURYSDYKCYJNE – OGÓLNE I PODATKOWE   Rozdział I: Organy prowadzące postępowanie 85 1. Charakterystyka 85 1.1. Uwagi ogólne 85 1.2. Organy administracji rządowej 86 1.2.1. Naczelne organy administracji rządowej 86 1.2.2. Inne centralne organy administracji rządowej 86 1.2.3. Terenowe organy rządowej administracji zespolonej 89 1.2.4. Terenowe organy rządowej administracji niezespolonej 90 1.3. Organy samorządu terytorialnego 91 1.4. Organy administracji w znaczeniu funkcjonalnym 92 1.5. Organy podatkowe 94 2. Właściwość organów 95 2.1. Pojęcie właściwości 95 2.2. Spory o właściwość 101 3. Wyłączenie organu, wyłączenie pracownika organu i członka organu kolegialnego 104 Rozdział II: Uczestnicy postępowania administracyjnego 109 1. Strona 109 1.1. Pojęcie strony 109 1.2. Zdolność procesowa 115 1.3. Pełnomocnictwo strony 117 1.4. Następstwo proceduralne 120 2. Uczestnicy (podmioty) na prawach strony 121 2.1. Pojęcie 121 2.2. Udział organizacji społecznej w postępowaniu 122 2.3. Udział prokuratora w postępowaniu 125 2.4. Udział Rzecznika Praw Obywatelskich w postępowaniu 128 2.5. Udział Rzecznika Praw Dziecka w postępowaniu 131 2.6. Udział Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców w postępowaniu 132 3. Osoby zainteresowane 132 4. Inni uczestnicy 133 Rozdział III: Zasady wnoszenia podań, doręczeń i wezwań 135 1. Wnoszenie podań 135 2. Doręczanie dokumentów i inne formy zawiadamiania 138 3. Wezwania 145 Rozdział IV: Terminy 149 1. Rodzaje terminów 149 2. Obliczanie terminów 151 3. Terminy załatwiania spraw 153 Rozdział V: Postępowanie przed organami I instancji 161 1. Wszczęcie postępowania 161 1.1. Tryb wszczęcia 161 1.2. Współuczestnictwo stron 165 2. Postępowanie wyjaśniające 167 2.1. Postępowanie wyjaśniające a postępowanie dowodowe 167 2.2. Inicjatywa dowodowa 169 2.2.1. Ciężar dowodu i obowiązek dowodzenia 169 2.2.2. Żądanie dowodowe strony 174 2.3. Dowody 176 2.3.1. Pojęcie 176 2.3.2. Dokumenty 177 2.3.3. Świadkowie 180 2.3.4. Opinie biegłych 186 2.3.5. Oględziny 187 2.3.6. Przesłuchanie strony 187 2.3.7. Oświadczenie strony 188 2.4. Formy postępowania dowodowego 189 2.4.1. Rozprawa 189 2.4.2. Postępowanie gabinetowe 192 2.5. Uprawdopodobnienie i stwierdzenie prawdopodobieństwa 192 2.6. Domniemania i fikcje prawne 194 2.7. Oszacowanie 197 3. Mediacja 198 4. Zawieszenie postępowania 201 5. Umorzenie postępowania 205 6. Ugoda 207 7. Decyzja administracyjna 210 7.1. Istota decyzji 210 7.2. Elementy decyzji 211 7.3. Podstawa prawna decyzji 213 7.4. Uzasadnienie decyzji 218 7.5. Uzupełnienie, sprostowanie i wyjaśnienie treści decyzji 220 7.6. Wykonanie decyzji organu I instancji 221 7.7. Decyzja administracyjna jako prawna forma działania administracji 225 7.7.1. Pojęcie aktu administracyjnego 225 7.7.2. Rodzaje aktów administracyjnych 227 7.7.3. Moc obowiązująca aktu administracyjnego 230 8. Milczące załatwienie sprawy 232 9. Postanowienia 235 10. Udostępnianie akt sprawy 237 11. Postępowanie uproszczone 240 Rozdział VI: Postępowanie odwoławcze i zażaleniowe 243 1. Istota i rodzaje środków prawnych 243 2. Odwołanie 246 2.1. Istota postępowania odwoławczego 246 2.2. Forma, treść i tryb wniesienia odwołania 249 2.3. Postępowanie przed organem odwoławczym 252 2.4. Zasady orzekania w II instancji 254 2.5. Rozstrzygnięcia organu odwoławczego 256 3. Zażalenie 261 4. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy 263 Rozdział VII: Postępowania nadzwyczajne 265 1. Uwagi ogólne 265 2. Wznowienie postępowania 267 2.1. Przesłanki wznowienia postępowania 267 2.2. Właściwość organów 270 2.3. Tryb i termin do wniesienia żądania wznowienia 270 2.4. Suspensywność 271 2.5. Przebieg postępowania wznowieniowego 272 2.6. Rozstrzygnięcia w postępowaniu wznowieniowym 273 3. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 275 3.1. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji 275 3.2. Właściwość organów 275 3.3. Przedawnienie dopuszczalności wszczęcia postępowania 276 3.4. Suspensywność 277 3.5. Rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 277 4. Postępowania nadzwyczajne w odniesieniu do postanowień 279 5. Wzruszenie decyzji ostatecznej ze względów celowościowych 280 5.1. Uwagi ogólne 280 5.2. Wzruszenie decyzji w trybie art. 154 i 155 k.p.a. 280 5.3. Tak zwane wywłaszczenie prawa (art. 161 k.p.a.) 282 5.4. Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji (art. 162 § 1 k.p.a.) 282 5.5. Uchylenie decyzji wydanej z zastrzeżeniem dopełnienia określonej czynności (art. 162 § 2 k.p.a.) 285 6. Zbieg postępowań nadzwyczajnych 286 Rozdział VIII: Opłaty i koszty postępowania 293 1. Uwagi ogólne 293 2. Opłaty administracyjne 294 3. Koszty postępowania 295 Rozdział IX: Odszkodowanie za szkodę spowodowaną wydaniem lub wzruszeniem decyzji 299 Część trzecia: POSTĘPOWANIE W SPRAWACH WYDAWANIA ZAŚWIADCZEŃ   Rozdział I: Istota zaświadczenia 305 Rozdział II: Przebieg postępowania 311 Część czwarta: POSTĘPOWANIE W SPRAWACH SKARG I WNIOSKÓW   Rozdział I: Zagadnienia ogólne 317 Rozdział II: Składanie, przyjmowanie i załatwianie skarg i wniosków 321 Rozdział III: Zbieg postępowania skargowego i postępowania jurysdykcyjnego 325 Część piąta: POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE W ADMINISTRACJI   Rozdział I: Zagadnienia ogólne 329 1. Istota i zakres stosowania egzekucji administracyjnej 329 2. Zasady ogólne postępowania egzekucyjnego 332 3. Podmioty postępowania egzekucyjnego 336 3.1. Organ egzekucyjny 336 3.2. Wierzyciel 340 3.3. Zobowiązany 342 3.4. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, organizacja społeczna 343 3.5. Inni uczestnicy 345 Rozdział II: Przebieg postępowania egzekucyjnego 351 1. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego i przystąpienie do egzekucji 351 2. Egzekucja z majątku osobistego zobowiązanego i majątku wspólnego 356 3. Zmiany podmiotowe i przedmiotowe 359 4. Przerwanie toku postępowania 360 4.1. Zawieszenie postępowania 360 4.2. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych 362 4.3. Umorzenie postępowania 362 5. Postępowanie uproszczone 365 6. Zbieg egzekucji 366 7. Zakończenie postępowania 370 Rozdział III: Środki egzekucyjne 373 1. Egzekucja należności pieniężnych 373 1.1. Egzekucja z pieniędzy 373 1.2. Egzekucja z wierzytelności pieniężnych 374 1.2.1. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę 374 1.2.2. Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego 376 1.2.3. Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych 376 1.2.4. Egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych 379 1.3. Egzekucja z innych praw majątkowych 381 1.3.1. Egzekucja z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunkach oraz z wierzytelności z rachunków pieniężnych 381 1.3.2. Egzekucja z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy 382 1.3.3. Egzekucja z tzw. zmaterializowanych papierów wartościowych 384 1.3.4. Egzekucja z weksla 385 1.3.5. Egzekucja z praw własności intelektualnej 386 1.3.6. Egzekucja z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością 388 1.3.7. Egzekucja z pozostałych praw majątkowych 388 1.4. Egzekucja z ruchomości 389 1.4.1. Etapy 389 1.4.2. Zajęcie i oszacowanie 389 1.4.3. Sprzedaż 391 1.5. Egzekucja z nieruchomości 395 1.5.1. Uwagi ogólne 395 1.5.2. Zajęcie i oszacowanie 396 1.5.3. Sprzedaż 398 2. Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym 402 2.1. Grzywna w celu przymuszenia 402 2.2. Wykonanie zastępcze 403 2.3. Odebranie rzeczy ruchomej 404 2.4. Odebranie nieruchomości 405 2.5. Przymus bezpośredni 406 Rozdział IV: Postępowanie zabezpieczające 407 1. Tryb ogólny 407 2. Tryb szczególny 412 3. Zbieg z egzekucją 414 Rozdział V: Środki prawne 415 1. Środki administracyjne 415 1.1. Skarga na bezczynność wierzyciela 415 1.2. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej 415 1.3. Wniosek o wyłączenie spod egzekucji 417 1.4. Skarga na czynność egzekucyjną 419 1.5. Uchylenie czynności egzekucyjnej 420 1.6. Skarga na przewlekłość postępowania 421 1.7. Zażalenie 421 1.8. Szczególne środki prawne 422 1.9. Środki prawne przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego 424 2. Środki sądowe 424 2.1. Powództwo ekscydencyjne 424 2.2. Powództwo opozycyjne 425 2.3. Powództwo odszkodowawcze 426 2.4. Skarga do sądu administracyjnego 426 Rozdział VI: Udzielanie pomocy obcemu państwu oraz korzystanie z pomocy obcego państwa przy dochodzeniu należności pieniężnych 427 1. Zakres i ogólne zasady udzielania wzajemnej pomocy 427 2. Występowanie o udzielenie pomocy do obcego państwa 430 2.1. Uwagi ogólne 430 2.2. Wniosek o udzielenie informacji 432 2.3. Wniosek o powiadomienie zainteresowanego podmiotu 432 2.4. Wniosek o odzyskanie należności pieniężnych 433 2.5. Wniosek o zabezpieczenie należności pieniężnych 434 3. Udzielanie pomocy obcemu państwu 435 3.1. Uwagi ogólne 435 3.2. Udzielanie informacji 436 3.3. Powiadomienie zainteresowanego podmiotu 437 3.4. Odzyskiwanie należności pieniężnych 438 3.5. Zabezpieczenie należności pieniężnych 440 Część szósta: POSTĘPOWANIE SĄDOWOADMINISTRACYJNE   Rozdział I: Ustrój sądownictwa administracyjnego w Polsce 443 1. Sądy administracyjne w systemie organów państwa 443 1.1. Uwagi ogólne 443 1.2. Sądy administracyjne a Prezydent RP 443 1.3. Sądy administracyjne a Krajowa Rada Sądownictwa 444 1.4. Sądy administracyjne a naczelne organy administracji państwowej 446 2. Struktura sądów administracyjnych 446 2.1. Struktura wojewódzkich sądów administracyjnych 446 2.2. Struktura Naczelnego Sądu Administracyjnego 447 3. Organy sądów administracyjnych 448 3.1. Organy Naczelnego Sądu Administracyjnego 448 3.2. Organy wojewódzkich sądów administracyjnych 449 4. Sędziowie, asesorzy, referendarze i asystenci sędziów 450 4.1. Sędziowie 450 4.2. Asesorzy 453 4.3. Referendarze 454 4.4. Asystenci sędziów 454 Rozdział II: Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne 457 1. Uwagi ogólne 457 2. Formy działania i opieszałości administracji kontrolowane przez sądy administracyjne 457 Rozdział III: Zasady ogólne postępowania sądowoadministracyjnego 471 1. Zasada dostępu do sądu 471 2. Zasada dwuinstancyjności 472 3. Zasada legalizmu 473 4. Zasada pisemności 474 5. Zasada równości stron 475 6. Zasada udzielania pomocy stronom 476 7. Zasada jawności 476 8. Zasada szybkości postępowania 477 9. Zasada oficjalności i dyspozycyjności 478 Rozdział IV: Podmioty i uczestnicy postępowania 481 1. Sąd 481 1.1. Właściwość sądu 481 1.2. Wyłączenie sędziego 483 2. Strony 485 2.1. Pojęcie strony 485 2.2. Wielopodmiotowość 486 3. Uczestnicy postępowania 487 4. Pełnomocnictwo 489 Rozdział V: Doręczenia i terminy w postępowaniu sądowoadministracyjnym 491 1. Doręczenia 491 1.1. Ogólne zasady doręczania pism 491 1.2. Doręczanie pism osobom fizycznym 492 1.3. Doręczanie pism osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym 494 1.4. Fikcja prawna doręczenia 495 1.5. Doręczenie elektroniczne 495 2. Terminy w postępowaniu sądowoadministracyjnym 496 2.1. Rodzaje terminów 496 2.2. Warunki przywrócenia terminu 498 Rozdział VI: Przebieg postępowania 499 1. Tryb i skutki wniesienia skargi 499 2. Czynności wstępne 500 2.1. Czynności podstawowe 500 2.2. Badanie dopuszczalności zaskarżenia 501 3. Postępowanie rozpoznawcze 506 3.1. Postępowanie rozpoznawcze w trybie zwykłym 507 3.2. Postępowanie mediacyjne 508 3.3. Postępowanie uproszczone 510 4. Przeszkody w prowadzeniu postępowania sądowoadministracyjnego 511 4.1. Typy przeszkód 511 4.2. Odroczenie posiedzenia 511 4.3. Zawieszenie postępowania 512 4.3.1. Uwagi ogólne 512 4.3.2. Zawieszenie z mocy prawa 512 4.3.3. Zawieszenie w drodze postanowienia sądu 512 4.4. Umorzenie postępowania 515 5. Orzekanie 516 5.1. Ogólna charakterystyka wyroku 516 5.2. Zasady orzekania 517 5.3. Uwzględnienie skargi 519 5.4. Oddalenie skargi 524 5.5. Skutki prawne wyroku 524 Rozdział VII: Środki zaskarżenia orzeczeń sądów administracyjnych 529 1. Środki zwyczajne 529 1.1. Skarga kasacyjna 529 1.2. Zażalenie 535 1.3. Sprzeciw od rozstrzygnięć referendarza 536 2. Środki nadzwyczajne 537 2.1. Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego 537 2.2. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu administracyjnego 542 2.3. Wniosek o unieważnienie orzeczenia sądu administracyjnego 545 Rozdział VIII: Skarga na przewlekłość postępowania 549 Rozdział IX: Sprzeciw od decyzji 553 Rozdział X: Koszty postępowania 555 1. Rodzaje kosztów postępowania 555 1.1. Koszty sądowe 555 1.1.1. Wpis 555 1.1.2. Opłata kancelaryjna 556 1.1.3. Wydatki związane z dokonaniem czynności procesowych wnioskowanych przez strony 557 1.1.4. Przedawnienie, umorzenie i odroczenie zapłaty należności z tytułu kosztów sądowych 558 1.2. Koszty udziału strony 559 2. Zwolnienie od kosztów postępowania 559 2.1. Uwagi ogólne 559 2.2. Zwolnienie z mocy prawa 559 2.3. Prawo pomocy 560 3. Zwrot kosztów postępowania między stronami 562 Rozdział XI: Rozstrzyganie sporów o właściwość 565 Bibliografia 567 Skorowidz 573