Prawo finansów publicznych sektora samorządowego

Podręcznik zawiera aktualne i kompleksowe omówienie wszystkich aspektów związanych ze stanowieniem oraz stosowaniem prawa finansów samorządowych z uwzględnieniem regulacji prawa unijnego i krajowego, rozstrzygnięć nadzorczych regionalnych izb obrachunkowych i sadów administracyjnych oraz literatury przedmiotu. W książce przedstawiono najważniejsze zagadnienia systemu finansowego jednostek samorządu terytorialnego, w tym: zasady, zakres i strukturę tego systemu; gospodarkę budżetową z uwzględnieniem wszystkich etapów procedury budżetowej; dochody i wydatki jednostek samorządu terytorialnego; dług i deficyt ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnego wskaźnika zadłużenia, który trzeba wyliczyć od 2013 r.; sprawozdawczość, nadzór i kontrole nad jednostkami samorządu terytorialnego; odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla studentów oraz doktorantów prawa, administracji i ekonomii. Zawarte w opracowaniu wskazówki dotyczące prawidłowego interpretowania i stosowania przepisów prawa będą przydatne pracownikom jednostek samorządu terytorialnego i regionalnych izb obrachunkowych.

Spis treści

Wykaz skrótów str. 11 Wprowadzenie str. 15 Rozdział I Decentralizacja administracji publicznej str. 21 1. Wprowadzenie str. 21 2. Stosunki nadrzędności i podporządkowania w administracji publicznej str. 21 3. Nadzór w administracji zdecentralizowanej str. 25 4. Pojęcie decentralizacji str. 27 5. Formy prawne administracji zdecentralizowanej str. 27 Rozdział II Zadania samorządu terytorialnego str. 31 1. Wprowadzenie str. 31 2. Regulacje ustaw samorządowych, ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie oraz ustawy o gospodarce komunalnej str. 32 2.1. Zakres działania gminy str. 36 2.2. Zakres działania powiatu str. 39 2.3. Zakres działania województwa str. 41 2.4. Zadania porozumień, związków oraz stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego str. 43 3. Przykład materialnoprawnej regulacji zadań jednostek samorządu terytorialnego str. 47 Rozdział III System finansów publicznych sektora samorządowego str. 50 1. Zagadnienia terminologiczne str. 50 2. Wyodrębnienie systemu prawnofinansowego samorządu terytorialnego str. 51 3. Elementy systemu prawnofinansowego samorządu terytorialnego str. 52 4. Pojęcie samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego str. 54 5. Gwarancje samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego str. 56 Rozdział IV Wieloletnia prognoza finansowa str. 60 1. Wieloletnia prognoza finansowa jako instrument zarządzania strategicznego str. 60 2. Struktura wieloletniej prognozy finansowej str. 63 3. Objaśnienia przyjętych wartości w wieloletniej prognozie finansowej str. 65 4. Wieloletnia prognoza finansowa a budżet jednostki samorządu terytorialnego str. 68 5. Procedura uchwalania wieloletniej prognozy finansowej str. 71 5.1. Opracowanie i uchwalanie wieloletniej prognozy finansowej lub jej zmiany str. 71 5.2. Opinie regionalnej izby obrachunkowej dotyczące wieloletniej prognozy finansowej str. 72 Rozdział V Budżet jako podstawowa instytucja systemu finansów samorządowych str. 76 1. Pojęcie i funkcje budżetu str. 76 2. Struktura budżetu jednostki samorządu terytorialnego str. 81 2.1. Struktura zewnętrzna str. 81 2.2. Struktura wewnętrzna str. 81 2.2.1. Treść budżetu str. 81 2.2.2. Układ budżetu str. 85 3. Uchwała budżetowa str. 87 Rozdział VI Dochody jednostek samorządu terytorialnego str. 94 1. System dochodów jednostek samorządu terytorialnego i jego struktura w Konstytucji RP i ustawodawstwie zwykłym str. 94 2. Pojęcie i klasyfikacja dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego str. 99 2.1. Pojęcie dochodów własnych str. 99 2.2. Klasyfikacja dochodów własnych w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego str. 101 3. Subwencja ogólna jako dochód budżetu jednostki samorządu terytorialnego str. 106 3.1. Pojęcie i cechy subwencji ogólnej str. 106 3.2. Subwencja ogólna dla gmin str. 110 3.3. Subwencja ogólna dla powiatów str. 113 3.4. Subwencja ogólna dla województw str. 114 3.5. Część oświatowa subwencji ogólnej str. 115 3.6. Zasady i tryb przekazywania części subwencji ogólnej str. 117 4. Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego do budżetu państwa str. 118 5. Dotacje celowe jako dochód budżetu jednostki samorządu terytorialnego str. 121 5.1. Pojęcie i cechy dotacji celowej w doktrynie str. 121 5.2. Dotacje celowe na płaszczyźnie normatywnej jako dochód jednostek samorządu terytorialnego str. 123 Rozdział VII Wydatki jednostek samorządu terytorialnego str. 129 1. Pojęcie i rodzaje wydatków jednostek samorządu terytorialnego str. 129 1.1. Uwagi wprowadzające str. 129 1.2. Pojęcie wydatków jednostek samorządu terytorialnego str. 130 1.3. Klasyfikacja wydatków jednostek samorządu terytorialnego w doktrynie str. 132 2. Zasady i formy dokonywania wydatków przez jednostki samorządu terytorialnego str. 133 2.1. Zasady dokonywania wydatków str. 133 2.2. Formy dokonywania wydatków str. 136 3. Klasyfikacja wydatków dokonywanych przez jednostki samorządu terytorialnego w ustawie o finansach publicznych str. 136 3.1. Klasyfikacja według rodzaju zadań str. 136 3.2. Wydatki bieżące a wydatki majątkowe str. 139 3.3. Dotacja jako wydatek budżetu jednostek samorządu terytorialnego str. 141 Rozdział VIII Dług publiczny i deficyt budżetowy jednostki samorządu terytorialnego str. 149 1. Pojęcie długu publicznego i podstawy prawne zadłużania sektora finansów publicznych str. 149 1.1. Pojęcie długu publicznego str. 149 1.2. Podstawy prawne zadłużania sektora finansów publicznych str. 150 1.3. Zarządzanie państwowym długiem publicznym str. 153 2. Deficyt budżetowy jednostki samorządu terytorialnego i źródła jego finansowania str. 154 2.1. Pojęcie deficytu budżetowego str. 154 2.2. Źródła finansowania deficytu budżetowego str. 155 2.3. Opinia regionalnej izby obrachunkowej o możliwości spłaty kredytu, pożyczki lub wykupu papierów wartościowych str. 157 3. Dług jednostek samorządu terytorialnego str. 158 3.1. Zewnętrzne ograniczenia zaciągania długu przez jednostki samorządu terytorialnego str. 159 3.2. Wewnętrzne ograniczenia zaciągania długu przez jednostki samorządu terytorialnego str. 159 Rozdział IX Procedura budżetowa str. 163 1. Procedura tworzenia budżetu jednostki samorządu terytorialnego str. 163 1.1. Etapy procedury budżetowej str. 163 1.2. Planowanie budżetowe str. 164 1.2.1. Uchwała proceduralna str. 166 1.2.2. Założenia do projektu budżetu str. 169 1.2.3. Opracowywanie projektu budżetu str. 170 1.2.4. Opracowywanie projektów planów finansowych przez jednostki organizacyjne str. 176 1.3. Opiniowanie przez regionalną izbę obrachunkową projektu uchwały budżetowej oraz możliwości sfinansowania deficytu str. 177 1.3.1. Opinia o projekcie uchwały budżetowej str. 177 1.3.2. Opinia w sprawie możliwości sfinansowania deficytu budżetowego str. 178 1.4. Uchwała o prowizorium budżetowym str. 180 1.5. Podjęcie uchwały budżetowej str. 180 1.5.1. Projekt uchwały budżetowej jako podstawa gospodarki finansowej w roku budżetowym str. 180 1.5.2. Ustalenie zastępcze budżetu str. 182 1.5.3. Tryb podjęcia uchwały budżetowej str. 184 2. Procedura wykonywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego str. 186 2.1. Podstawy prawne wykonywania budżetu str. 186 2.2. Zasady wykonywania budżetu str. 187 2.3. Podmioty wykonujące budżet str. 191 2.4. Zmiany w toku wykonywania budżetu str. 195 2.4.1. Przesłanki i rodzaje zmian str. 195 2.4.2. Przenoszenie wydatków budżetowych str. 196 2.4.3. Rozdysponowanie rezerw budżetowych str. 198 2.4.4. Blokowanie planowanych wydatków budżetowych str. 200 2.5. Kompetencje organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego do dokonywania zmian w uchwale budżetowej str. 201 3. Procedura kontroli wykonania budżetu str. 204 3.1. Kontrola przebiegu wykonania budżetu za pierwsze półrocze str. 205 3.1.1. Obowiązki informacyjne zarządu str. 205 3.1.2. Opinia regionalnej izby obrachunkowej w sprawie informacji o przebiegu wykonania budżetu za pierwsze półrocze str. 205 3.2. Kontrola wykonania budżetu w ramach instytucji absolutorium str. 207 3.2.1. Pojęcie absolutorium komunalnego str. 207 3.2.2. Obowiązki sprawozdawcze i informacyjne zarządu str. 208 3.2.3. Opinia regionalnej izby obrachunkowej o sprawozdaniu rocznym z wykonania budżetu str. 209 3.2.4. Zadania komisji rewizyjnej str. 210 3.2.5. Opinia regionalnej izby obrachunkowej o wniosku komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium str. 211 3.2.6. Podjęcie uchwały w sprawie absolutorium str. 212 3.2.7. Opinia regionalnej izby obrachunkowej w sprawie uchwały o nieudzieleniu absolutorium str. 217 Rozdział X Sprawozdawczość jednostek samorządu terytorialnego str. 219 1. Wprowadzenie str. 219 2. Sprawozdawczość budżetowa str. 220 2.1. Definicja str. 220 2.2. Cel sporządzania sprawozdań str. 221 2.3. Ogólne zasady sporządzania sprawozdań str. 221 2.4. Rodzaje sprawozdań budżetowych str. 222 2.5. Cykliczność sporządzania i przekazywania sprawozdań str. 223 2.6. Podmioty zobowiązane do sporządzania i przekazywania sprawozdań str. 224 2.7. Formy sporządzania sprawozdań str. 224 2.8. Szczegółowe zasady sporządzania sprawozdań budżetowych str. 224 2.8.1. Sprawozdanie Rb-27S - miesięczne/roczne sprawozdanie z wykonania planu dochodów budżetowych jednostki samorządu terytorialnego str. 224 2.8.2. Sprawozdanie Rb-28S - miesięczne/roczne sprawozdanie z wykonania planu wydatków budżetowych jednostki samorządu terytorialnego str. 226 2.8.3. Sprawozdanie Rb-NDS - kwartalne sprawozdanie o nadwyżce/ deficycie jednostki samorządu terytorialnego str. 227 2.8.4. Sprawozdanie Rb-PDP - roczne sprawozdanie z wykonania dochodów podatkowych gminy/miasta na prawach powiatu str. 228 2.8.5. Sprawozdanie Rb-ST - roczne sprawozdanie o stanie środków na rachunkach bankowych jednostek samorządu terytorialnego str. 229 2.8.6. Sprawozdanie Rb-50 - kwartalne sprawozdanie o dotacjach/ wydatkach związanych z wykonywaniem zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami str. 229 2.8.7. Sprawozdanie Rb-27ZZ - kwartalne sprawozdanie z wykonania planu dochodów związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami str. 230 2.8.8. Sprawozdanie Rb-30S - półroczne/roczne sprawozdanie z wykonania planów finansowych samorządowych zakładów budżetowych str. 231 2.8.9. Sprawozdanie Rb-34S - półroczne/roczne sprawozdanie z wykonania dochodów i wydatków na rachunku, o którym mowa w art. 223 ust. 1 u.f.p. str. 231 2.8.10. Sprawozdanie Rb-WSa - roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki samorządu terytorialnego str. 232 3. Sprawozdania z operacji finansowych str. 233 3.1. Sprawozdanie Rb-Z - kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji str. 233 3.2. Sprawozdanie Rb-N - kwartalne sprawozdanie o stanie należności oraz wybranych aktywów finansowych str. 235 3.3. Sprawozdanie Rb-ZN - kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań oraz należności Skarbu Państwa z tytułu wykonywania przez jednostki samorządu terytorialnego zadań zleconych str. 236 3.4. Sprawozdanie Rb-UZ - roczne sprawozdanie uzupełniające o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych str. 237 3.5. Sprawozdanie Rb-UN - roczne sprawozdanie uzupełniające o stanie należności z tytułu papierów wartościowych według wartości księgowej str. 237 4. Sprawozdawczość finansowa jednostek samorządu terytorialnego str. 237 4.1. Definicja i przedmiot sprawozdań finansowych str. 237 4.2. Cel sprawozdań finansowych str. 238 4.3. Ogólne zasady sporządzania sprawozdań finansowych str. 238 4.4. Jednostki zobowiązane do składania sprawozdań finansowych str. 240 4.5. Badanie i zatwierdzanie sprawozdań finansowych jednostek samorządu terytorialnego str. 241 5. Sprawozdania z wykonania budżetu (półroczne i roczne), zwane opisowymi str. 242 6. Nieprawidłowości i odpowiedzialność przy sporządzaniu sprawozdań jednostek samorządu terytorialnego str. 244 Rozdział XI Nadzór i kontrola gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego przez regionalne izby obrachunkowe str. 245 1. Status i zadania regionalnych izb obrachunkowych str. 245 2. Działalność nadzorcza regionalnych izb obrachunkowych str. 247 2.1. Nadzór jako instytucja prawna str. 247 2.2. Przedmiot nadzoru i środki nadzorcze str. 248 3. Działalność kontrolna regionalnych izb obrachunkowych str. 251 3.1. Kryteria kontroli str. 251 3.2. Kontrola kompleksowa str. 252 3.3. Pozostałe rodzaje kontroli str. 254 3.4. Tryb przeprowadzania kontroli str. 255 4. Działalność opiniodawcza regionalnych izb obrachunkowych str. 257 5. Pozostała działalność str. 259 Rozdział XII Odpowiedzialność jednostek samorządu terytorialnego za naruszenie dyscypliny finansów publicznych str. 262 1. Pojęcie i charakter prawny odpowiedzialności str. 262 2. Zasady odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych str. 264 3. Zakres podmiotowy odpowiedzialności str. 267 4. Zakres przedmiotowy odpowiedzialności str. 269 5. Postępowanie w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych str. 275 Rozdział XIII Finansowanie projektów regionalnych z udziałem bezzwrotnych środków europejskich str. 281 1. Polityka regionalna str. 281 2. Ramy instytucjonalne systemu wykorzystywania środków europejskich str. 284 3. Środki europejskie str. 286 4. Budżet środków europejskich str. 287 5. Pozyskiwanie bezzwrotnych środków europejskich str. 288 6. Zasady dokonywania wydatków z budżetu środków europejskich str. 291 7. Konsekwencje nieprawidłowego wykorzystania środków europejskich str. 294 Bibliografia str. 299