Prawo gospodarcze. Aspekty publicznoprawne

Podręcznik obejmuje całość zagadnień związanych z jedną z najbardziej istotnych i rozwijających się gałęzi prawa, określaną jako publiczne prawo gospodarcze albo administracyjne prawo gospodarcze, tj. m.in.: • genezę interwencjonizmu państwa w gospodarkę, • konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego, • gospodarkę komunalną, • organy państwa mające wpływ na gospodarkę i rynek finansowy, • pozycję prawną przedsiębiorcy polskiego i przedsiębiorcy zagranicznego, • prawo antymonopolowe i prawo ochrony konkurencji, • regulację rynku finansowego. Autorzy, związani z Zakładem Prawa Publicznego Gospodarczego i Bankowego Uniwersytetu Warszawskiego, uwzględnili najnowsze regulacje dotyczące poruszanej problematyki, orzecznictwo i literaturę. Publikacja jest przeznaczona dla studentów prawa i administracji. Będzie także przydatna dla praktyków prawa, m.in. dla adwokatów i radców prawnych specjalizujących się w prawie gospodarczym oraz pracowników administracji rządowej i samorządowej.

Spis treści

Spis treści „Prawo Gospodarcze: Aspekty publicznoprawne” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 13     Wstęp 17     Rozdział I. Prawo administracyjne gospodarcze 19 1. Gospodarka, rynek, system gospodarczy 19 2. Istota prawa administracyjnego gospodarczego 21     Rozdział II. Doktrynalne podstawy ingerencji państwa w gospodarkę 29 1. Uwagi wstępne 29 2. Merkantylistyczny porządek gospodarczy państwa absolutystycznego 30 3. Liberalna autonomia gospodarcza 32 4. Interwencjonistyczny porządek gospodarczy 34     Rozdział III. Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego 37 1. Pojęcie ustroju społeczno-gospodarczego 37 2. Społeczna gospodarka rynkowa 41 3. Gospodarstwo rodzinne 53 4. Zasada zrównoważonego rozwoju 59 5. Konstytucyjne wolności i prawa ekonomiczne 65 5.1. Uwagi ogólne 65 5.2. Konstytucyjne gwarancje wolności gospodarczej, ochrony własności oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu 66 5.2.1. Wolność gospodarcza 66 5.2.2. Wolność wyboru i wykonywania zawodu 75 5.2.3. Gwarancja własności 78 5.3. Proporcjonalność i równość jako przesłanki dopuszczalności ingerencji państwa w wolność i prawa obywateli w sferze gospodarczej 86 5.3.1. Zasada proporcjonalności 86 5.3.2. Zasada równości 91     Rozdział IV. Organizacja administracji właściwej w sprawach gospodarki 97 1. Uwagi ogólne 97 2. Administracja bezpośrednia w sprawach gospodarczych 98 3. Administracja pośrednia w sprawach gospodarczych 109     Rozdział V. Pozycja prawna Narodowego Banku Polskiego 119 1. Funkcje banku centralnego 119 2. Autonomia banku centralnego 120 3. Instrumenty oddziaływania na banki 123 4. Formy prawne działania 124 5. Współpraca z Europejskim Bankiem Centralnym 125     Rozdział VI. Gospodarka komunalna 129 1. Mienie jednostek samorządu terytorialnego 129 2. Istota gospodarki komunalnej 134 3. Zadania o charakterze użyteczności publicznej 139 4. Gospodarka komunalna wykonywana poza sferą użyteczności publicznej 145 5. Sposób i prawne formy wykonywania gospodarki komunalnej 149 5.1. Uwagi ogólne 149 5.2. Jednostki organizacyjne działające na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych 150 5.3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego 153 5.4. Powierzanie wykonywania zadań z zakresu gospodarki komunalnej na podstawie umowy 155     Rozdział VII. Samorząd gospodarczy i samorząd zawodowy 159 1. Samorząd gospodarczy 159 1.1. Pojęcie samorządu gospodarczego 159 1.2. Zadania samorządu gospodarczego 161 1.3. Podstawowe instytucje samorządu gospodarczego 162 1.3.1. Samorząd gospodarczy rzemiosła 163 1.3.2. Samorząd zawodowy niektórych przedsiębiorców 166 1.3.3. Izby gospodarcze działające na podstawie ustawy o izbach gospodarczych 167 1.3.4. Izby gospodarcze działające na podstawie przepisów szczególnych 169 1.3.5. Samorząd rolniczy 170 2. Samorząd zawodowy 172 2.1. Prawna konstrukcja samorządu zawodowego 172 2.2. Pojęcie zawodu zaufania publicznego 172 2.3. Charakter prawny samorządu zawodowego 175 2.4. Zakres władztwa publicznoprawnego samorządu zawodowego 177     Rozdział VIII. Funkcje administracji gospodarczej 181 1. Pojęcie funkcji administracji gospodarczej a funkcje państwa i prawa 181 2. Klasyfikacja funkcji administracji gospodarczej 187 2.1. Uwagi ogólne 187 2.2. Funkcja regulacyjna 190 2.3. Funkcja reglamentacyjna 195 2.3.1. Zagadnienia wprowadzające 195 2.3.2. Działalność reglamentowana 197 2.3.3. Działalność koncesjonowana 204 2.3.4. Działalność wymagająca zezwolenia 213 2.4. Funkcja nadzoru gospodarczego 215 2.5. Funkcja stymulacyjna 221     Rozdział IX. Przedsiębiorca 227 1. Pojęcie przedsiębiorcy w prawie publicznym 227 2. Definicja przedsiębiorcy oraz działalności gospodarczej w Prawie przedsiębiorców 234 2.1. Przedsiębiorca 234 2.1.1. Uwagi ogólne 234 2.1.2. Osoby fizyczne 236 2.1.3. Osoby prawne 237 2.1.4. Jednostki organizacyjne wyposażone w zdolność prawną 242 2.2. Działalność gospodarcza 246 2.2.1. Uwagi ogólne 246 2.2.2. Działanie we własnym imieniu 250 2.2.3. Cel działalności gospodarczej 253 2.2.4. Przedmiot działalności gospodarczej 256 2.2.5. Działalność zawodowa 258 2.2.6. Sposób wykonywania działalności gospodarczej 260 2.3. Klasyfikacja przedsiębiorców 263 2.3.1. Uwagi ogólne 263 3. Podstawowe prawa przedsiębiorcy 264 3.1. Gwarancje wolności działalności gospodarczej 264 3.2. Uprawnienia przedsiębiorcy 269 3.3. Kontrola przedsiębiorcy 276 4. Podstawowe obowiązki przedsiębiorcy 290 4.1. Uwagi ogólne 290 4.2. Obowiązki związane z podjęciem działalności gospodarczej 290 4.3. Obowiązki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej 298     Rozdział X. Działalność gospodarcza osób zagranicznych i przedsiębiorców zagranicznych 301 1. Uwagi ogólne 301 2. Osoba zagraniczna a działalność gospodarcza 302 2.1. Osoba zagraniczna jako osoba fizyczna 302 2.1.1. Osoby zagraniczne jako obywatele państw obcych 302 2.2. Osoba zagraniczna jako osoba prawna (niepełna osoba prawna) 310 2.2.1. Osoby prawne (niepełne osoby prawne) jako osoby zagraniczne z państw członkowskich 312 2.2.2. Działalność gospodarcza osób prawnych (niepełnych osób prawnych) jako osób zagranicznych z państw członkowskich 312 2.2.3. Osoby prawne (niepełne osoby prawne) jako osoby zagraniczne z państw trzecich 314 2.2.4. Działalność gospodarcza osób prawnych (niepełnych osób prawnych) jako osób zagranicznych z państw trzecich 314 3. Przedsiębiorca zagraniczny a działalność gospodarcza 315 3.1. Przedsiębiorca zagraniczny jako osoba fizyczna 315 3.1.1. Przedsiębiorca zagraniczny z państwa członkowskiego jako osoba fizyczna 317 3.1.2. Działalność gospodarcza przedsiębiorcy zagranicznego z państwa członkowskiego jako obywatela tego państwa 318 3.1.3. Przedsiębiorca zagraniczny z państwa trzeciego jako osoba fizyczna 319 3.1.4. Działalność gospodarcza przedsiębiorców zagranicznych z państwa trzeciego jako osób fizycznych 320 3.2. Przedsiębiorca zagraniczny jako zagraniczna osoba prawna (zagraniczna niepełna osoba prawna) 321 3.2.1. Przedsiębiorca zagraniczny z państwa członkowskiego jako zagraniczna osoba prawna (zagraniczna niepełna osoba prawna) 322 3.2.2. Działalność gospodarcza przedsiębiorcy zagranicznego z państwa członkowskiego jako zagranicznej osoby prawnej (zagranicznej niepełnej osoby prawnej) 324 3.2.3. Przedsiębiorca zagraniczny z państwa trzeciego jako zagraniczna osoba prawna (zagraniczna niepełna osoba prawna) 325 3.2.4. Działalność gospodarcza przedsiębiorcy zagranicznego z państwa trzeciego jako zagranicznej osoby prawnej (zagranicznej niepełnej osoby prawnej) 325     Rozdział XI. Prywatyzacja zadań publicznych w sferze gospodarki oraz gospodarowanie mieniem państwowym 327 1. Pojęcie prywatyzacji i jej systematyka 327 2. Prywatyzacja gospodarki w Polsce 331 3. Gospodarowanie mieniem państwowym i jego prywatyzacja 332     Rozdział XII. Publicznoprawne aspekty ochrony konkurencji (prawo antymonopolowe i prawo pomocy publicznej) 337 1. Uwagi ogólne 337 2. Prawo antymonopolowe 338 2.1. Zagadnienia ogólne 338 2.2. Praktyki ograniczające konkurencję 344 2.3. Ochrona konkurencji w drodze przeciwdziałania nadmiernej koncentracji 354 2.4. Postępowanie w sprawach antymonopolowych 355 3. Prawo pomocy publicznej 368 3.1. Istota oraz podstawy prawne regulacji pomocy publicznej w gospodarce 368 3.2. Pojęcie pomocy publicznej i jej formy 370 3.2.1. Uwagi ogólne 370 3.2.2. Pomoc ze źródeł publicznych 371 3.2.3. Selektywność korzyści gospodarczych 371 3.2.4. Przysporzenie przedsiębiorcy korzyści gospodarczych 372 3.2.5. Adresaci pomocy publicznej 372 3.2.6. Sposoby i formy udzielania pomocy publicznej 373 3.3. Dopuszczalność udzielania pomocy publicznej 374 3.3.1. Zakłócenie konkurencji i jednoczesny wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy 374 3.3.2. Wyłączenia z mocy prawa (wyłączenia automatyczne) 376 3.3.3. Wyłączenia fakultatywne (pomoc potencjalnie dopuszczalna) 377 3.3.4. Nadzór i monitorowanie pomocy publicznej 382 3.3.5. Postępowanie krajowe w sprawach pomocy publicznej 384     Rozdział XIII. Publicznoprawne problemy ochrony konsumentów 387 1. Uwagi ogólne 387 2. Podstawy konstytucyjne ochrony konsumentów 389 3. Pojęcie konsumenta i jego ochrona 391 4. Organy właściwe w sprawach ochrony konsumentów 395 5. Ochrona zbiorowych interesów konsumentów 397 5.1. Uwagi wstępne 397 5.2. Postępowanie w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów 398 5.2.1. Naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji 400 5.2.2. Nieuczciwe praktyki rynkowe oraz czyny nieuczciwej konkurencji 402 5.2.3. Sprzedaż produktów finansowych niedopasowanych do potrzeb konsumenta 404 5.3. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone 405 5.4. Decyzje w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone 408 6. Bezpieczeństwo produktów 410 7. Miejsce prawa ochrony konsumentów w systemie prawa 419     Rozdział XIV. Regulacja publicznoprawna rynku finansowego 423 1. Zakres regulacji prawnej 423 1.1. Stabilność finansowa 423 1.2. Zakres regulacji rynku bankowego 424 1.3. Zakres regulacji rynku ubezpieczeniowego 426 1.4. Zakres regulacji rynku kapitałowego 428 1.5. Zakres regulacji rynku usług płatniczych 431 1.6. Zakres regulacji rynku kryptoaktywów 434 2. Podmioty działające na rynku finansowym 435 2.1. Pojęcie banku 435 2.2. Pojęcie zakładu ubezpieczeń 437 2.2.1. Działalność ubezpieczeniowa 437 2.2.2. Zakład ubezpieczeń 438 2.2.3. Zakład ubezpieczeń w formie spółki akcyjnej 438 2.2.4. Zakład ubezpieczeń w formie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych 439 2.2.5. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczne zakłady ubezpieczeń 440 2.3. Podmioty działające na rynku kapitałowym 441 2.3.1. Uwagi ogólne 441 2.3.2. Giełda Papierów Wartościowych 441 2.3.3. Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych 442 2.3.4. Domy maklerskie 442 2.3.5. Dostawcy usług finansowania społecznościowego 443 2.3.6. Fundusze inwestycyjne, alternatywne spółki inwestycyjne i fundusze emerytalne 444 2.4. Podmioty działające na rynku usług płatniczych 446 2.4.1. Pojęcie instytucji płatniczej 447 3. Tworzenie podmiotów działających na rynku finansowym 448 3.1. Postępowanie przy tworzeniu banków 448 3.2. Postępowanie przy tworzeniu zakładu ubezpieczeń 449 3.3. Postępowanie przy tworzeniu domów maklerskich, funduszy inwestycyjnych i funduszy emerytalnych 450 3.4. Postępowanie przy tworzeniu krajowej instytucji płatniczej 451 4. Gospodarka finansowa banków i zakładów ubezpieczeń 453 4.1. Gospodarka finansowa banków 453 4.1.1. Zakres regulacji 453 4.1.2. Fundusze własne 453 4.1.3. Płynność finansowa 453 4.1.4. Adekwatność kapitałowa 453 4.1.5. Limit koncentracji zaangażowań 454 4.1.6. Postępowanie naprawcze. Likwidacja i upadłość banków 454 4.2. Gospodarka finansowa zakładów ubezpieczeń 455 4.3. Gospodarka finansowa instytucji płatniczej 457 4.3.1. Wymogi kapitałowe oraz dotyczące funduszy własnych 457 4.3.2. Ochrona środków klientów 458 5. Nadzór nad rynkami finansowymi 459 5.1. Modele organizacyjne nadzoru nad rynkami finansowymi 459 5.2. Komisja Nadzoru Finansowego 462 5.3. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru bankowego 464 5.4. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru ubezpieczeniowego 465 5.5. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru nad rynkiem kapitałowym 466 5.6. Zakres przedmiotowy i podmiotowy nadzoru płatniczego 468 5.7. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji podmiotów działających na rynku finansowym 469 5.7.1. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji banków 469 5.7.2. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji zakładów ubezpieczeniowych 470 5.7.3. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji na rynku kapitałowym 471 5.7.4. Nadzór nad przepływami znacznych pakietów akcji na rynku dostawców usług płatniczych 472 5.8. Nadzór makroostrożnościowy 472 6. Systemy gwarancyjne na rynku finansowym 474 6.1. Bankowy Fundusz Gwarancyjny 474 6.2. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny 481 6.3. System rekompensat administrowany przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych 483 7. Inne środki ingerencji państwa na rynku finansowym w celu ochrony interesu publicznego 483 7.1. Wyłączenia tajemnicy bankowej 483 7.2. Regulacja dystrybucji ubezpieczeń 486 7.3. System ubezpieczeń obowiązkowych 488 7.4. Ograniczenia w obrocie instrumentami finansowymi 490     Bibliografia 493     Skorowidz 501     O Autorach 513