Prawo konstytucyjne

Podręcznik w przejrzysty sposób przedstawia regulacje prawa konstytucyjnego w Pol­sce. Zawiera rozszerzony wykład na temat Konstytucji RP i jej podstaw, uzupełniony o analizę zmian, jakie są wprowadzane po 2023 r. Książka omawia to, co jest najbardziej podstawowe w prawie konstytucyjnym, a także pokazuje wpływ tego prawa na sferę stosunków prywatnych oraz regulacje obowiązu­jące w dynamicznie rozwijającym się świecie cyfrowym. Autor wyjaśnia kwestie stoso­wania Konstytucji RP i zwraca uwagę na spory o konstytucjonalizm, jakie rozgrywają się współcześnie w Polsce i na świecie. Publikacja jest przeznaczona dla studentów wydziałów prawa i administracji, politologii, bezpieczeństwa narodowego oraz dla wszystkich tych, którzy interesują się prawem konstytucyjnym.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 15 Od Autora | str. 19 Część I POJĘCIE PRAWA KONSTYTUCYJNEGO Rozdział I Pojęcie i przedmiot prawa konstytucyjnego | str. 23 Prawo konstytucyjne jako gałąź prawa | str. 23 1.1. Rozwój prawa konstytucyjnego | str. 25 1.2. Przedmiot prawa konstytucyjnego | str. 27 Prawo konstytucyjne jako nauka prawa | str. 28 Część II CZĘŚĆ OGÓLNA PRAWA KONSTYTUCYJNEGO Rozdział 1 Konstytucja jako akt prawny | str. 31 Geneza | str. 31 Pojęcie | str. 33 Forma | str. 36 3.1. Nazwa | str. 36 3.2. Sposób uchwalenia | str. 37 3.3. Budowa | str. 39 3.4. Wstęp do Konstytucji RP | str. 40 3.5. Systematyka ogólna | str. 41 3.6. Systematyka szczegółowa | str. 42 Zmiana | str. 42 Treść | str. 46 Nadrzędność | str. 47 6.1. Zasada konstytucjonalizmu | str. 48 6.2. Domniemanie konstytucyjności prawa | str. 49 Funkcje | str. 51 Tożsamość | str. 53 Konstytucjonalizm | str. 54 9.1. Konstytucjonalizm liberalny | str. 55 9.2. Konstytucjonalizm nieliberalny | str. 56 9.3. Konstytucjonalizm ery cyfrowej | str. 57 Rozdział 2 Obowiązywanie konstytucji | str. 59 Obowiązywanie | str. 59 Stosowanie | str. 60 2.1. Stosowanie bezpośrednie | str. 61 2.2. Stosowanie horyzontalne | str. 63 Przestrzeganie | str. 66 Wykładania | str. 67 4.1. Normy konstytucji | str. 67 4.2. Koncepcje i metody wykładni | str. 69 Kontrola konstytucyjności prawa | str. 71 5.1. Pojęcie | str. 71 5.2. Rodzaje kontroli | str. 73 5.3. Czuwanie nad przestrzeganiem konstytucji | str. 75 Rozdział 3 Konstytucyjne zasady prawa | str. 77 Pojęcie zasad | str. 77 Struktura zasad | str. 81 Kolizja zasad | str. 83 Wartości konstytucyjne | str. 85 Rozdział 4 Wybrane konstytucyjne zasady prawa | str. 89 Republikańska forma państwa | str. 89 Dobro wspólne | str. 90 Pomocniczość | str. 92 Demokratyczne państwo prawne | str. 94 Suwerenność narodu | str. 96 5.1. Zasada suwerenności narodu w klasycznym prawie konstytucyjnym | str. 97 5.2. Czy i komu podlega suweren? | str. 99 5.3. Zasada suwerenności narodu w Konstytucji RP | str. 100 5.4. Suwerenność narodu a integracja europejska | str. 101 Reprezentacja polityczna | str. 106 Podział i równowaga władzy | str. 108 Rządy parlamentarne | str. 111 Rozdział 5 Podstawy praw człowieka | str. 115 Koncepcje praw człowieka | str. 115 Podstawowe pojęcia | str. 117 Zasady ogólne praw człowieka w Konstytucji RP | str. 120 3.1. Godność człowieka | str. 121 3.1.1. Godność jako wartość konstytucyjna | str. 121 3.1.2. Godność jako prawo podmiotowe | str. 123 3.1.3. Relacje między godnością a prawami człowieka | str. 123 3.2. Wolność człowieka | str. 124 3.3. Równość wobec prawa | str. 127 3.3.1. Równość wobec prawa a sprawiedliwość społeczna | str. 129 Systematyka praw człowieka w Konstytucji RP | str. 130 4.1. Wolności i prawa osobiste | str. 130 4.2. Wolności i prawa polityczne | str. 132 4.3. Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne | str. 132 Ograniczenia w korzystaniu z praw człowieka i obywatela | str. 134 5.1. Zasada proporcjonalności | str. 134 5.2. Zakaz nadmiernej ingerencji | str. 137 5.3. Ograniczenia praw człowieka w stanach nadzwyczajnych | str. 137 Środki ochrony praw człowieka | str. 137 6.1. Odpowiedzialność odszkodowawcza organu władzy publicznej | str. 139 6.2. Prawo do sądu | str. 140 6.3. Skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka | str. 142 Obowiązki jednostki | str. 143 Rozdział 6 Źródła prawa | str. 145 Znaczenie źródeł prawa | str. 145 Źródła prawa w znaczeniu formalnym | str. 146 Zmiany w zakresie źródeł prawa wprowadzone przez Konstytucję RP | str. 148 Wieloskładnikowość systemu źródeł prawa | str. 151 Akty prawne powszechnie obowiązujące | str. 152 5.1. Konstytucja | str. 153 5.2. Ustawa i rozporządzenie wykonawcze | str. 154 5.2.1. Ustawa | str. 154 5.2.2. Rozporządzenie wykonawcze | str. 158 Prawo miejscowe | str. 159 Akty prawne wewnętrznie obowiązujące | str. 160 7.1. Pojęcie | str. 160 7.2. Zarządzenia | str. 161 7.3. Uchwały | str. 162 Część III CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA PRAWA KONSTYTUCYJNEGO Rozdział 1 Prawo wyborcze | str. 167 Pojęcie prawa wyborczego | str. 167 1.1. Kodeks wyborczy i jego zmiany | str. 168 Zasady prawa wyborczego | str. 171 2.1. Zasada wolnych wyborów | str. 172 2.2. Zasada powszechności prawa wyborczego | str. 173 2.3. Zasada bezpośredniości prawa wyborczego | str. 177 2.3.1. Głosowanie przez pełnomocnika | str. 178 2.3.2. Głosowanie korespondencyjne | str. 180 2.4. Zasada równości prawa wyborczego | str. 182 2.5. Zasada proporcjonalności wyborów | str. 185 2.6. Zasada wyborów większościowych | str. 187 2.7. Zasada tajności głosowania | str. 188 Organizacja i przebieg wyborów | str. 190 3.1. Zarządzanie wyborów | str. 190 3.2. Tworzenie okręgów wyborczych i obwodów głosowania | str. 191 3.3. Organy wyborcze | str. 192 3.3.1. Organy stałe | str. 193 3.3.2. Organy doraźne | str. 196 3.4. Zgłaszanie kandydatów | str. 197 3.5. Prowadzenie kampanii wyborczej | str. 200 3.6. Zasady głosowania | str. 202 3.7. Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów | str. 203 3.8. Stwierdzanie ważności wyborów | str. 204 3.9. Uzupełnianie składu Sejmu i Senatu | str. 206 Rozdział 2 Referenda i obywatelska inicjatywa ustawodawcza | str. 209 Rodzaje referendum | str. 209 1.1. Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa | str. 210 1.2. Referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej | str. 213 1.3. Referendum w sprawie zatwierdzenia zmian Konstytucji RP | str. 214 Obywatelska inicjatywa ustawodawcza | str. 216 Rozdział 3 Parlament | str. 219 Struktura parlamentu | str. 219 1.1. Dwuizbowość | str. 219 1.2. Zgromadzenie Narodowe | str. 220 Organy Sejmu i Senatu | str. 221 2.1. Marszałek | str. 221 2.2. Prezydium Sejmu | str. 224 2.3. Konwent Seniorów | str. 225 2.4. Komisje | str. 226 2.5. Sekretarze | str. 228 Zasady funkcjonowania parlamentu | str. 228 3.1. Zasada autonomii parlamentu | str. 228 3.2. Kadencja parlamentu | str. 231 3.3. Zasada ciągłości prac parlamentu | str. 233 3.4. Zasada dyskontynuacji prac parlamentu | str. 234 3.5. Uchwalanie ustaw większością głosów | str. 236 Status prawny posłów i senatorów | str. 236 4.1. Mandat przedstawicielski | str. 236 4.2. Konstytucyjna regulacja mandatu posła | str. 237 4.3. Prawa i obowiązki posłów i senatorów | str. 240 4.4. Immunitety parlamentarne | str. 244 4.4.1. Immunitet materialny | str. 244 4.4.2. Immunitet formalny | str. 246 4.4.3. Nietykalność osobista | str. 248 4.5. Tworzenie klubów i kół | str. 250 Funkcje parlamentu | str. 251 5.1. Pojęcie funkcji parlamentu | str. 251 5.2. Funkcje Sejmu i Senatu po wejściu Polski do Unii Europejskiej | str. 252 5.3. Funkcja ustawodawcza Sejmu | str. 254 5.3.1. Procedury ustawodawcze | str. 254 5.3.2. Etapy procedury ustawodawczej | str. 255 5.3.3. Prawo inicjatywy ustawodawczej | str. 256 5.3.4. Praca nad projektem ustawy | str. 258 5.3.5. Udział Senatu w procesie ustawodawczym | str. 264 5.3.6. Podpisanie ustawy przez Prezydenta RP | str. 266 5.3.7. Ogłoszenie ustawy | str. 268 5.3.8. Szczególne procedury ustawodawcze | str. 269 5.4. Funkcja kontrolna Sejmu | str. 272 5.4.1. Środki kontroli przysługujące posłom | str. 272 5.4.2. Środki kontroli przysługujące komisjom | str. 274 5.4.3. Sejmowa komisja śledcza | str. 275 5.4.4. Środki kontroli przysługujące Sejmowi | str. 279 5.4.5. Kontrola wykonania ustawy budżetowej | str. 281 5.5. Funkcja kreacyjna parlamentu | str. 281 Rozdział 4 Prezydent RP | str. 287 Kształtowanie się instytucji | str. 287 Zasady wyboru Prezydenta RP | str. 289 Pozycja Prezydenta RP | str. 293 Kompetencje Prezydenta RP | str. 297 Kontrasygnata i prerogatywy | str. 301 5.1. Kontrasygnata | str. 301 5.2. Kontrasygnata w Konstytucji RP | str. 301 5.3. Prerogatywy | str. 304 Odpowiedzialność Prezydenta RP | str. 308 Rozdział 5 Rada Ministrów i administracja rządowa | str. 311 Pozycja Rady Ministrów | str. 311 Powoływanie Rady Ministrów | str. 312 Odpowiedzialność Rady Ministrów i jej członków | str. 316 Skład Rady Ministrów | str. 318 4.1. Podstawy konstytucyjne | str. 318 4.2. Prezes Rady Ministrów | str. 319 4.3. Ministrowie | str. 320 4.4. Inni członkowie Rady Ministrów | str. 322 Zadania i kompetencje Rady Ministrów | str. 323 Administracja rządowa | str. 324 6.1. Kształt administracji rządowej | str. 324 6.2. Ustrój prokuratury | str. 325 Rozdział 6 Samorząd terytorialny | str. 327 Podstawy konstytucyjne | str. 327 Konstrukcja prawna jednostek samorządu terytorialnego | str. 328 2.1. Gmina | str. 328 2.2. Powiat | str. 329 2.3. Województwo | str. 330 Zadania jednostek samorządu terytorialnego | str. 330 Nadzór nad działalnością samorządu terytorialnego | str. 332 Rozdział 7 Władza sądownicza | str. 335 Pojęcie władzy sądowniczej | str. 335 Pojęcie wymiaru sprawiedliwości | str. 336 Zasady ustroju i działania wymiaru sprawiedliwości | str. 337 3.1. Jednolitość sądów | str. 337 3.2. Niezależność sądów i niezawisłość sędziów | str. 338 3.2.1. Niezależność sądów | str. 338 3.2.2. Niezawisłość sędziów | str. 338 3.3. Powoływanie sędziów | str. 343 3.4. Nadzór judykacyjny Sądu Najwyższego | str. 344 3.5. Udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości | str. 345 3.6. Dwuinstancyjność postępowania sądowego | str. 345 Sądowa kontrola działalności administracji publicznej | str. 346 Prawo do obrony | str. 346 Ustrój sądów | str. 347 6.1. Sąd Najwyższy | str. 347 6.2. Sądy powszechne | str. 348 6.3. Sądy szczególne | str. 349 Krajowa Rada Sądownictwa | str. 351 7.1. Pozycja | str. 351 7.2. Skład | str. 352 7.3. Kompetencje | str. 354 Rozdział 8 Trybunał Konstytucyjny | str. 357 Pozycja Trybunału Konstytucyjnego | str. 357 1.1. Skład | str. 359 1.2. Organizacja wewnętrzna | str. 364 Formy kontroli | str. 366 Przedmiot kontroli | str. 371 3.1. Akty prawne powszechnie obowiązujące | str. 371 3.2. Akty prawne wewnętrznie obowiązujące | str. 375 Kompetencje | str. 376 4.1. Kontrola na wniosek | str. 376 4.2. Pytanie prawne | str. 377 4.3. Skarga konstytucyjna | str. 378 4.3.1. Przesłanki materialne | str. 379 4.3.2. Przesłanki formalne | str. 380 4.3.3. Badanie skargi i orzekanie na podstawie skargi | str. 382 4.4. Inne kompetencje TK | str. 383 4.4.1. Cele lub działalność partii politycznych | str. 383 4.4.2. Spory kompetencyjne | str. 385 4.4.3. Przeszkoda w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta RP | str. 387 4.4.4. Sygnalizacje | str. 387 Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego | str. 388 5.1. Podział orzeczeń | str. 388 5.2. Wyroki | str. 390 5.3. Postanowienia | str. 393 5.4. Skutki orzeczeń | str. 394 Rozdział 9 Trybunał Stanu | str. 399 Geneza | str. 399 Delikt konstytucyjny | str. 400 Zakres odpowiedzialności konstytucyjnej | str. 404 Procedura ponoszenia odpowiedzialności konstytucyjnej | str. 406 Trybunał Stanu | str. 407 5.1. Skład i pozycja | str. 407 5.2. Postępowanie przed Trybunałem Stanu | str. 409 Rozdział 10 Organy kontroli państwowej i ochrony prawa | str. 413 Najwyższa Izba Kontroli | str. 413 1.1. Właściwość kontrolna i kryteria kontroli | str. 416 Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka | str. 417 2.1. Utworzenie urzędu i jego pozycja | str. 417 2.2. Powoływanie Rzecznika Praw Obywatelskich | str. 419 2.3. Formy działania Rzecznika Praw Obywatelskich | str. 421 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji | str. 423 3.1. Utworzenie KRRiT | str. 423 3.2. Skład KRRiT | str. 424 3.3. Zadania KRRiT | str. 425 Rozdział 11 Finanse publiczne | str. 427 Podstawy finansów publicznych | str. 427 Ustawa budżetowa | str. 428 Narodowy Bank Polski | str. 429 Rozdział 12 Stany nadzwyczajne | str. 433 Podstawy konstytucyjne | str. 433 Zasady wprowadzania stanów nadzwyczajnych | str. 434 Rodzaje stanów nadzwyczajnych 3.1. Stan wojenny | str. 436 3.2. Stan wyjątkowy | str. 437 3.3. Stan klęski żywiołowej | str. 438 Prawa człowieka w stanach nadzwyczajnych | str. 440 Wykaz wykorzystanej literatury | str. 441