Prawo międzynarodowe publiczne i ochrona praw człowieka. Skrypt dla policjantów

Podręcznik zawiera kompendium wiedzy z prawa międzynarodowego publicznego i ochrony praw człowieka, a także współpracy międzynarodowej w dziedzinie zwalczania przestępczości, przydatnej słuchaczom Wyższej Szkoły Policji, którzy w trakcie studiów realizują te zagadnienia. W skrypcie zostały omówione: pojęcie, funkcje, cechy charakterystyczne, źródła i podmioty prawa międzynarodowego publicznego. Jako, że zagadnienia dotyczące działań Policji znajdują swoje odniesienie do traktowania cudzoziemców, zwłaszcza uprzywilejowanych, regulacje prawa międzynarodowego, które dotyczą przedstawicieli dyplomatycznych czy konsularnych znalazły również tu swoje odbicie. Istnieje tendencja do umieszczania norm dotyczących ochrony praw człowieka w kręgu zasad działania Policji i dlatego podstawowe zagadnienia dotyczące międzynarodowej ochrony praw człowieka, w tym katalog podstawowych praw i wolności, a także analiza określonych praw i wolności, które są w praktyce najczęściej zagrożone pogwałceniem ze strony Policji, znalazły swoje miejsce w niniejszym opracowaniu. W kolejnym rozdziale skryptu zostały scharakteryzowane akty prawa międzynarodowego, które mają odniesienie do statusu i zasad działania Policji. W skrypcie zostały również przedstawione zagadnienia międzynarodowej współpracy w kontroli nad przestępczością. Istnieje duże zagrożenie przestępczością, zwłaszcza zorganizowaną w wymiarze globalnym, dlatego też współpraca państw i ich służb policyjnych w tej dziedzinie stała się obiektywną koniecznością. W ostatnim rozdziale omawiane są podstawowe zasady i instrumenty międzynarodowego prawa karnego, które mają znaczenie dla ścigania sprawców przestępstw.

Spis treści

OD AUTORÓW 7 1. POJĘCIE, ŹRÓDŁA I PODMIOTY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO PUBLICZNEGO 9 1.1. Pojęcie i funkcje prawa międzynarodowego publicznego 9 1.2. Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego publicznego 10 1.3. Źródła prawa międzynarodowego publicznego 12 1.3.1. Umowa międzynarodowa 13 1.3.2. Zwyczaj międzynarodowy 27 1.3.3. Uchwały organizacji międzynarodowych 28 1.3.4. Zasady ogólne prawa 29 1.4. Podmioty prawa międzynarodowego 29 1.4.1. Państwo 30 1.4.2. Podmiotowość organizacji międzynarodowej 35 1.4.3. Podmiotowość Stolicy Apostolskiej 35 1.4.4. Podmiotowość narodu 36 1.4.5. Podmiotowość powstańców i strony wojującej 36 1.4.6. Podmiotowość jednostek 37 1.4.7. Podmiotowość osób prawnych 37 2. ZASADY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO KSZTAŁTUJĄCE SYTUACJĘ PRAWNĄ CUDZOZIEMCÓW 39 2.1. Pojęcie i kategorie cudzoziemców 39 2.2. Zasady traktowania cudzoziemców nieuprzywilejowanych 40 2.3. Podstawy prawne przywilejów i immunitetów międzynarodowych 41 2.4. Zasady traktowania cudzoziemców uprzywilejowanych 43 2.4.1. Przywileje i immunitety dyplomatyczne 43 2.4.2. Przywileje i immunitety konsularne 52 3. SYSTEM MIĘDZYNARODOWEJ OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA 61 3.1. Wprowadzenie do pojęcia praw człowieka 61 3.2. Kształtowanie się międzynarodowego i europejskiego systemu ochrony praw człowieka 62 3.3. Charakterystyka międzynarodowego i europejskiego systemu ochrony praw człowieka łącznie z mechanizmem kontrolnym 66 3.3.1. System uniwersalny 66 3.3.2. System regionalny 76 3.3.3. Europejski system ochrony praw człowieka 78 3.3.4. System kontroli przestrzegania standardów europejskich — Europejski Trybunał Praw Człowieka 84 3.4. Rola „twardego” i „miękkiego” prawa międzynarodowego 86 3.5. Katalog podstawowych praw i wolności człowieka w oparciu o Pakty człowieka i Europejską Konwencję praw Człowieka 88 4. DZIAŁALNOŚĆ POLICJI A OCHRONA PRAW CZŁOWIEKA 93 4.1. Wprowadzenie 93 4.2. Ochrona praw i wolności człowieka jako podstawowe zadanie policji 95 4.3. Przestrzeganie praw i wolności człowieka podczas i w związku z wykonywaniem zadań służbowych przez policję 96 4.4. Funkcjonariusz policji jako szczególny podmiot praw i wolności. Ochrona prawna funkcjonariusza policji 102 4.5. Podsumowanie 104 5. AKTY MIĘDZYNARODOWE DOTYCZĄCE STATUSU I ZASAD DZIAŁANIA POLICJI 109 5.1. Wprowadzenie 109 5.2. System uniwersalny 110 5.2.1. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych 110 5.2.2. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania 110 5.2.3. Kodeks postępowania funkcjonariuszy porządku prawnego 111 5.2.4. Podstawowe zasady użycia siły oraz broni palnej przez funkcjonariuszy porządku prawnego 112 5.3. System europejski 114 5.3.1. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności 114 5.3.2. Europejska konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu 115 5.3.3. Konwencja o ochronie osób w związku z automatycznym przetwarzaniem danych osobowych 115 5.3.4. Deklaracja o policji 116 5.3.5. Korzystanie z danych osobowych przez służby policyjne 117 6. WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA W KONTROLI NAD PRZESTĘPCZOŚCIĄ 119 6.1. Przyczyny uzasadniające potrzebę międzynarodowej współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania przestępczości 119 6.2. Podstawy prawne międzynarodowej współpracy w kontroli nad przestępczością 120 6.3. Przedmiotowy zakres i formy współpracy międzynarodowej 124 6.4. Współpraca międzynarodowa w ramach organizacji międzynarodowych 126 6.4.1. Współpraca w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych 126 6.4.2. Współpraca w ramach Rady Europy 127 6.4.3. Współpraca w ramach Interpolu — Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej 129 6.4.4. Współpraca w ramach Europolu 133 6.4.5. Współpraca w ramach państw grupy Schengen 137 6.5. Współpraca w ramach międzynarodowych organizacji pozarządowych 139 6.5.1. Zarys wybranych międzynarodowych organizacji pozarządowych zajmujących się przestępczością 140 7. WYBRANE ZAGADNIENIA MIĘDZYNARODOWEGO PRAWA KARNEGO MAJĄCE ODNIESIENIE DO DZIAŁALNOŚCI POLICJI 145 7.1. Standaryzacja ustawodawstw karnych 145 7.2. Międzynarodowa pomoc w sprawach karnych, jej zakres oraz zasady udzielania 147 7.3. Ekstradycja przestępców 150 7.4. Przekazanie — przejęcie ścigania 159 7.5. Europejski nakaz aresztowania 164