Primordia Romana. Mityczna przeszłość Rzymu i pamięć o niej w rzymskich numizmatach zaklęta

W książce przeanalizowano obecność w rzymskim mennictwie motywów dotyczących początków Rzymu (primordia) i odwołania do mitu trojańsko-rzymskiego zakreślone „od Eneasza do Romulusa”. Począwszy od III wieku p.n.e. po IV stulecie na monetach i medalionach starożytni emitenci umieszczali obrazy nawiązujące do postaci oraz wątków mitycznych. W książce podjęto rozważania nad atrakcyjnością treści mityczno-fundacyjnych w zmieniającej się przez stulecia rzeczywistości historycznej, dostrzegając w takim przekazie wyraz uznania dla tradycji Miasta nad Tybrem i w taki sposób wyrażaną akceptację rzymskiej tożsamości. Publikacja jest adresowana do historyków, numizmatyków oraz miłośników starożytnego Rzymu. Agata Aleksandra Kluczek, doktor habilitowany, pracownik Zakładu Historii Starożytnej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zajmuje się dziejami starożytnego Rzymu, historią idei oraz ideologią władzy cesarskiej. Szczególnym obszarem jej zainteresowań naukowych jest numizmatyka rzymska. Do najważniejszych jej prac należą: Polityka dynastyczna w Cesarstwie Rzymskim w latach 235–284. Katowice 2000, Studia nad propagandą polityczną w Cesarstwie Rzymskim II i III w. Toruń 2006, VNDIQVE VICTORES. Wizja rzymskiego władztwa nad światem w mennictwie złotego wieku Antoninów i doby kryzysu III wieku – studium porównawcze. Katowice 2009 oraz „Roma marmorea”. W poszukiwaniu śladów działalności budowlanej cesarzy wojskowych. Poznań 2012 oraz „Roma marmorea” (235–284). Zapomniana epoka rzymskiego budownictwa. Poznań – Gniezno 2013. [31.07.2014]

Spis treści

Spis treści Wprowadzenie - 9 Wstęp - 15 Część I Protoplaści Rzymian, założyciele Rzymu i najdawniejsza przeszłość rzymska w wyobrażeniach numizmatycznych „Poetyka” początków Rzymu - 31 Rozdział 1 Dzieje i czyny Eneasza 1.1. Profugus - 33 1.2. Dignissima praeda — Aeneas penatiger - 45 1.3. Archegeta - 62 Rozdział 2 Ante Urbem conditam 2.1. Mars i Rhea Silvia - 73 2.2. Lupa nutrix — Lupa Romana - 86 Ekskurs 1. Kydon i inni - 113 Rozdział 3 Czyny Romulusa i epoka królewska 3.1. Romulus conditor — tropaeophorus - 121 3.2. Sabinae raptae - 131 3.3. Tarpeia - 142 3.4. Reges Romanorum - 150 Część II Mityczne początki Rzymu w pryzmacie dziejów imperium Państwo rzymskie Eneasza i Romulusa - 161 Rozdział 1 Między Eneaszem a Romulusem. Możliwości interpretacji 1.1. Troiugenae i inni. Genealogia rzymskich rodów republikańskich - 163 1.2. Potomkowie Julusa u władzy - 176 1.3. Flawiusze: odkrycie motywu wilczycy, Romulusa i Remusa - 191 Rozdział 2 Res antiquaria i odniesienia rocznicowe do mitu rzymskiego 2.1. Hadrian: dies natalis Urbis i Roma aeterna - 207 2.2. Antoninus Pius: aura jubileuszu dziewięćsetlecia Rzymu - 216 2.3. Filip Arab i milenium Rzymu - 226 Rozdział 3 Wizerunek, pozycja i prestiż cesarzy rzymskich oraz ich dynastii zakorzenione w mitycznych początkach Rzymu 3.1. Od Makryna do Galliena: mit rzymski w służbie dynastii - 237 3.2. Karauzjusz — renesans mitu rzymskiego - 248 3.3. Maksencjusz i jego wizja romanitas - 255 3.4. Konstantyn i jego potomkowie: echa wielkości starego Rzymu - 267 Część III W kręgu cnót i abstraktów Moneta i virtutes - 281 Rozdział 1 Pietas: Aeneas 1.1. Sum pius Aeneas - 283 1.2. Pius Aeneas — Antoninus Pius - 296 Rozdział 2 Aeternitas: Lupa Romana 2.1. Lupa Romana — salus Urbis — renovatio Romanorum - 303 2.2. Probus, origo Augusti i origo gentis Romanorum - 312 Rozdział 3 Virtus: Romulus 3.1. Plures Romuli similes — Romulus triumphans - 317 3.2. Hadrian — „nowy Romulus” i Numa Pompiliusz - 335 Część IV Mennictwo rzymskie jako przestrzeń eksponowania prapoczątków Rzymian i ich wczesnej historii „Retoryka” rzymskich numizmatów - 343 Rozdział 1 Nawiązania do mitycznych początków Rzymian i ich wczesnej historii — perspektywa wybranych serii i kategorii numizmatów rzymskich 1.1. Medaliony - 345 1.2. Monety prowincjonalne - 362 1.3. Monety „imitacyjne” i „restytucyjne” - 388 Ekskurs 2. Echa numizmatycznej opowieści założycielskiej: kontorniaty - 397 Rozdział 2 Epizody mitu rzymskiego na monetach republikańskich, imperialnych oraz medalionów — ujęcie diachroniczne i synchroniczne 2.1. Disiecta membra. Ikonograficzne toposy, hapaks i kurioza - 409 2.2. Aperte et breviter. O treściach inskrypcji komentujących obrazy mitu rzymskiego - 428 2.3. Hic et nunc. Chronologiczny przegląd nawiązań do mitu założycielskiego w mennictwie rzymskim - 441 Zakończenie - 457 Bibliografia - 461 Wykaz skrótów - 505 Indeksy: Indeks 1. Postacie historyczne, bóstwa, herosi, postacie mitologiczne i personifikacje pojęć abstrakcyjnych - 509 Indeks 2. Autorzy starożytni i średniowieczni - 525 Indeks 3. Autorzy i współtwórcy nowożytni - 533 Wykaz ilustracji, map, tabel, wykresów - 545 Résumé - 555 Summary - 559