Procedury kontrolne w sprawach podatkowych

W monografii przedstawiono kształt prawny procedur kontrolnych w sprawach podatkowych. Przeanalizowano również sposób stosowania tych regulacji oraz to, jak wątpliwości w ich stosowaniu rozstrzygane są przez sądy administracyjne. W szczególności omówiono: na ile regulacje Prawa przedsiębiorców rozwiązują problemy, z jakimi w trakcie kontroli podatkowych borykają się przedsiębiorcy; jak oceniać pomysł likwidacji kontroli podatkowej; czy czynności sprawdzające w aktualnym kształcie mogłyby stać się procedurą weryfikowania tego, czy przepisy prawa podatkowego są przestrzegane; w jaki sposób rezygnacja z instytucji kontroli podatkowej w obszarze podatków stanowiących dochody budżetu państwa i wykorzystywanie w tym zakresie procedury kontroli celno-skarbowej mogłyby wpłynąć na sytuację podmiotów kontrolowanych. Zinwentaryzowane zagadnienia problematyczne, zarówno o charakterze systemowym, jak i technicznym, z alternatywnymi sposobami ich rozwiązywania, mogą być pomocne w bieżącym stosowaniu analizowanych przepisów, a także być inspiracją dla ustawodawcy do zmodyfikowania procedur kontrolnych. „Połączenie wiedzy teoretycznej z praktyką jest największą zaletą opiniowanej monografii. Pozwala to prawidłowo zinterpretować trudne do zrozumienia przepisy regulujące procedury kontrolne i trafnie ustosunkować się do sporów z tym związanych prowadzonych pomiędzy podatnikami i organami podatkowymi. Na rynku wydawniczym nie ma drugiego takiego opracowania, które zawierałoby tak kompleksowe ujęcie tytułowej problematyki”. Prof. dr hab. Leonard Etel

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wstęp | str. 17 Rozdział I Procedury kontrolne w realizacji zobowiązań podatkowych – istota, funkcje, systematyka | str. 23 1. Uwagi wstępne | str. 23 2. Stosowanie i przestrzeganie prawa podatkowego a miejsce procedur kontrolnych | str. 24 3. Istota kontroli i procedur kontrolnych w działaniu administracji | str. 32 4. Procedury kontrolne w systemie powstawania zobowiązań podatkowych | str. 35 5. Dualizm procedur kontrolnych w sprawach podatkowych | str. 37 6. Systematyka i regulacje prawne dotyczące procedur kontrolnych w sprawach podatkowych | str. 44 7. Procedury kontrolne w sprawach podatkowych – charakter prawny i konsekwencje | str. 45 7.1. Charakter prawny procedur kontrolnych | str. 45 7.2. Postępowanie podatkowe jako konsekwencja procedur kontrolnych | str. 46 8. Funkcje procedur kontrolnych w sprawach podatkowych | str. 48 9. Okoliczności wpływające na uruchomienie procedur kontrolnych | str. 53 9.1. Kontrola jako konsekwencja analizy prawdopodobieństwa naruszania prawa | str. 53 9.2. Formy pozyskiwania informacji przez organy podatkowe | str. 54 10. Obszary ryzyka występowania nieprawidłowości w zakresie prawa podatkowego | str. 58 11. Wykorzystanie procedur kontrolnych w sprawach podatkowych | str. 62 12. Uwagi końcowe | str. 67 Rozdział II Czynności sprawdzające | str. 69 1. Uwagi wstępne | str. 69 2. Istota czynności sprawdzających | str. 70 3. Czynności sprawdzające a inne procedury kontrolne | str. 71 4. Czynności sprawdzające w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa | str. 72 5. Zakres przedmiotowy czynności sprawdzających | str. 74 5.1. Sprawdzenie terminowości składania deklaracji oraz wpłacania podatków, w tym również pobieranych przez płatników oraz inkasentów | str. 75 5.2. Sprawdzenie formalnej poprawności deklaracji | str. 75 5.3. Ustalenie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami | str. 76 5.4. Weryfikacja poniesionych przez podatnika wydatków i uzyskanych przychodów (dochodów) – w zakresie niezbędnym do ujawnienia podstawy opodatkowania z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych | str. 79 5.5. Weryfikacja danych i dokumentów przedstawionych przez podatników dokonujących rejestracji podatkowej | str. 82 5.6. Weryfikacja warunków uprawniających do stosowania ryczałtu oraz weryfikacja terminowości i prawdziwości informacji w oświadczeniach składanych przez wspólników spółek opodatkowanych ryczałtem | str. 84 6. Organy podatkowe właściwe do przeprowadzania czynności sprawdzających | str. 84 7. Uprawnienia organów podatkowych w ramach czynności sprawdzających | str. 86 7.1. Korekty deklaracji w przypadku stwierdzenia w niej błędów | str. 86 7.2. Wezwanie do skorygowania deklaracji z powodu błędów rachunkowych oraz złożenia wyjaśnień (tzw. korekta pod nadzorem) | str. 88 7.3. Czynności związane z niezłożeniem deklaracji lub sprawozdania finansowego | str. 89 7.4. Czynności związane z weryfikacją rzetelności deklaracji | str. 90 7.5. Czynności dotyczące kontrahentów podmiotu kontrolowanego (tzw. kontrola krzyżowa) | str. 92 7.6. Weryfikowanie zasadności zwrotu podatku od towarów i usług | str. 96 7.7. Weryfikowanie dokumentów potwierdzających skorzystanie z ulg podatkowych | str. 98 7.8. Oględziny lokalu mieszkalnego | str. 100 8. Odpowiednie stosowanie przepisów proceduralnych przy czynnościach sprawdzających | str. 101 9. Nieprawidłowości w stosowaniu przepisów o czynnościach sprawdzających a kontrola instancyjna oraz sądowoadministracyjna | str. 103 10. Rozszerzenie uprawnień w ramach czynności sprawdzających | str. 104 11. Uwagi końcowe | str. 106 Rozdział III Kontrola podatkowa | str. 111 1. Uwagi wstępne | str. 111 2. Istota kontroli podatkowej | str. 112 3. Kontrola podatkowa a inne procedury kontrolne | str. 112 4. Organy prowadzące kontrolę podatkową | str. 115 5. Podmioty, względem których może być prowadzona kontrola podatkowa | str. 117 5.1. Kategorie podmiotów, względem których może być podejmowana kontrola podatkowa | str. 117 5.2. Kontrola podatkowa przedsiębiorców | str. 118 6. Dopuszczalność i ograniczenia w przeprowadzaniu kontroli podatkowej | str. 119 6.1. Zakaz prowadzenia więcej niż jednej kontroli względem podatnika będącego przedsiębiorcą oraz odstępstwa od zakazu | str. 120 6.2. Ograniczenia dotyczące ponownego wszczynania kontroli podatkowej względem podatnika i za okres objęty uprzednio zakończoną kontrolą podatkową | str. 121 6.3. Dopuszczalność przeprowadzania kontroli podatkowej po czynnościach sprawdzających | str. 126 7. Osoby upoważnione do reprezentowania kontrolowanego w trakcie kontroli | str. 126 8. Wszczęcie kontroli podatkowej i czynności poprzedzające | str. 128 8.1. Zawiadomienie o planowanej kontroli podatkowej | str. 129 8.2. Odstępstwa od obowiązku zawiadamiania o planowanej kontroli z uwagi na przedmiot kontroli | str. 130 8.3. Odstępstwa od obowiązku zawiadamiania o planowanej kontroli z uwagi na okoliczności związane z kontrolowanym | str. 135 8.4. Wszczęcie kontroli podatkowej w trybie zwykłym | str. 137 8.5. Wszczęcie kontroli w trybie uproszczonym | str. 140 8.6. Upoważnienie do przeprowadzenia kontroli | str. 142 8.7. Brak możliwości ustalenia osoby kontrolowanej | str. 146 9. Zasady prowadzenia kontroli podatkowej | str. 147 9.1. Czas trwania kontroli podatkowej | str. 147 9.2. Miejsce prowadzenia kontroli podatkowej | str. 154 9.3. Przeprowadzanie kontroli w sposób sprawny i niezakłócający funkcjonowania przedsiębiorcy | str. 158 9.4. Udział kontrolowanego w kontroli podatkowej | str. 159 9.5. Zawieszenie kontroli podatkowej | str. 164 9.6. Dokumentowanie czynności kontroli podatkowej | str. 166 10. Prawa i obowiązki kontrolujących i kontrolowanych | str. 168 10.1. Zasada praworządności a sposób działania organów podatkowych | str. 168 10.2. Prawa kontrolujących w toku kontroli | str. 169 10.3. Obowiązki kontrolowanego w toku kontroli | str. 173 10.4. Obowiązki związane z książką kontroli | str. 177 10.5. Sprzeciw na czynności kontrolujących | str. 178 11. Zakończenie kontroli podatkowej | str. 183 11.1. Protokół kontroli podatkowej – charakter, elementy, znaczenie dla podatnika | str. 183 11.2. Zastrzeżenia do protokołu kontroli podatkowej | str. 185 11.3. Rozpatrzenie zastrzeżeń i zawiadomienie o sposobie ich załatwienia | str. 187 11.4. Korekta deklaracji podatkowej | str. 188 12. Regulacje szczególne dotyczące trybu prowadzenia kontroli | str. 190 12.1. Kontrole jednoczesne z władzami podatkowymi państw członkowskich | str. 190 12.2. Kontrole wspólne władz podatkowych państw członkowskich | str. 190 12.3. Kontrola podatkowa w przypadku zakończenia bytu prawnego spółki cywilnej oraz spółek osobowych | str. 195 12.4. Kontrola podatkowa grupy kapitałowej podatkowej lub grupy VAT | str. 195 12.5. Przejęcie kontroli podatkowej w przypadku unikania opodatkowania | str. 197 12.6. Prowadzenie kontroli przez niewłaściwy organ | str. 200 12.7. Wyznaczenie organu podatkowego do przeprowadzenia kontroli | str. 201 13. Naruszenia przepisów prawa w zakresie kontroli podatkowej dotyczącej działalności gospodarczej przedsiębiorcy | str. 202 14. Uwagi końcowe | str. 207 Rozdział IV Kontrola celno-skarbowa | str. 211 1. Uwagi wstępne | str. 211 2. Istota kontroli celno-skarbowej | str. 211 3. Kontrola celno-skarbowa a inne procedury podatkowe | str. 213 3.1. Kontrola celno-skarbowa a kontrola podatkowa | str. 213 3.2. Kontrola celno-skarbowa a postępowanie podatkowe | str. 215 4. Regulacje prawne stosowane w toku kontroli celno-skarbowej | str. 216 4.1. Regulacje prawne zawarte w ustawie oraz system odesłań | str. 216 4.2. Odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej | str. 217 5. Dopuszczalność i ograniczenia w prowadzeniu kontroli celno-skarbowej | str. 220 5.1. Dopuszczalność wszczęcia kontroli celno-skarbowej w sytuacji prowadzenia czynności kontrolnych przez inny organ | str. 220 5.2. Ograniczenia dotyczące ponownego wszczynania kontroli celno-skarbowej względem podatnika objętego uprzednio zakończoną kontrolą celno-skarbową | str. 221 5.3. Kaskadowość kontroli celno-skarbowych | str. 222 5.4. Dopuszczalność wszczęcia kontroli celno-skarbowej względem podatnika objętego uprzednio zakończoną inną niż kontrola celno-skarbowa procedurą kontrolną | str. 222 5.5. Dopuszczalność kontroli celno-skarbowej a ochronny charakter postępowań kontrolnych w zakresie stawki podatku od towarów i usług innej niż stawka podstawowa | str. 223 6. Organy podatkowe właściwe do prowadzenia kontroli celno-skarbowej | str. 225 6.1. Organy mogące prowadzić kontrole celno-skarbowe | str. 225 6.2. Właściwość miejscowa organu do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej | str. 226 7. Zakres podmiotowy kontroli celno-skarbowej | str. 228 8. Zakres przedmiotowy kontroli celno-skarbowej | str. 229 8.1. Podstawowy zakres kontroli celno-skarbowej | str. 229 8.2. Pozostały zakres kontroli celno-skarbowej | str. 232 8.3. Kontrole stałe polegające na wykonywaniu czynności kontrolnych w sposób ciągły (szczególny nadzór podatkowy) | str. 235 9. Wszczęcie kontroli celno-skarbowej | str. 236 9.1. Brak obowiązku zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli | str. 236 9.2. Tryb normalny wszczęcia kontroli celno-skarbowej | str. 237 9.3. Tryb uproszczony wszczęcia kontroli celno-skarbowej | str. 239 9.4. Zawieszenie kontroli celno-skarbowej po jej rozpoczęciu | str. 241 9.5. Tryb szczególny wszczęcia kontroli na podstawie okazywanej legitymacji służbowej oraz stałego upoważnienia do wykonywania kontroli | str. 241 9.6. Upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej oraz stałe upoważnienie do wykonania kontroli | str. 244 10. Zasady prowadzenia kontroli celno-skarbowej | str. 246 10.1. Korekta deklaracji podatkowej po wszczęciu kontroli celno-skarbowej | str. 246 10.2. Czas trwania kontroli celno-skarbowej | str. 248 10.3. Miejsce prowadzenia kontroli celno-skarbowej | str. 249 10.4. Dokumentowanie czynności kontroli celno-skarbowej | str. 251 10.5. Procedura badania ksiąg podatkowych w toku kontroli celno-skarbowej | str. 253 11. Prawa i obowiązki kontrolujących i kontrolowanych | str. 254 11.1. Prawa i obowiązki kontrolujących w trakcie kontroli celno-skarbowej | str. 254 11.2. Prawo prowadzenia tzw. kontroli krzyżowej | str. 265 11.3. Obowiązki kontrolowanego w trakcie kontroli celno-skarbowej | str. 267 11.4. Szacowanie podstawy opodatkowania przez organ podatkowy | str. 271 11.5. Prawo zabezpieczenia zobowiązania podatkowego oraz należności celnych na majątku kontrolowanego | str. 276 11.6. Środki prawne zapewniające sprawny przebieg kontroli celno-skarbowej | str. 277 12. Zakończenie kontroli celno-skarbowej | str. 278 12.1. Zakończenie kontroli poprzez doręczenie wyniku kontroli | str. 278 12.2. Korekta deklaracji po doręczeniu wyniku kontroli | str. 280 12.3. Podjęcie zakończonej kontroli w związku z korektą deklaracji podatkowej | str. 282 12.4. Ponowna korekta znosząca skutki korekty złożonej po zakończeniu kontroli celno-skarbowej | str. 282 12.5. Zakończenie kontroli poprzez doręczenie protokołu kontroli | str. 283 12.6. Zastrzeżenia do protokołu kontroli celno-skarbowej | str. 287 12.7. Dowody zgromadzone po zakończeniu kontroli celno-skarbowej a przed rozpoczęciem postępowania podatkowego | str. 287 12.8. Ustanowienie pełnomocnika szczególnego w toku kontroli celno-skarbowej | str. 289 13. Przekształcenie kontroli celno-skarbowej w postępowanie podatkowe | str. 290 14. Regulacje szczególne dotyczące trybu prowadzenia kontroli celno-skarbowej | str. 293 14.1. Procedury dotyczące kontroli przestrzegania przepisów prawa w ustawie o KAS | str. 293 14.2. Podjęcie zawieszonej kontroli w związku z jej przekazaniem przez Szefa KAS | str. 294 14.3. Kontrole jednoczesne z władzami podatkowymi państw członkowskich | str. 295 14.4. Kontrola celno-skarbowa w przypadku zakończenia bytu prawnego spółki cywilnej oraz spółek osobowych | str. 295 14.5. Kontrola celno-skarbowa podatkowej grupy kapitałowej lub grupy VAT | str. 296 15. Uwagi końcowe | str. 296 Rozdział V Nabycie sprawdzające | str. 301 1. Uwagi wstępne | str. 301 2. Istota nabycia sprawdzającego | str. 302 3. Nabycie sprawdzające a inne procedury kontrolne | str. 302 4. Zasady podejmowania czynności w ramach nabycia sprawdzającego | str. 304 4.1. Cel nabycia sprawdzającego | str. 304 4.2. Zakres podmiotowy nabycia sprawdzającego | str. 304 4.3. Miejsce dokonywania nabycia sprawdzającego | str. 305 4.4. Prawa i obowiązki sprawdzającego | str. 305 4.5. Prawa i obowiązki sprawdzanego | str. 306 4.6. Zasady postępowania z towarem lub usługą będącymi przedmiotem nabycia sprawdzającego | str. 307 5. Zakończenie procedury nabycia sprawdzającego | str. 309 5.1. Notatka służbowa z przeprowadzonych czynności nabycia sprawdzającego | str. 309 5.2. Protokół z przeprowadzonego nabycia sprawdzającego | str. 309 6. Ocena wykorzystywania instytucji nabycia sprawdzającego | str. 310 7. Uwagi końcowe | str. 311 Podsumowanie | str. 315 Bibliografia | str. 329