Proces sądowego wymierzania sprawiedliwości

W jaki sposób sędzia powinien łączyć przepis prawa z potrzebą wydania sprawiedliwego wyroku? To jedno z najważniejszych i zarazem najtrudniejszych pytań, przed którymi codziennie stają osoby wykonujące zawody prawnicze. Książka jest odpowiedzią – przemyślaną, opartą na współczesnych koncepcjach prawnych, historycznym dorobku i praktyce orzeczniczej. To unikatowe opracowanie, które łączy głębię refleksji teoretycznej z konkretnymi narzędziami i metodami przydatnymi w codziennej pracy orzeczniczej. Dlaczego warto sięgnąć po tę publikację? Zrozumienie istoty wymiaru sprawiedliwości – książka przedstawia, czym naprawdę jest sąd jako instytucja, jakie są jego funkcje, w tym funkcja gwarancyjna, i jaką rolę pełni w demokratycznym państwie prawa. Sędzia jako człowiek i profesjonalista – autor omawia aksjologiczny, psychologiczny i etyczny wymiar orzekania. Pokazuje, jak wartości, osobowość, emocje i presje wpływają na podejmowanie decyzji sądowych. Praktyka orzekania – czytelnik znajdzie tu model komunikacyjny procesu, omówienie metod rozwiązywania konfliktów, szczegółowe podejście do procesu poznawczego i dowodowego, a także schematy i wzorce uzasadnień wyroków. Współczesne wyzwania sądownictwa – od redefinicji pojęcia sprawiedliwości, przez rolę klauzul generalnych, po miejsce sztucznej inteligencji w orzekaniu. Książka nie ucieka od aktualnych i kontrowersyjnych tematów. Wykładnia i aktywizm sędziowski – przedstawiono różne metody wykładni prawa, ich granice oraz dopuszczalność sądowego rozwijania prawa, z uwzględnieniem interpretacji prokonstytucyjnej i prounijnej. Publikacja została stworzona z myślą o: sędziach i asesorach sądowych, aplikantach zawodów prawniczych (sędziowskich, adwokackich, radcowskich), praktykach prawa, którzy chcą nie tylko stosować przepisy, ale zrozumieć istotę sądowego rozstrzygania sporów. To doskonałe narzędzie dla wszystkich, którzy stają przed odpowiedzialnym zadaniem wydawania wyroków, prowadzenia spraw czy analizowania decyzji sądowych. Dzięki szerokiemu ujęciu – od klasycznych koncepcji filozoficznych po nowoczesne podejście do dowodzenia – książka stanowi niezbędne źródło wiedzy zarówno w codziennej pracy, jak i refleksji nad własną rolą w systemie wymiaru sprawiedliwości.

Spis treści

Spis treści „Proces sądowego wymierzania sprawiedliwości” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13 Wprowadzenie 17 Rozdział I Istota sądu i władzy sądowniczej 25 1. Istota władzy sądowniczej 25 2. Definicja sądu 31 3. Zewnętrzny obraz sądów – sprawiedliwość wymierzana w sposób widoczny dla wszystkich 40 4. Funkcja gwarancyjna sądu 46 Rozdział II Sądowy model rozstrzygania konfliktów cywilnych 53 1. Model rozstrzygania konfliktów na drodze sądowej 53 2. Materialny model decyzyjny w procesie wymierzania sprawiedliwości 55 3. Przejście od sylogistycznego do argumentacyjnego modelu sądowego stosowania prawa 59 Rozdział III Funkcja wymiaru sprawiedliwości 65 1. Rozstrzyganie sporów o prawo 65 2. Funkcja cywilnego postępowania sądowego 68 3. Idea ugodowego rozwiązywania konfliktów międzyludzkich i postulat unikania sporów sądowych 73 4. Sprawiedliwość naprawcza 77 Rozdział IV Aksjologiczny wymiar procesu wymierzania sprawiedliwości 87 1. W jaki sposób sędziowie podejmują decyzje? 87 2. Aksjologia w procesie sądowego stosowania prawa 93 3. Zasada sprawiedliwości w procesie wymierzania sprawiedliwości 99 4. Rzetelność proceduralna w procesie wymierzania sprawiedliwości 107 5. Zasada ochrony zaufania w procesie wymierzania sprawiedliwości 114 Rozdział V Humanizm i etos w procesie wymierzania sprawiedliwości 119 1. Człowiek w procesie wymierzania sprawiedliwości 119 2. Etos i kompetencje zawodowe sędziego 123 3. Podmiotowe traktowanie stron i uczestników postępowania 130 Rozdział VI Sztuczna inteligencja w procesie wymierzania sprawiedliwości 137 1. Algorytm sprawiedliwości 137 2. Redefinicja pojęcia sądu? 141 3. Prawno-etyczne standardy związane z użyciem sztucznej inteligencji w wymiarze sprawiedliwości 148 Rozdział VII Psychologiczny wymiar procesu wymierzania sprawiedliwości 155 1. Wymierzanie sprawiedliwości jako akt decyzji i woli 155 2. Wpływ osobowości i czynników pozaprawnych na treść sędziowskich decyzji 158 3. Przebieg i poznanie procesów myślowych – schematy myślenia 162 4. Przyczyny zakłócające przebieg procesu poznawczego 166 5. Sędzia jako bezstronny arbiter 169 6. Sędziowskie przekonanie co do oceny zeznań świadków 179 7. Poznanie i zrozumienie motywacji oraz interesów stron 186 8. Decyzje kolegialne 189 Rozdział VIII Model komunikacyjny w procesie wymierzania sprawiedliwości 193 1. Komunikacja sądu ze stronami i społeczeństwem 193 2. Partycypacja uczestników w postępowaniu sądowym 197 3. Bariery w komunikacji sądowej 200 4. Umiejętność słuchania i realizacja prawa do wysłuchania stron 205 5. Kierownicza rola sądu w procesie komunikacyjnym 209 Rozdział IX Metody rozwiązywania konfliktów w procesie wymierzania sprawiedliwości 223 1. Zasada dążenia do ugodowego zakończenia sporu 223 2. Alternatywne metody rozwiązywania konfliktów i doktryna „Multi-Door Courthouse” 228 3. Rozwiązania procesowe umożliwiające pojednawcze rozwiązanie sporu sądowego 231 4. Sędzia pojednawczy 236 Rozdział X Proces sądowego poznania i ustalenia stanu faktycznego 243 1. Przedmiot sądowego poznania w postępowaniu cywilnym 243 2. Znaczenie procesu dokonywania ustaleń faktycznych 245 3. Przebieg procesu ustaleń faktycznych 248 4. Pojęcie i rodzaje faktów w postępowaniu cywilnym 253 5. Selekcja faktów i dowodów w ramach badania materiału procesowego 257 Rozdział XI Przebieg procesu dowodzenia 269 1. Zaplanowanie przebiegu postępowania dowodowego 269 2. Oddziaływanie zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności na proces ustaleń faktycznych i dowodzenia 273 3. Aktywność sądu w dążeniu do poznania prawdy w postępowaniu cywilnym 279 4. Rozumowania sądu w ramach postępowania dowodowego 286 5. Standard i ciężar dowodu w postępowaniu cywilnym 289 Rozdział XII Ocena wyników postępowania dowodowego 295 1. Swobodna ocena dowodów 295 2. Bezpośrednie przeprowadzenie postępowania dowodowego 301 3. Rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego 305 4. Specyfika dowodu z zeznań świadka i stron 309 5. Dowody z dokumentów w postępowaniu cywilnym 315 6. Oględziny i inne środki dowodowe w postępowaniu cywilnym 319 7. Potrzeba skorzystania z wiadomości specjalnych w postępowaniu cywilnym 322 Rozdział XIII Przebieg procesu decyzyjnego wymierzania sprawiedliwości 329 1. Wymierzanie sprawiedliwości jako proces decyzyjny 329 2. Wnioskowania sędziowskie 332 3. Dowodzenie, sprawdzanie, wyjaśnienie i dedukcja 337 4. Ustalenia walidacyjne – derywacyjne 340 5. Cykl hermeneutyczny 342 6. Proces subsumpcji 345 7. Wybór konsekwencji 347 Rozdział XIV Wykładnia w procesie wymierzania sprawiedliwości 351 1. Znaczenie sądowej wykładni prawa 351 2. Pojęcie wykładni prawa 357 3. Wykładnia sądowa – operatywna 360 4. Wykładnia językowa 365 5. Wykładnia systemowa 366 6. Wykładnia celowościowa i funkcjonalna 370 7. Wykładnia historyczna 372 Rozdział XV Klasyfikacja i zakres wykładni prawa oraz granice aktywizmu sędziowskiego 375 1. Wzajemna relacja metod wykładni prawa 375 2. Omnia sunt interpretanda w wykładni operatywnej 378 3. Wykładnia prokonstytucyjna i bezpośrednie stosowanie Konstytucji 381 4. Wykładnia in dubio pro humana 391 5. Wykładnia prounijna 397 6. Dopuszczalność tworzenia i rozwijania prawa przez sądy 401 7. Sposoby sądowego rozwijania prawa 410 Rozdział XVI Wymierzenie sprawiedliwości przez sąd 423 1. Sprawiedliwość konkretnego przypadku 423 2. Klauzula słuszności w procesie wymierzania sprawiedliwości 426 3. Rozstrzyganie trudnych przypadków 434 Rozdział XVII Proces argumentowania i uzasadnienia decyzji sądowej 441 1. Proces sędziowskiego uzasadnienia decyzji sądowej 441 2. Transparentność i racjonalność uzasadnienia decyzji sądowej 444 3. Poprawność logiczna i relewantność uzasadnienia decyzji sądowej 451 4. Styl i język uzasadnienia decyzji sądowej 455 Rozdział XVIII Schematy i formy uzasadnienia decyzji sądowej 461 1. Schemat uzasadnienia decyzji sądowej 461 2. Forma i uzasadnienie decyzji sądowej 467 3. Standaryzacja czy indywidualizacja uzasadnienia decyzji sądowej 471 4. Niezawisłość sądu a uzasadnienie decyzji sądowej 473 Zakończenie 483 Bibliografia 497