Przemiany więzi społecznych

Książka wyróżniona Nagrodą im. Jana Długosza 2005 na 9. Krajowych Targach Książki w Krakowie

Żyjemy w czasach przyspieszonych przemian – społecznych, ekonomicznych i politycznych – które przeobrażają obecnie większość społeczeństw i większość obszarów ludzkiego życia. Z dnia na dzień, zmieniają się nie tylko zasady ustrojowe w poszczególnych krajach, lecz także na naszych oczach głębokim przekształceniom ulegają również sposoby pracy, formy rodziny, sposoby uczestniczenia w życiu politycznym, komunikowania się i odnoszenia do siebie, stanowiące niewzruszony, wydawałoby się, fundament życia społecznego. Tempo zmian i ich splątane mechanizmy, utrudniają ludziom samo rozpoznanie tego, co właściwie się z nimi dzieje.

Ten stan konfuzji poznawczej obejmuje również socjologów. Część badaczy pisze o kryzysie społeczeństwa lub wręcz jego rozpadzie, inni w sposób równie stanowczy ogłaszają narodziny nowej formy życia społecznego – społeczeństwa ponowoczesnego, jeszcze inni od lat głoszą kryzys socjologii, która rozproszona między cząstkowe badania, nie jest w stanie wytworzyć żadnego ogólniejszego obrazu ani współczesnej rzeczywistości, ani zmiany społecznej jako takiej.

Przedmiotem tej książki są przemiany więzi społecznej, tego najbardziej podstawowego pojęcia socjologii. Usiłuje ona odpowiedzieć na pytanie, jak powstają więzi, w jaki sposób ulegają rozbiciu i jak na nowo są zawiązywane. Traktujemy ją jako wstęp do rozważań nad tym, co nas wszystkich obecnie dotyka – niezależnie od tego, w jakich specyficznych warunkach żyjemy – nad przebiegiem i skutkami globalnej zmiany społecznej. Stanowi zarazem zaproszenie do dyskusji nad podstawami myślenia socjologicznego.

Spis treści

WPROWADZENIE 7 Rozdział 1. Kryzys czy zmiana – o kłopotach z opisem współczesnej rzeczywistości społecznej 15 1.1. Społeczeństwo w kryzysie? 18 1.2.Społeczeństwo się zmienia? 24 1.3. Podstawowe paradygmaty badań socjologicznych 33 Rozdział 2. Czym jest społeczeństwo? 38 2.1. W kręgu klasycznych rozważań nad społeczeństwem 40 2.2. Społeczeństwo jako przedmiot dociekań dwudziestowiecznej socjologii 46 2.3. Społeczeństwo jako pojęcie teoretyczne 53 Rozdział 3. Mechanizmy uspołecznienia 60 3.1. Uspołecznienie w perspektywie antropo- i socjogenezy 64 3.2. Społeczne podstawy ludzkiego umysłu 80 3.3. Dwa wymiary uspołecznienia 92 Rozdział 4. Przemiany więzi społecznych 99 4.1. Natura więzi społecznych 103 4.2. Kultura jako „skrzynka narzędziowa” 113 4.3. Przemiany więzi 137 Rozdział 5. Społeczeństwo jako proces 147 5.1. Poziomy analizy 151 5.2. Dynamika życia społecznego 159 5.3. Analizy procesów zmian historycznych 173 Rozdział 6. Przemiany rodziny 184 6.1. Uniwersum pojęcia rodziny 186 6.2. Proces reprodukcji 191 6.3. Rodzinne konstelacje: społeczeństwa bez historii 195 6.4. Ród, rasa i dom – konstelacje rodziny „tradycyjnej” 198 6.5. „Rodzina” jako medium reprodukcji struktury społecznej: dominacja logiki rynku i państwa 204 6.6. Rozkwit społeczeństwa przemysłowego i upadek rodziny 209 Rozdział 7. Przemiany pracy 217 7.1. Praca jako element bycia w świecie – społeczności zbieracko-łowieckie 220 7.2. Praca jako zadanie – społeczeństwa tradycyjne 224 7.3. Denaturalizacja pracy – społeczeństwo nowoczesne 239 7.4. Dematerializacja pracy – społeczeństwo współczesne 249 Rozdział 8. Przemiany w sferze publicznej 258 8.1. Tropy znaczeniowe opozycji „prywatne vs. publiczne” 259 8.2. Pojęcie sfery publicznej 267 8.3. Od wspólnoty plemiennej do wspólnoty politycznej – społeczeństwa tradycyjne 275 8.4. Sfera publiczna w społeczeństwie nowoczesnym 292 8.5. Współczesne przemiany sfery społecznej 298 Rozdział 9. W stronę społeczeństwa ponowoczesnego 302 9.1. Dynamika zmiany 306 9.2. Przemiany procesów uspołecznienia 317 9.3. Od społeczeństwa wspólnot lokalnych do społeczeństwa dyskretnego – i dalej 328 BIBLIOGRAFIA 343 INDEKS NAZWISK 362