Przymusowe „przekształcenie” umów cywilnoprawnych w stosunek pracy: nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy Zeszyt 301

Oddajemy do rąk Czytelników wydanie drugie rozszerzone książki pt. Przymusowe przekształcenie umów cywilnoprawnych w stosunek pracy – nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wydawnictwa Instytutu Studiów Podatkowych. Autorami publikacji są eksperci z Instytutu Studiów Podatkowych. Tematyka niniejszej książki wiąże się z nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która wejdzie w życie w dniu 8 lipca 2026 r. Na podstawie nowych przepisów organy Państwowej Inspekcji Pracy będą przekształcać umowy cywilnoprawne i samozatrudnienie w stosunek pracy. W książce omówiono w szczególności zasady i tryb owego przekształcenia, jego skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku od towarów i usług oraz w sferze ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to pierwsza tego rodzaju publikacja na rynku wydawniczym. Dotyczy stanu prawnego na dzień 8 lipca 2026 r. Książka zainteresuje pracodawców, zleceniodawców, samozatrudnionych oraz podmioty zajmujące się obsługą księgową i płacową pracodawców.

Spis treści

Wykaz skrótów ............................................................................................... 8

Wstęp ........................................................................................................... 9

Rozdział I.

1. Dlaczego umowa o pracę jest najbardziej dyskryminowaną fiskalnie formą działalności? .................................................................................................................. 11

Rozdział II.

2. Zmiany w ustawie z dnia 13 kwietnia 2007 r. ................................................ 13

Rozdział III.

3. Decyzja okręgowego inspektora pracy wydana na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. w sprawie przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę .......................................................................................................... 17

3.1. Konieczność poprzedzenia decyzji poleceniem ............................................ 17

3.2. Decyzja okręgowego inspektora pracy ...................................................... 18

3.3. Odwołania od decyzji okręgowego inspektora pracy, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. .............................................................. 22

3.4. Powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy ........................... 24

Rozdział IV.

4. Przegląd ważniejszych wyroków dotyczących przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę ............................................................................................ 26

4.1. Wyrok SN z dnia 2 października 2018 r. .................................................... 26

4.2. Postanowienie SN z dnia 15 października 2019 r. ....................................... 28

4.3. Wyrok SN z dnia 24 lutego 2021 r............................................................ 28

4.4. Postanowienie SN z dnia 13 października 2021 r. ....................................... 28

4.5. Postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2023 r. ............................................. 29

4.6. Postanowienie SN z dnia 6 grudnia 2023 r. ................................................ 30

4.7. Postanowienie SN z dnia 12 lutego 2025 r. ................................................ 30

4.8. Wyrok SN z dnia 29 listopada 2017 r. ....................................................... 31

4.9. Wyrok SN z dnia 24 czerwca 2015 r. ........................................................ 32

4.10. Wyrok SN z dnia 10 maja 2018 r. ........................................................... 32

4.11. Wyrok SN z dnia 23 stycznia 2002 r. ....................................................... 33

4.12. Wyrok SN z dnia 25 listopada 2004 r. ..................................................... 34

4.13. Wyrok SN z dnia 18 września 2019 r. ..................................................... 34

4.14. Wyrok SN z dnia 11 stycznia 2008 r. ...................................................... 35

4.15. Uchwała SN z dnia 11 maja 1976 r. ........................................................ 35

4.16. Wyrok NSA z dnia 15 maja 2025 r. ......................................................... 36

Rozdział V.

5. Nowelizacja ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. – skutki zmiany nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę na gruncie podatku od towarów i usług .................................................................................................................... 37

Rozdział VI.

6. Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę – skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych ..................................................................... 40

6.1. Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę ............................ 40

6.2. Zmiana statusu stron ............................................................................... 41

6.3. Obowiązki pracodawcy w zakresie podatku dochodowego

od osób fizycznych .......................................................................................... 41

6.4. Skutki w podatku dochodowym od osób fizycznych dla osoby uznanej za pracownika w wyniku przekształcenia umowy B2B .................................................................. 42

6.5. Przekształcenie umowy zlecenia lub umowy o dzieło w umowę o pracę .................................................................................................................... 42

6.6. Ustalenie istnienia stosunku pracy w wyniku orzeczenia sądu ......................... 43

6.6.1. Skutki dla pracodawcy ........................................................................... 43

6.6.2. Skutki dla pracownika ............................................................................ 43

Rozdział VII.

7. Skutki przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne .................................................................................. 44

7.1. Zmiana umowy zlecenia w stosunek pracy ................................................... 44

7.2. Zmiana umowy o świadczenie usług zawartej przez osobę będącą przedsiębiorcą i profesjonalnego zleceniodawcę w stosunek pracy ................................................ 45

Rozdział VIII.

8. Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę a składki na ubezpieczenie zdrowotne. Czy będą konieczne korekty deklaracji? ............................................. 47

Rozdział IX.

9. Pułapka na samozatrudnionych – katastrofalne skutki podatkowe skorzystania z czasowej abolicji dla tych, którzy dobrowolnie przejdą na umowę o pracę ............................ 49

Rozdział X.

10. Nowe przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w Ordynacji podatkowej – skutki zmian wprowadzonych nowelizacją ustawy o PIP ....... 51

11. Zmiany w systemie Ubezpieczeń Społecznych wprowadzone nowelizacją Państwowej Inspekcji Pracy ............................................................................................... 53

Bibliografia...................................................................................................... 57