Rachunkowość instrumentów pochodnych

Opracowanie Rachunkowość instrumentów pochodnych podejmuje problematykę odzwierciedlenia instrumentów pochodnych w rachunkowości w kontekście wymagań ustawy o rachunkowości, rozporządzenia w sprawie instrumentów finansowych oraz regulacji MSSF 9 „Instrumenty finansowe”. Celem monografii jest przedyskutowanie istoty ekonomicznej instrumentów pochodnych oraz zasad dotyczących identyfikacji, ujmowania, klasyfikacji, wyceny, ujmowania przeszacowań, prezentacji i ujawniania informacji na temat instrumentów pochodnych z perspektywy rachunkowości. Opracowanie składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym omówiono charakterystykę poszczególnych rodzajów instrumentów pochodnych odzwierciedlając ich podstawowe cechy ekonomiczne ze szczególnym uwzględnieniem związanego z nimi ryzyka. W rozdziale drugim i trzecim przedyskutowano zasady identyfikacji, ujmowania, klasyfikacji, wyceny, ujmowania przeszacowań, prezentacji i wyceny instrumentów pochodnych oraz szczególne zasady dotyczące wykorzystania rachunkowości zabezpieczeń. W rozdziale czwartym przedstawiono zakres wykorzystania instrumentów w skali całego świata oraz w Polsce (na podstawie innych opracowań), a także wyniki przeprowadzonych badań własnych. Badania własne przeprowadzono na podstawie sprawozdań finansowych 100 największych niefinansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w Polsce. Celem badań własnych było udzielenie odpowiedzi na postawione pytania badawcze dotyczące skali wykorzystania instrumentów pochodnych przez największe podmioty w Polsce, stosowanie przez nie rachunkowości zabezpieczeń, oraz różnic w sposobie odzwierciedlenia instrumentów pochodnych przez podmioty stosujące regulacje krajowe i podmioty stosujące Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej.

Spis treści

Wprowadzenie 7 Rozdział 1. Istota i charakterystyka instrumentów pochodnych 9 1.1. Definicja i istota instrumentów pochodnych 9 1.2. Klasyfikacja, funkcje i ryzyko związane z instrumentami pochodnymi 12 1.2.1. Klasyfikacja instrumentów pochodnych 12 1.2.2. Ryzyko związane z instrumentami pochodnymi 15 1.3. Charakterystyka podstawowych instrumentów pochodnych 19 1.3.1. Kontrakty forward 20 1.3.2. Kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) 24 1.3.3. Kontrakty futures 27 1.3.4. Opcje 30 1.3.5. Transakcje swap 34 1.4. Umowy na zasoby niefinansowe jako szczególny rodzaj instrumentów pochodnych 41 Rozdział 2. Ogólne zasady rachunkowości instrumentów pochodnych 45 2.1. Identyfikacja instrumentów pochodnych w świetle polskich regulacji rachunkowości 45 2.2. Identyfikacja instrumentów pochodnych – wymagania Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej 57 2.2.1. Umowy dotyczące energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł zależnych od przyrody 67 2.2.2. Wbudowane instrumenty pochodne 69 2.3. Ujęcie początkowe instrumentów pochodnych 74 2.4. Wycena początkowa instrumentów pochodnych 76 2.4.1. Wymagania krajowych przepisów rachunkowości w zakresie wyceny początkowej instrumentów pochodnych 77 2.4.2. Wymagania MSSF 9 w zakresie wyceny początkowej instrumentów pochodnych 78 2.5. Klasyfikacja instrumentów pochodnych, ich wycena bilansowa i ujęcie przeszacowań 79 2.5.1. Klasyfikacja instrumentów pochodnych w świetle krajowych regulacji rachunkowości i jej skutki 79 2.5.2. Klasyfikacja instrumentów pochodnych według międzynarodowych regulacji rachunkowości i jej skutki 83 2.6. Rozliczenie końcowe 83 2.6.1. Rozliczenie końcowe w kontekście krajowych regulacji rachunkowości 84 2.6.2. Rozliczenie końcowe w kontekście międzynarodowych regulacji rachunkowości 88 2.7. Prezentacja i ujawnianie informacji 88 2.7.1. Prezentacja instrumentów pochodnych w sprawozdaniu finansowym przygotowanym na podstawie ustawy 89 2.7.2. Prezentacja instrumentów pochodnych w sprawozdaniu finansowym przygotowanym na podstawie MSR 1 „Prezentacja sprawozdań finansowych” 91 2.8. Podsumowanie 93 Rozdział 3. Rachunkowość zabezpieczeń jako szczególne rozwiązania w zakresie rachunkowości instrumentów finansowych 103 3.1. Ogólne zasady rachunkowości zabezpieczeń 103 3.2. Rodzaje rachunkowości zabezpieczeń 109 3.3. Zasady ujmowania zabezpieczenia wartości godziwej 124 3.4. Zasady ujmowania zabezpieczenia przepływów pieniężnych 125 3.5. Zasady ujmowania zabezpieczenia inwestycji zagranicznej netto 127 3.6. Pomiar skuteczności zabezpieczenia 128 Rozdział 4. Wykorzystanie instrumentów pochodnych w praktyce gospodarczej 131 4.1. Światowy obrót instrumentami pochodnymi 131 4.2. Giełdowy i pozagiełdowy obrót instrumentami pochodnymi w Polsce 142 4.3. Wykorzystanie instrumentów finansowych i rachunkowości zabezpieczeń przez największe podmioty w Polsce – badanie własne 150 Zakończenie 155 Bibliografia 157 Spis tabel 163 Spis wykresów 165 Spis schematów 167