Różnorodne ścieżki zmian poznawczych w starszym wieku

Autorzy publikacji Różnorodne ścieżki zmian poznawczych w starszym wieku przedstawiają współczesną wiedzę na temat poznawczych aspektów starzenia się. Opisują czynniki motywacyjne i kontekstowe istotne dla poznawczego funkcjonowania osób w starszym wieku oraz uwzględniają różnice indywidualne mające znaczenie dla zmian poznawczych w okresie średniej i późnej dorosłości. Przybliżają metodologiczne problemy towarzyszące dotychczas stosowanym metodom badań oraz rozwiązania, które pomogły lepiej zrozumieć zmiany poznawcze zachodzące u osób w starszym wieku, a co za tym idzie – opracowywać skuteczniejsze interwencje. *** Badania nad zmianami poznawczymi towarzyszącymi starzeniu się rozwijały się intensywnie w ciągu ostatnich 50 lat, ulegając przekształceniu z dziedziny zdominowanej przez badania eksperymentalne w kierunku bardziej dojrzałych – zarówno koncepcyjnie, jak i metodologicznie – podejść. W ostatnich 10 latach obserwujemy rozwój podejść integracyjnych obejmujących dane behawioralne, neuropsychologiczne i społeczne. Dostrzeżenie niedoskonałości towarzyszących badaniom poprzecznym oraz stosowanie coraz bardziej złożonych metod zaowocowało rozwojem coraz bardziej wyrafinowanych projektów badawczych i narzędzi analitycznych umożliwiających zrozumienie wielości potencjalnych moderatorów i mediatorów zmian poznawczych w starszym wieku. Procesy te doprowadziły do odejścia od monolitycznego – często negatywnego – spojrzenia na starzenie się poznawcze na rzecz podejścia bardziej zniuansowanego i uwrażliwionego na czynniki kontekstowe. Główną inspiracją powstania niniejszej książki jest niedawne przejście w psychologii starzenia się od opisu zmian poznawczych towarzyszących starzeniu się w kategoriach ograniczeń do poszukiwania czynników związanych z prawidłowym funkcjonowaniem w późniejszym życiu. Dlatego też nacisk położono na zrozumienie zarówno czynników leżących u podstaw różnic indywidualnych w trajektoriach zmian w funkcjonowaniu poznawczym w późniejszym życiu, jak i natury mechanizmów kompensacyjnych rozwijanych przez najbardziej aktywne i odnoszące sukcesy osoby dorosłe w średnim i starszym wieku.

Spis treści

Podziękowania IX CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE 1 1. Wprowadzenie i przegląd głównych tematów Thomas M. Hess, Grzegorz Sędek, Dayna R. Touron 3 CZĘŚĆ II. WPŁYW MOTYWACJI NA POZNANIE U STARSZYCH DOROSŁYCH 25 2. Subiektywna ocena kosztów poznawczych. Uwarunkowania motywacji i zaangażowania Thomas M. Hess 27 3. Pamięć zmotywowana na to, co się liczy najbardziej. Jak osoby starsze (selektywnie) skupiają się na ważnych informacjach i zdarzeniach sięgając po schematy, metapoznanie i znaczące cele Mary C. Whatley, Dillon H. Murphy, Katie M. Silaj, Alan D. Castel 57 4. Procesy motywacyjne w emocjonalnym starzeniu się Hannah Wolfe, Derek Isaacowitz 93 5. Efekt pozytywności. Przegląd teorii i najnowsze wyniki badań Sarah J. Barber, Hyunji Kim 119 6. Stereotypizacja i mobilizacja do wysiłku w późnym wieku. Rola zaangażowania własnego Gabriela Czarnek, Małgorzata Kossowsk, Michael Richter 149 7. Rezerwa motywacyjna. Rola motywacyjnych procesów w zaburzeniach poznawczych i chorobie Alzheimera Simone Forstmeier, Myriam Verena Thoma, Andreas Maercker 181 CZĘŚĆ III. WPŁYW KONTEKSTU NA POZNANIE I MECHANIZMY KOMPENSACYCJNE W STARZENIU 223 8. Wpływ społeczny i kulturowy na starzenie się poznawcze Angela Gutchess, Nicole M. Rosa, Danielle B. Schwartz 225 9. Dlaczego niektórzy starsi dorośli przy nabywaniu nowych umiejętności unikają przypominania sobie? Christopher Hertzog, Dayna R. Touron, Andreas Maercker 253 10. Związane z wiekiem różnice w podejmowaniu złożonych decyzji i ocenianiu. Rola czynników motywacyjnych i różnic indywidualnych Klara Rydzewska, Maciej Kościelniak, Bettina von Helversen, Grzegorz Sędek 283 11. Motywacja i społeczny kontekst starzenia się a podejmowanie decyzji JoNell Strough, Kelly Smith 325 12. Kontrolowanie błądzenia myślami. Treści spontanicznych myśli wskazujące na kompensację słabnących procesów poznawczych 351 13. Potencjał ukryty w stylu życia nastawionym na społeczną integrację i zaangażowanie dla poznawczego zdrowia w starzeniu się. Prekursorzy i kierunki rozwoju Dayna R. Touron Elizabeth A. L. Stine-Morrow, Ted W. Worm, Aron K. Barbey, Daniel G. Morrow 383 CZĘŚĆ IV. ZACHOWANIE ZDOLNOŚCI POZNAWCZYCH I NOWOCZESNE METODY INTERWENCJI 423 14. Nie ma nic złego w starzeniu się poznawczym i oto co można z nim zrobić Paul Verhaeghen 425 15. Plastyczność poznawcza stymulowana u starszych dorosłych przez trening poznawczy, ćwiczenia fizyczne i łączenie interwencji Soledad Ballesteros 467 16. Dostosowanie algorytmów w sieci do starzenia się poznawczego Radosław Nielek, Justyna Pawłowska, Klara Rydzewska, Adam Wierzbicki 505 Indeks 547