Sędziowie w II Rzeczypospolitej

Rozprawa dotyczy środowiska sędziów z okręgów apelacyjnych krakowskiego i katowickiego, należących do najmniejszych jednostek administracji sądowej w II Rzeczypospolitej – okręg z siedzibą w Krakowie obejmował obszar niespełna 30 tys. km2 w zachodniej Małopolsce (województwo krakowskie i część województwa lwowskiego), wielkość okręgu katowickiego wynosiła zaledwie 4230 km2. Autor – konstruując, w ogólnym zarysie, swoistą zbiorową biografię sędziów katowickich i krakowskich – posłużył się, obok metody komparatystycznej, także elementami analizy opisowej. Przedstawił całość materiału w ujęciu problemowym. Najpierw zatem ukazane zostały różnice prawniczej tradycji niemieckiej i austriackiej, ujawniające się już w samej strukturze sądownictwa na terenie zachodniej Galicji i dzielnicy pruskiej. Kolejne rozdziały pracy poświęcone są okolicznościom przejęcia wymiaru sprawiedliwości przez państwo polskie, etapom tworzenia apelacji krakowskiej i katowickiej, zawierają także dane statystyczne odnoszące się do obszaru, liczby ludności oraz wielkości środowiska sędziowskiego w obu badanych apelacjach. Następnie autor omówił materialne warunki pracy sędziów oraz zanalizował skład narodowościowy pracowników wymiaru sprawiedliwości w apelacjach krakowskiej i katowickiej. Ostatnie dwa rozdziały dotyczą zagadnień aktywności politycznej sędziów oraz ich zaangażowania w inne przejawy działalności społecznej.

Spis treści

Wstęp 9 Rozdział pierwszy Udział pruskiego i austriackiego modelu wymiaru sprawiedliwości w kształtowaniu odrębności dzielnicowych Górnego Śląska, Galicji i Śląska Cieszyńskiego na przełomie XIX—XX w. 15 Społeczne uwarunkowania życia publicznego na Górnym Śląsku, w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim na przełomie XIX—XX w. 15 Organizacja wymiaru sprawiedliwości w Prusach i w monarchii austro-węgierskiej przed I wojną światową. Liczebność środowisk sędziowskich na Górnym Śląsku, w zachodniej Galicji i na Śląsku Cieszyńskim 28 Struktura narodowościowa i pochodzenie społeczne górnośląskich oraz zachodniogalicyjskich i cieszyńskich sędziów na początku XX w. 48 Wzajemne kontakty krakowskich i śląskich prawników na przełomie XIX i XX w. oraz podczas I wojny światowej, powstań śląskich i plebiscytu 64 Rozdział drugi Okoliczności tworzenia struktur sądowych krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego w okresie międzywojennym 73 Organizowanie wymiaru sprawiedliwości na obszarze krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego u zarania II Rzeczypospolitej 73 Sędziowie krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego wobec idei integracji państwa polskiego po I wojnie światowej 97 Kształtowanie granic krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego oraz tworzenie ich wewnętrznej struktury 112 Rozdział trzeci Środowisko sędziowskie krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego w okresie międzywojennym 136 Liczba sędziów krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego oraz ich terytorialna koncentracja w okresie kształtowania struktury sądownictwa na początku lat 20. 136 Liczebność środowiska sędziowskiego w krakowskim i katowickim okręgu apelacyjnym w latach 1923—1939 150 Wydajność pracy sędziów krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego 168 Rozdział czwarty Pochodzenie dzielnicowe i społeczne sędziów krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego a dostępność kolejnych szczebli kariery zawodowej 201 Przynależność dzielnicowa sędziów 201 Pochodzenie społeczne oraz czynniki naturalne decydujące o liczebności środowiska sędziowskiego w krakowskim i katowickim okręgu apelacyjnym 220 Problematyka dostępu kobiet do sądownictwa 255 Rozdział piąty Materialne warunki pracy sędziów w krakowskim i katowickim okręgu apelacyjnym 261 Wysokość płacy sędziowskiej i czynniki ją określające 261 Koncepcje zwiększenia dochodów środowiska sędziowskiego 280 Struktura wydatków rodzin sędziowskich i stopień zaspokojenia potrzeb materialnych 289 Rozdział szósty Krakowscy i katowiccy sędziowie a kwestia narodowościowa w okresie międzywojennym 317 Sądy w krakowskim i katowickim okręgu apelacyjnym oraz ich rola w procesie kształtowania polskiego oblicza życia społecznego 317 Warunki sprawowania zawodu sędziego przez osoby niepolskiego pochodzenia 331 Wymiar sprawiedliwości wobec podsądnych niepolskiego pochodzenia 358 Rozdział siódmy Polityczne uwarunkowania aktywności zawodowej sędziów krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego 368 Formy i rozmiar politycznego zaangażowania sędziów 368 Walka o zachowanie niezawisłości sędziowskiej jako czynnik determinujący udział sędziów w życiu politycznym 382 Sędziowie wobec sanacyjnych metod doboru kadr wymiaru sprawiedliwości 396 Rozdział ósmy Udział sędziów krakowskiego i katowickiego okręgu apelacyjnego w pozapolitycznych formach życia publicznego 417 Zrzeszenie zawodowe sędziów oraz inne stowarzyszenia prawnicze 417 Pozostałe przejawy udziału pracowników wymiaru sprawiedliwości w życiu publicznym 439 Pozycja społeczna sędziów oraz prestiż zawodu w oczach lokalnych środowisk 459 Podsumowanie 471 Bibliografia 477 Wykaz skrótów 495 Indeks nazwisk 497 Summary 507 Zusammenfassung 509