Skarga konstytucyjna na orzeczenie sądu. Model możliwy do zastosowania w Polsce

Jest to pierwsza publikacja na rynku wydawniczym poruszająca w sposób kompleksowy kwestię potrzeby poszerzenia zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej o orzeczenia sądów. Dyskusja dotycząca konieczności reformowania polskiej skargi konstytucyjnej toczy się od wielu lat. W obowiązującym stanie prawnym skargę można wnieść wyłącznie w sytuacji, gdy naruszenie konstytucyjnych wolności i praw wynika z niekonstytucyjnego przepisu zastosowanego przez sąd lub organ w sprawie skarżącego. Wnoszący skargę inicjuje więc kontrolę trybunalską jedynie nad przepisem prawa, który postrzega jako niezgodny z ustawą zasadniczą. Nie jest natomiast możliwe zaskarżenie samego rozstrzygnięcia, choćby naruszało konstytucyjne prawo skarżącego. W publikacji poddano analizie takie zagadnienia, jak: aktualna regulacja skargi konstytucyjnej w Polsce; problemy związane z funkcjonowaniem Trybunału Konstytucyjnego; efektywność poszczególnych środków ochrony prawnej. Autorka odwołuje się do uregulowań w zakresie skargi konstytucyjnej obowiązujących w Niemczech, Hiszpanii i Czechach, gdzie istniejąca od wielu lat instytucja skargi konstytucyjnej umożliwia obywatelom podnoszenie zarzutów naruszenia konstytucji przez organy sądowe. Poruszane w publikacji zagadnienia koncentrują się również wokół aktualnej problematyki stosowania konstytucji przez sądy i ewentualnych napięć, jakie mogą powstać w relacjach między sądownictwem a Trybunałem Konstytucyjnym, zwłaszcza w kontekście możliwej reformy mechanizmu skargowego. Adresaci: Monografia przeznaczona jest nie tylko dla przedstawicieli nauki, lecz również dla praktyków, którzy w pracy zawodowej stykają się z zagadnieniami ochrony konstytucyjnych praw i wolności.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 11 Wstęp | str. 13 Rozdział I Skarga konstytucyjna jako środek ochrony konstytucyjnych wolności i praw według Konstytucji RP z 1997 r. | str. 25 1. Skarga konstytucyjna jako środek ochrony prawnej | str. 25 2. Modele skargi konstytucyjnej, kryteria ich wyróżniania oraz realizowane przez nie funkcje | str. 30 3. Polski model skargi konstytucyjnej i jego ocena w poglądach doktryny prawa konstytucyjnego | str. 38 4. Potrzeba reformowania polskiej skargi konstytucyjnej | str. 62 Rozdział II Zakres przedmiotowy skargi konstytucyjnej | str. 79 1. Pojęcie zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej oraz rodzaje aktów podlegających zaskarżeniu | str. 79 2. Skarga konstytucyjna o szerokim zakresie przedmiotowym na przykładzie Niemiec, Hiszpanii i Czech | str. 85 2.1. Niemcy | str. 85 2.2. Hiszpania | str. 89 2.3. Czechy | str. 95 3. Zakres przedmiotowy polskiej skargi konstytucyjnej | str. 99 Rozdział III Podstawowe założenia skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 107 1. Zaskarżalność orzeczeń sądowych w drodze skargi konstytucyjnej | str. 107 2. Istota skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu na przykładzie Niemiec, Hiszpanii i Czech | str. 111 2.1. Niemcy | str. 111 2.2. Hiszpania | str. 115 2.3. Czechy | str. 121 3. Zagadnienie rozgraniczania kompetencji w zakresie ochrony praw jednostki między Trybunałem Konstytucyjnym a sądami na przykładzie Niemiec, Hiszpanii i Czech | str. 125 3.1. Niemcy | str. 125 3.2. Hiszpania | str. 129 3.3. Czechy | str. 134 4. Założenia dla polskiego modelu skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 138 Rozdział IV Przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 156 1. Subsydiarność skargi konstytucyjnej i wymóg wyczerpania drogi sądowej | str. 156 1.1. Niemcy | str. 159 1.2. Hiszpania | str. 163 1.3. Czechy | str. 167 2. Wymogi formalne skargi konstytucyjnej | str. 169 2.1. Niemcy | str. 169 2.2. Hiszpania | str. 170 2.3. Czechy | str. 173 3. Termin na wniesienie skargi konstytucyjnej | str. 174 3.1. Niemcy | str. 174 3.2. Hiszpania | str. 175 3.3. Czechy | str. 178 4. Dodatkowe przesłanki dopuszczalności o charakterze selekcyjnym przewidziane dla skargi konstytucyjnej | str. 179 4.1. Przesłanki szczególnego zagadnienia konstytucyjnego i szczególnie niekorzystnych skutków | str. 179 4.2. Przesłanka szczególnej doniosłości konstytucyjnej | str. 182 5. Konieczność wprowadzenia dodatkowych przesłanek dopuszczalności skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 188 Rozdział V Postępowanie w sprawie rozpoznania skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 193 1. Etapy rozpoznania skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu w świetle regulacji niemieckiej, hiszpańskiej, czeskiej | str. 193 1.1. Niemcy | str. 193 1.2. Hiszpania | str. 197 1.3. Czechy | str. 207 2. Przebieg postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej w świetle aktualnej regulacji polskiej | str. 214 2.1. Wszczęcie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym | str. 214 2.2. Wstępna kontrola skargi konstytucyjnej | str. 216 2.3. Właściwe rozpoznanie skargi konstytucyjnej | str. 220 2.4. Rozstrzygnięcie skargi konstytucyjnej | str. 227 3. Konieczne zmiany reguł postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w przypadku wprowadzenia skargi konstytucyjnej na orzeczenie sądu | str. 230 Rozdział VI Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach skarg konstytucyjnych na orzeczenie sądu | str. 236 1. Rozwiązania w zakresie skutków wyroków Trybunału Konstytucyjnego występujące w Niemczech, Hiszpanii i Czechach | str. 236 1.1. Niemcy | str. 236 1.2. Hiszpania | str. 246 1.3. Czechy | str. 258 2. Skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego w procedurze skargi konstytucyjnej w świetle aktualnej regulacji polskiej | str. 261 3. Możliwe skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego naruszenie wywołane orzeczeniem sądu | str. 280 Podsumowanie i wnioski de lege ferenda | str. 283 Bibliografia | str. 299 Wykaz orzecznictwa | str. 313