Socjologia edukacji

Kiedyś dziennikarz zapytał mnie: zajmuje się pan socjologią edukacji, czyli właściwie czym? Najprostsza odpowiedź jest taka, że związkiem edukacji i społeczeństwa. Ale co to w istocie znaczy? Piotr Mikiewicz Socjologia edukacji to pierwsze na gruncie polskim kompendium najważniejszych orientacji teoretycznych i badawczych, które kształtowały sposób postrzegania przez socjologów problemów generowanych przez istnienie i działanie systemów kształcenia. Dla czytelnika zajmującego się już tematyką społecznych uwarunkowań edukacji będzie to swego rodzaju kompendium podsumowujące, dla osób dopiero wchodzących w to pole zainteresowań, będzie to dobry przewodnik po problematyce.

Spis treści

Wprowadzenie 9 Socjologia edukacji, czyli socjologia czego? 9 Teorie socjologii edukacji – jak analizuje się edukację socjologicznie 14 Po co jest ta książka? 20 Dla kogo jest ta książka? 22 Jak zaprojektowana jest ta książka? 23 CZĘŚĆ I. Edukacja jako fenomen społeczny – czym jest szkoła dla ludzi i społeczeństw? 25 Czym jest edukacja dla tzw. zwykłego człowieka? 27 Ewolucja funkcji szkoły 34 Przyczyny powstania edukacji masowej 36 Co napędza ekspansję edukacji na świecie? 42 Specyfika współczesnej edukacji. Wielość form organizacji edukacji – czy jedna logika? 44 Primary, secondary, tertiary – struktury szkolnego systemu 46 Konwergencja form instytucjonalnych 49 Problemy współczesnej edukacji 51 Edukacja w płynnej nowoczesności 51 Edukacja jako bilet donikąd? 55 Uzawodowienie studiów wyższych 58 „Pułapka możliwości” albo kształcenie wyższe jako „bańka” 61 Edukacjonalizacja 63 Nierówności społeczne w edukacji 70 Podsumowanie części I 73 Ważniejsze pojęcia w części I 75 Polecane lektury 78 CZĘŚĆ II. Szkoła w służbie porządku społecznego – podejście strukturalno-funkcjonalne 79 Ogólny model myślenia 81 Po co jest szkoła? – socjalizacja i zapewnienie wspólnoty 86 Po co jest szkoła? – selekcja i alokacja 91 Ruchliwość społeczna 93 Trochę klasyki: warstwy, membrany, kanały i sita – koncepcja ruchliwości społecznej Pitirima Sorokina 94 Edukacja jako narzędzie ruchliwości społecznej 97 Selekcje szkolne – grupowanie uczniów i kształtowanie odrębnych ścieżek edukacyjnych 105 Różne sposoby organizacji alokacji – ruchliwość konkursowa i ruchliwość sponsorowana. 109 Alokacyjna rola edukacji jako instytucji 115 Klasyczne problemy funkcjonalne 119 Zajmowanie statusu – od czego zależy osiągnięta przez nas pozycja społeczna 119 Biologiczne podstawy nierówności edukacyjnych i społecznych – IQ-izm 122 Powiązanie edukacji i rynku pracy – koncepcja „kolejki” 126 Znaczenie struktur edukacyjnych w przechodzeniu na rynek pracy 129 Nieoczekiwane skutki dobrych chęci – „efekt odwrócenia” oraz „efekt stratyfikacyjny pierwszego i drugiego rzędu” 130 „Maksymalnie Utrzymana Nierówność” i „Efektywnie Utrzymana Nierówność” 133 Podsumowanie części II 136 Ważniejsze pojęcia w części II 137 Polecane lektury 141 CZĘŚĆ III. Szkoła jako opresja i narzędzie dominacji – podejście konfliktowe 143 Ogólny model myślenia 145 Nierówności społeczne w edukacji – teorie reprodukcji 148 Reprodukcja stosunków ekonomicznych – koncepcja Samuela Bowlesa i Herberta Gintisa 150 Reprodukcja kulturowa – teoria Pierre’a Bourdieu 155 Pole, habitus i kapitał 156 Edukacja z perspektywy teorii Pierre’a Bourdieu – kultura prawomocna i przemoc symboliczna 165 Klasy społeczne, kody językowe i kody szkolne – koncepcja Basila Bernsteina 171 „Kod rozwinięty” i „kod ograniczony” 172 Organizacja wiedzy szkolnej – kody szkolne 178 Kod uprzywilejowany i uprzywilejowujący 182 Ekspansja edukacyjna a poziom nierówności społecznych w edukacji i przez edukację 185 Kredencjalizm 186 Zamykanie społeczne i klasowo uwarunkowane style wychowawcze 189 Podsumowanie części III 195 Ważniejsze pojęcia w części III 196 Polecane lektury 200 CZĘŚĆ IV. Szkoła jako miejsce spotkań i działań ludzi 201 Ogólny model myślenia 203 Szkoła z perspektywy interpretatywnej 212 Być w szkole – program jawny i ukryty 218 Kluczowe postaci szkolnej sceny: nauczyciele 228 „Efekt Pigmaliona” i „efekt Golema” 232 Naznaczanie społeczne, czyli teoria etykietowania 236 Struktury latentne w szkole – rytuały szkolne i antystruktura oporu 239 Czy można analizować szkołę w skali mikro bez odwołań do makro? – nowa socjologia edukacji 242 Socjologia wiedzy szkolnej 246 Ukryty program raz jeszcze 247 Wiedza szkolna – socjologia curriculum 248 Dobry i zły uczeń – przekaz wiedzy i kreowanie oczekiwań 255 Uczniowie: podmioty w procesie nabywania tożsamości – opór i konformizm 258 Podsumowanie części IV 263 Ważniejsze pojęcia w części IV 264 Polecane lektury 268 CZĘŚĆ V. Szkoła i jej otoczenie 271 Ogólny model myślenia 274 Kapitał społeczny – środowisko społeczne jako zasób 281 Cechy strukturalne społeczności jako uwarunkowanie działania jednostek – koncepcja kapitału społecznego według Jamesa S. Colemana 281 Zaangażowanie obywatelskie jako warunek efektywności instytucji – koncepcja kapitału społecznego Roberta D. Putnama 286 Lokalność i edukacja – czyli szkoła w środowisku 291 Środowisko wychowawcze 292 Kapitał społeczny i edukacja w środowisku lokalnym 298 Holistyczny model uwarunkowań szkoły w środowisku miejskim 306 Podsumowanie części V 307 Ważniejsze pojęcia w części V 308 Polecane lektury 310 Zakończenie 311 Bibliografia 321 Indeks osób 335 Indeks pojęć 339