Statystyczna analiza przestrzennego zróżnicowania rozwoju ekonomicznego i społecznego Polski

Prezentowana monografia jest próbą zidentyfikowania i określenia związków pomiędzy różnymi determinantami rozwoju ekonomicznego i społecznego Polski zarówno na poziomie regionalnym (wojewódzkim), jak i lokalnym (powiatowym). Prowadzone w pracy analizy są oparte na narzędziach statystyki opisowej, taksonomii, ekonometrii oraz łańcuchach Markowa. Takie podejście pozwoliło na zbadanie prawdopodobieństw przejść województw i powiatów pomiędzy różnymi grupami kwantylowymi opisującymi różny poziom rozwoju. Opracowanie powstało w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki. W jego przygotowaniu uczestniczyli pracownicy Instytutu Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytutu Matematyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytutu Ekonomii i Administracji Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Katedry Ekonomii Politechniki Rzeszowskiej. Członkowie zespołu to zarówno ekonomiści, matematycy, jak i socjologowie.

Spis treści

Wprowadzenie 9 1. Zróżnicowanie podstawowych zmiennych makroekonomicznych w województwach 11 1.1. Wprowadzenie 11 1.2. PKB per capita 11 1.3. Wartość brutto środków trwałych na mieszkańca 14 1.4. Inwestycje na głowę 17 1.5. Płace 20 1.6. Stopy bezrobocia 23 1.7. Wstępne analizy konwergencji/dywergencji 26 1.8. Podsumowanie 31 Bibliografia 31 2. Zróżnicowanie podstawowych zmiennych makroekonomicznych w powiatach 33 2.1. Wprowadzenie 33 2.2. PKB per capita 34 2.3. Wartość brutto środków trwałych na mieszkańca 40 2.4. Inwestycje na głowę 45 2.5. Płace 50 2.6. Stopy bezrobocia 54 2.7. Wstępne analizy konwergencji/dywergencji 59 2.8. Podsumowanie 62 Bibliografia 64 3. Determinanty przestrzennego zróżnicowania wybranych zmiennych makroekonomicznych 67 3.1. Wprowadzenie 67 3.2. Determinanty wydajności pracy, płac realnych brutto oraz stóp bezrobocia – ujęcie teoretyczne 67 3.2.1. Determinanty wydajności pracy 67 3.2.2. Determinanty płac względnych 69 3.2.3. Determinanty stóp bezrobocia 71 3.3. Determinanty przestrzennego zróżnicowania wydajności pracy, płac względnych oraz stóp bezrobocia – wyniki analiz statystycznych na danych powiatowych 72 3.3.1. Wydajność pracy 72 3.3.2. Płace względne 74 3.3.3. Stopy bezrobocia 76 3.4. Podsumowanie 78 Bibliografia 79 4. Taksonomiczne wskaźniki rozwoju ekonomicznego województw i powiatów 81 4.1. Wprowadzenie 81 4.2. Wykorzystane metody taksonomiczne 82 4.3. Taksonomiczne wskaźniki rozwoju ekonomicznego województw 84 4.3.1. Przestrzenne zróżnicowanie rozwoju województw 84 4.3.2. Analizy konwergencji/dywergencji rozwoju województw 85 4.4. Taksonomiczne wskaźniki rozwoju ekonomicznego powiatów 86 4.4.1. Przestrzenne zróżnicowanie rozwoju powiatów 86 4.4.2. Analizy konwergencji/dywergencji rozwoju powiatów 94 4.5. Podsumowanie 95 Bibliografia 109 5. Analiza zróżnicowania rozwoju ekonomicznego województw i powiatów oparta na łańcuchach Markowa 111 5.1. Wprowadzenie 111 5.2. Ogólna charakterystyka łańcuchów Markowa 111 5.2.1. Szereg czasowy a łańcuch Markowa 111 5.2.2. Charakterystyka łańcuchów Markowa 112 5.3. Zmienność podstawowych parametrów makroekonomicznych w województwach 113 5.4. Łańcuchy Markowa w województwach 120 5.5. Łańcuchy Markowa w powiatach 123 5.6. Podsumowanie 128 Bibliografia 128 6. Zróżnicowanie dochodów i wydatków województw w Polsce 129 6.1. Wprowadzenie 129 6.2. Instytucjonalne uwarunkowania dochodów i wydatków województw i powiatów w Polsce w latach 1999–2011 129 6.3. Dochody i wydatki 131 6.4. Zróżnicowanie podstawowych kategorii budżetowych w województwach 133 6.4.1. Dochody z PIT 133 6.4.2. Dochody z CIT 135 6.4.3. Dochody z dotacji i subwencji 138 6.4.4. Wydatki bieżące 141 6.4.5. Wydatki majątkowe 144 6.5. Podsumowanie 147 7. Zróżnicowanie dochodów i wydatków powiatów w Polsce 149 7.1. Wprowadzenie 149 7.2. Dochody i wydatki powiatów w latach 1999–2011 149 7.3. Zróżnicowanie podstawowych kategorii budżetowych w powiatach 151 7.3.1. Dochody z PIT 151 7.3.2. Dochody z CIT 154 7.3.3. Dochody z dotacji i subwencji 156 7.3.4. Wydatki bieżące 158 7.3.5. Wydatki majątkowe 161 7.4. Podsumowanie 164 8. Wskaźniki rozwoju społecznego 165 8.1. Pojęcie rozwoju społecznego 165 8.2. Wskaźniki wykorzystywane w diagnozie zaawansowania rozwoju społecznego (ONZ) 167 8.3. Proponowane wskaźniki rozwoju społecznego 174 8.4. Metodologia pozyskiwania danych dla potrzeb obliczenia wskaźników 179 Bibliografia 180 9. Terytorialna dystrybucja wskaźników rozwoju społecznego w układzie województw 181 9.1. Wprowadzenie 181 9.2. Rozwój demokracji: referenda ogółem 182 9.3. Bezpieczeństwo: stwierdzone przestępstwa na 1000 mieszkańców 183 9.4. Prawo i obowiązek kształcenia się: wskaźnik skolaryzacji 185 9.5. Stan zdrowotny i stan środowiska naturalnego: przeciętne dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn 186 9.6. Dostęp do dóbr kulturalnych: czytelnicy bibliotek 187 9.7. Infrastruktura: urbanizacja, drogi i wodociągi 189 9.7.1. Urbanizacja 190 9.7.2. Drogi 190 9.7.3. Wodociągi 191 9.8. Warunki życiowe i mieszkaniowe: zagrożenie ubóstwem 192 9.9. Wskaźnik taksonomiczny: podsumowanie 193 Bibliografia 195 Noty o autorach 197