Stefan Przanowski (1874–1938): „papież” polskiego liberalizmu

Książka jest pierwszą biografią Stefana Przanowskiego – inżyniera, przemysłowca, działacza samorządowego i gospodarczego, znaczącego polityka Drugiej Rzeczypospolitej, ministra i desygnowanego na premiera. Był on czołową postacią polskiej gospodarki i bankowości, z determinacją wprowadzał w życie zasady wolnego handlu. Stąd właśnie wziął się jego „papieski” przydomek. Wyzwania polityczne, gospodarcze i społeczne, wobec których stawał przed stu laty, stanowią ciekawe odniesienie do naszych obecnych problemów. Również wtedy występowała ostra walka ugrupowań politycznych, pojawiały się zagrożenia międzynarodowe, zmieniały się koncepcje gospodarcze, toczył się spór: rynek czy państwo, panowała drożyzna, wysokie podatki trapiły przedsiębiorców, a społeczeństwo było silnie spolaryzowane pod względem majątkowym i politycznym. W tym właśnie kontekście autor publikacji prezentuje Przanowskiego, kandydata na premiera w czerwcu 1922 roku, gdy jako postać pierwszoplanowa uczestniczył w konflikcie najważniejszych organów władzy państwowej – Sejmu i Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. Drugim bohaterem książki jest Warszawa, w której Przanowski żył i pracował oraz starał się złagodzić problemy zaopatrzenia ludności stolicy wobec apokalipsy I wojny światowej. W publikacji pojawia się także prezentacja warszawskiej fabryki metalowej „Norblin, Bracia Buch i T. Werner”, którą Przanowski ze świetnym rezultatem kierował przez ćwierćwiecze. Z tego powodu właśnie on jest dziś patronem pasażu w zrewitalizowanym Norblinie. Biografia Przanowskiego stanowi przykład drogi do sukcesu finansowego i powstawania elit w międzywojennej Polsce. Odzwierciedla, jak wyglądało życie ówczesnych najwyższych sfer zarówno w aspekcie majątkowym, jak i rodzinnym. Marek Wasiak (ur. 1959 w Łodzi) ukończył socjologię na Uniwersytecie Łódzkim. Jest wieloletnim pracownikiem samorządowym, zajmuje się organizacją instytucji samorządowych i ich zarządzaniem. Autor artykułów biograficznych, współpracownik słowników biograficznych.

Spis treści

Wstęp 9 I. Droga do kariery 11 Środowisko rodzinne 11 Szkoła i studia 18 II. Pierwsze lata w Warszawie – pomoc głodującej stolicy 23 Warszawskie początki 23 Działalność na rzecz mieszkańców Warszawy w czasie Wielkiej Wojny 29 III. Pierwszy polski minister aprowizacji 41 IV. Między biedą a wolnym handlem – minister przemysłu i handlu 67 Objęcie resortu 68 Pierwsze wyzwanie – ratunek dla Łodzi 75 Walka z drożyzną 78 Likwidowanie etatyzmu wojennego 84 O wolny handel węglem 86 Wolny handel artykułami spożywczymi 92 Międzynarodowe stosunki handlowe 94 Stosunki z Rosją 94 Wizyta w Anglii 100 Relacje z Francją 103 Umowa z Rumunią 107 O integrację gospodarczą kraju 115 Górny Śląsk 121 Komora solna „Przanowski” w Wieliczce 124 Konstytucja marcowa 126 Dymisja rządu 127 V. Niedoszły Prezydent Rady Ministrów 129 Desygnowanie, ale co to znaczy? 129 Dzień pierwszy – kandydatura „pewnego jegomościa” 132 Pierwsze echa 139 Dzień drugi – desygnacja i konsternacja 141 Dzień trzeci – konsultacje z klubami i wolta Witosa 144 Dzień czwarty – rezygnacja 148 VI. Mimo wszystko – dalsza działalność polityczna 153 VII. Przemysłowiec, akcjonariusz, ekspert gospodarczy 163 „Oligarchia finansowa” Drugiej Rzeczypospolitej 163 We władzach spółek akcyjnych 175 Handel ze Wschodem 185 Ekspert gospodarczy 187 Działalność w stowarzyszeniach 193 Odznaczenia 196 VIII. W warszawskich zakładach „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” 199 Tradycje fabryki 199 Zakłady pod kierunkiem Przanowskiego 204 Norblin poza Warszawą – Sanok i Głowno 209 Rozwój zakładów Norblina w latach 20. XX w. 212 Zamówienia rządowe dla Norblina 217 W latach światowego kryzysu gospodarczego 220 Prezes Rady Nadzorczej 224 IX. Majątek i pałac w Nowej Wsi 235 X. Śluby, żony, dzieci 245 Zakończenie 273 Kalendarium 275 Aneksy 279 Bibliografia 313 Wykaz ilustracji 323 Indeks osobowy 335