Świat kolonialnej Ameryki Łacińskiej

Ameryka Łacińska to obszar fascynujący, a zarazem obfitujący w niezwykłe wydarzenia historyczne. To tutaj powstało wiele cudów sztuki. To tutaj ukształtowało się latynoskie społeczeństwo na bazie mieszania ras i kultur: europejskich, prekolumbijskich i afrykańskich. Książka Mirosława Olszyckiego stanowi bogate opracowanie poświęcone kulturze, historii, działalności Kościoła oraz procesów narodotwórczych w kolonialnym Nowym Świecie. Przybliża podstawowe zagadnienia dotyczące hiszpańskiej i portugalskiej ekspansji, kolonizacji ludów i poszczególnych regionów Ameryki. Objaśnia różnorodne aspekty związane z kształtowaniem się skomplikowanej rzeczywistości, w której obok lub na bazie majańskich, azteckich oraz inkaskich świątyń powstawały katolickie katedry i domy wzorowane na budynkach Madrytu, Lizbony czy Sewilli. Podkreślając osiągnięcia kultur prekolumbijskich, autor zastanawia się także nad fenomenem hiszpańskich podbojów przełomu wieków XV i XVI, które do tej pory budzą podziw, a jednocześnie są źródłem licznych kontrowersji. Jak zauważa w rozdziale poświęconym kulturze duchowej i materialnej społeczeństw prekolumbijskich, nie można pominąć ich dorobku. W końcu XV wieku odkrycie nowego kontynentu unaoczniło Europejczykom istnienie ludów, których sztuka i osiągnięcia intelektualne okazały się całkiem odmienne od tego, co rozwinięto w Europie, a jednocześnie wskazywały na duże możliwości miejscowych społeczeństw w takich dziedzinach, jak: budownictwo, architektura, sztuka czy astronomia. Dotyczy to szczególnie rejonów obecnego Meksyku, Belize, Gwatemali, Hondurasu i Salwadoru uznawanych za miejsce narodzin i rozwoju tak zwanych cywilizacji mezoamerykańskich. Autor wskazuje, że iberyjski kolonializm, oprócz negatywnych cech, miał również wiele cech pozytywnych, biorąc pod uwagę na przykład powstałe liczne zabytki o wysokich walorach estetycznych. Te kolonialne arcydzieła Olszycki opisał na tle ówczesnych warunków topograficznych, klimatycznych oraz społecznych i pokazał je na fotografiach. Ważnym elementem książki jest także przyroda, która stała się tłem krwawej konkwisty i późniejszego procesu – budowania Nowego Świata. Autor szczególnie uważnie przygląda się sztuce, architekturze, muzyce, literaturze epoki kolonialnej, jak również działalności Kościoła i misjom jezuickim powstającym między innymi dla Indian Guaraní i Chiquitos w latach 1492–1824. Był to czas, kiedy rodziło się nowe społeczeństwo latynoskie we wzajemnych relacjach pomiędzy ludnością autochtoniczną a Europejczykami, Afrykanami, Azjatami, od Meksyku i Karaibów, poprzez Ekwador, Kolumbię, Brazylię, aż po Peru i Chile. Jak wskazuje autor, problemy postkolonializmu to sprawy bardzo aktualne, często drażliwe i mocno przeżywane przez współczesne społeczeństwa latynoskie. Dla kogo: Ta książka to prawdziwa skarbnica wiedzy na temat Iberoameryki dla osób zainteresowanych tym obszarem: jego historią, kulturą, sztuką, społeczeństwem, problemami hiszpańskiej i portugalskiej ekspansji, kolonizacji ludów i regionów Ameryki. Sprawdzi się także świetnie jako kompendium wiedzy dla podróżników wybierających się do krajów Ameryki Łacińskiej.

Spis treści

PRZEDMOWA 9 WSTĘP 15 1. WPROWADZENIE 25 Społeczeństwa PREKOLUMBIJSKIE – kultura duchowa i materialna 25 Mezoameryka 31 Olmekowie 32 Zapotekowie i Mistekowie 35 El Tajín, Teotihuacán, Tula 38 Majowie 41 Aztekowie 44 Ameryka Południowa 47 Inkowie 47 SPOŁECZEŃSTWA AMERYKI ŁACIŃSKIEJ W KONTEKŚCIE PODBOJU I EWANGELIZACJI 55 Demografia ludności autochtonicznej w okresie kolonialnym 59 Przyczyny depopulacji na obszarach Nowej Hiszpanii i w wicekrólestwie Peru 61 Populacja kolonialnej Brazylii 65 Zróżnicowane społeczeństwo Ameryki kolonialnej 69 KOLONIALIZM I PROCESY NARODOTWÓRCZE W AMERYCE ŁACIŃSKIEJ A SZTUKA NOWEGO ŚWIATA 71 TOŻSAMOŚĆ LATYNOSA W KONTEKŚCIE EWANGELIZACJI 81 Amerykański człowiek 81 Spotkanie „obcych” 83 Głos „innego” 86 2. AMERYKA HISZPAŃSKA 89 KOLONIALNY SYSTEM ZARZĄDZANIA W WICEKRÓLESTWACH HISZPANII 89 Główne trudności kolonialnego sytemu zarządzania w wicekrólestwach 92 Dom Transakcji i Rada Indii 94 Urzędy państwowe 95 Rada miasta 97 Encomienda 98 Administracja finansowa 100 Sądownictwo 102 Urzędy mniejszego znaczenia 104 Aspekty kolonialnego systemu zarządzania 106 ŻYCIE INTELEKTUALNE W KOLONIALNEJ AMERYCE HISZPAŃSKIEJ 109 Zarys literatury hispanoamerykańskiej w epoce kolonialnej 112 Kroniki i relacje. 112 Literatura epicka 120 Wiek baroku 136 Wiek oświecenia 143 Kolonialna rzeczywistość kulturalna 152 SZTUKA I ARCHITEKTURA W KOLONIALNEJ AMERYCE ŁACIŃSKIEJ 159 Meksyk, Ameryka Środkowa i Karaiby 160 Architektura 160 Rzeźba 172 Malarstwo 184 Hiszpańska Ameryka Południowa 193 Architektura 193 Architektura jezuicka 212 Rzeźba 217 Malarstwo 225 3. AMERYKA PORTUGALSKA 237 KOLONIALNA BRAZYLIA 237 Ekspansja kolonialna 237 Donatários – drugi okres wczesnej historii Brazylii 240 Warunki polityczne i ekonomiczne 243 Ludność 249 ŻYCIE INTELEKTUALNE W KOLONIALNEJ AMERYCE PORTUGALSKIEJ 260 Literatura 261 Muzyka 265 Kultura – poszukiwanie brazylijskiej tożsamości 272 SZTUKA I ARCHITEKTURA W KOLONIALNEJ BRAZYLII 275 Wprowadzenie 275 Architektura wybrzeża 276 Architektura Minas Gerais 287 Architektura jezuicka w Brazylii 296 Rzeźba i malarstwo 305 4. KOŚCIÓŁ I MISJE PATRONACKIE W KOLONIALNEJ AMERYCE ŁACIŃSKIEJ 313 Wymiar ewangelizacji 313 Prawa z Burgos 315 Prawo patronatu 318 Funkcja misji 323 Misjonarze 325 Inkwizycja i synkretyzm religijny 331 Diecezje i metropolie 334 Recopilación de Leyes de los Reynos de las Indias 336 DZIAŁALNOŚĆ MISYJNA JEZUITÓW 340 Digitus Dei est hic! 340 Charyzmat powołania 342 Ad maiorem Dei gloriam 345 Święty eksperyment 350 Redukcje misyjne Guarani 356 Redukcje misyjne Chiquito i Moxo 371 Redukcje misyjne Maynas w Górnej Amazonii 376 Wydalenie jezuitów z Ameryki 379 5. ZAKOŃCZENIE 383 TABELE 391 PRZYPISY 395 BIBLIOGRAFIA 431