Teorie ekonomiczne XX wieku. Twórcy. Interpretacje. Próba syntezy

Celem badań prezentowanej publikacji było przedstawienie dorobku i postaci wielkich uczonych XX wieku. Uwagę skoncentrowano na kilku postaciach. Przestudiowano zakres dorobku naukowego Hayeka, Sena, Stiglitza, Galbraitha i Richtera. Pierwsi trzej są laureatami Nagrody Nobla. Dorobek naukowy dwóch pierwszych uczonych jest związany z ekonomią, ale o nachyleniu filozoficznym, z kolei dwóch następnych – z ekonomią, ale o nachyleniu praktycznym. Zaś Richter jest uczonym łączącym teorię ekonomii z teoriami socjologicznymi. Wiedza o ich twórczości jest do pozyskania ze studiowania ich dorobku naukowego, jak i z kontekstu społecznego, w którym powstawała. Badania przedkładane w niniejszym opracowaniu obejmują swym zakresem ekonomię współczesną. Wpisują się w ramy czasowe XX i XXI wieku. Tam, gdzie było to niezbędne, wskazano na genezę procesów społeczno-ekonomicznych, wychodząc poza powyższe ramy czasowe. Badania przeprowadzono na podstawie studiów literaturowych. Zakres tych studiów stanowiły dzieła ogólnoteoretyczne, dorobek nauki ekonomii w świetle wybranych nurtów i zagadnień, jak też stanowisk teoretycznych formułowanych w korespondencji do faktów ekonomicznych w dobie współczesnej. Wszyscy autorzy studiowali literaturę zwartą i czasopiśmienniczą z ekonomii oraz nowych subdyscyplin tej nauki. Korzystano z tradycyjnych, a także internetowych źródeł informacji. Wykorzystano literaturę polską i obcojęzyczną: głównie angielską, ale także rosyjską, niemiecką.

Spis treści

Wstęp – Grażyna Musiał 9 Literatura 16 Rozdział 1 METODOLOGICZNY WYMIAR ROZWOJU TEORII NAUKOWYCH Grażyna Musiał 19 1.1. Pojęcia – systematyzacja naukowa – teoria 19 1.2. Relacyjność bytu społecznego i status przedmiotów teoretycznych 20 1.3. Teoria w ujęciu stanowiska instrumentalistycznego 22 1.4. Dokładność (ścisłość, precyzja) w nauce 24 1.5. Cechy metodologicznego indywidualizmu 27 1.6. Friedricha Augusta von Hayeka pogląd na scjentyzm 30 1.7. Komplementarność metod formalnych i nieformalnego wnioskowania w koncepcji społecznego wyboru Amartya Kumar Sena 32 Literatura 36 Źródła internetowe 38 Aneks: Krążenie idei 38 Spis rysunków 41 Rozdział 2 WSPÓŁCZEŚNI PRZEDSTAWICIELE SZKOŁY AUSTRIACKIEJ WOBEC PROBLEMÓW EKONOMICZNYCH KAPITALIZMU Łukasz Jakub Mleczko 42 2.1. Problemy i postaci austriackiej szkoły ekonomii 42 2.1.1. Pojęcie „szkoły naukowej” w ogóle 43 2.1.2. Pierwsza generacja (1871-1926): Menger, Böhm-Bawerk i Wieser 46 2.1.3. Druga generacja (1927-1960): von Mises i Hayek 52 2.1.4. Trzecia generacja (1961-1982): Machlup, Rothbard i Kirzner 62 2.1.5. Czwarta generacja (po 1983 roku): Block, de Soto, Boettke, Hoppe, Callahan i Garrison 69 2.2. Charakterystyka pola badawczego Josepha Aloisa Schumpetera w świetle sporu o bliskie/dalekie powinowactwo teoretyczne ze szkołą austriacką 75 2.2.1. Zapożyczenia kategorialne: szkoła austriacka i szkoła szwedzka 76 2.2.2. Dyskusja na temat tzw. podwójnego przełączenia na nową technikę wytwarzania – Pareto, Wicksell 78 2.3. Interpretacje i kontynuacje teorii szkoły austriackiej 81 2.3.1. Stanowisko de Soto wobec kapitału Böhm-Bawerka i apriorycznego charakteru założeń ekonomicznych von Misesa 81 2.3.2. Czas a działanie ludzkie według Callahana 84 2.3.3. Zagadnienie standardu złota według Garrisona i Eichengreena 86 Zakończenie 94 Literatura 96 Źródła internetowe 99 Spis rysunków 100 Spis tabel 100 Rozdział 3 TEORIA UKŁADÓW EKONOMICZNYCH KAPITALIZMU AMERYKAŃSKIEGO W UJĘCIU JOHNA KENNETHA GALBRAITHA Michał Wachowski 101 Wprowadzenie 101 3.1. John Kenneth Galbraith – biografia 101 3.2. Miejsce Johna Kennetha Galbraitha w nauce ekonomii 104 3.2.1. Szkoły naukowe w ekonomii 105 3.2.2. John Kenneth Galbraith i jego wkład do nauki ekonomii 106 3.3. Poglądy ekonomiczne Johna Kennetha Galbraitha 107 3.3.1. Problem technostruktury w ujęciu Galbraitha 107 3.3.2. Problem nierówności w ujęciu Galbraitha 117 3.4. Dorobek naukowy Johna Kennetha Galbraitha 120 3.4.1. Społeczeństwo dobrobytu, państwo przemysłowe 120 3.4.2. Ekonomia a cele społeczne 129 3.4.3. Ekonomia w perspektywie: krytyka historyczna 132 3.4.4. Godne społeczeństwo: program troski o ludzkość 133 3.4.5. Gospodarka niewinnego oszustwa: prawda naszych czasów 133 3.4.6. Istota masowego ubóstwa 134 3.4.7. Pieniądz: pochodzenie i losy 134 3.4.8. Wiek niepewności: historia idei ekonomicznych i ich konsekwencji 135 3.5. John Kenneth Galbraith – interpretacje i kontynuacje 135 3.5.1. Interpretacje i kontynuacje myśli Johna Kennetha Galbraitha w literaturze zagranicznej 136 3.5.2. Interpretacje i kontynuacje myśli Johna Kennetha Galbraitha w literaturze polskiej 139 Zakończenie 146 Literatura 147 Aneks: List Galbraitha do Kaleckiego z dnia 25 czerwca 1969 roku 149 Spis tabel 150 Rozdział 4 PROBLEMY ASYMETRII INFORMACJI W NAUCE EKONOMII W UJĘCIU JOSEPHA EUGENE STIGLITZA Artur Tomeczek 151 Wprowadzenie 151 4.1. Twórczość naukowa Josepha Eugene Stiglitza 151 4.2. Pozanaukowa aktywność Josepha Eugene Stiglitza 154 4.3. Ekonomia informacji 157 4.4. Cena nierówności. W jaki sposób dzisiejsze podziały społeczne zagrażają naszej przyszłości? (2015) – Stiglitz a gospodarka Stanów Zjednoczonych 161 4.5. Gospodarka oparta na wiedzy 164 4.6. Wykład Noblowski Josepha Eugene Stiglitza 165 4.6.1. Paradygmat ekonomii w kontekście asymetrii informacji 167 4.6.2. Znaczenie asymetrii informacji dla procesów społeczno-ekonomicznych 171 Zakończenie 172 Literatura 173 Źródła internetowe 174 Rozdział 5 ANALITYCZNE I PRAKTYCZNE BADANIA AMARTYA K. SENA W DZIEDZINIE DOBROBYTU EKONOMICZNEGO Jarosław Piotr Walla 175 Wprowadzenie 175 5.1. Pojęcie i klasyfikacja szkoły naukowej 175 5.2. Życiorys naukowy Amartya Kumar Sena 178 5.3. Poglądy naukowe Amartya Kumar Sena 186 5.3.1. Teoria wyboru społecznego Sena 186 5.3.2. Pomiar w ekonomii – indeks dobrobytu i miary ubóstwa społecznego 190 5.3.3. Empiryczna analiza stanu głodu we współczesnej gospodarce 191 5.3.4. Etyczne i aksjologiczne uwarunkowania decyzji w ujęciu Sena 192 Zakończenie 193 Literatura 194 Źródła internetowe 194 Aneks 1: Najważniejsze publikacje zwarte Sena 194 Aneks 2: Stanowiska z wyboru i otrzymane nagrody Amartya Kumar Sena 196 Aneks 3: Kierunki geograficzne świata, w których nadano nagrody i stanowiska dla Amartya Kumar Sena 205 Spis fotografii 206 Spis tabel 206 Rozdział 6 RUDOLF RICHTER – JEGO DOKONANIA, ROLA I ZNACZENIE W TEORII EKONOMII Jarosław Piotr Walla 207 Wprowadzenie 207 6.1. Geneza powstania i twórcy założyciele nowej ekonomii instytucjonalnej w Niemczech 207 6.1.1. Międzynarodowe seminarium w Mettlach, Niemcy 208 6.2. Rudolf Richter – zainteresowania naukowe i dorobek badawczy 209 6.2.1. Inni twórcy nowej ekonomii instytucjonalnej 211 6.2.2. Podejście badawcze nowej ekonomii instytucjonalnej 212 6.3. Główne nurty nowej ekonomii instytucjonalnej według Rudolfa Richtera 214 6.3.1. Znaczenie instytucji w nowej ekonomii instytucjonalnej według Richtera 215 6.3.2. Problem instytucji a problem organizacji według Richtera 218 6.4. Zagadnienie kosztów transakcyjnych i ich podział według Richtera 219 Zakończenie 223 Literatura 224 Źródła internetowe 226 Spis rysunków 226 Spis tabel 226 Zakończenie – Grażyna Musiał 227 Indeks nazwisk i imion 231