Twierdze osiemnastowiecznej Europy T. IV

WSTĘP To już czwarty tom serii poświęconej twierdzom osiemnastowiecznej Europy. Tak jak w poprzednich zostały w nim zamieszczone studia i materiały omawiające fortyfikacje stałe pod względem architektonicznym, stacjonujące w nich garnizony oraz zgromadzone tam uzbrojenie i wyposażenie. Poza tym zaprezentowano działania zbrojne polegające na obronie lub próbie zdobycia danej twierdzy, a także teorię sztuki wojennej. Podobnie też jak poprzednio, w publikacji rozszerzono zakres chronologiczny, wychodząc poza umowny wiek XVIII. Tom składa się z siedemnastu studiów, które podzielono pomiędzy cztery działy tematyczne, oraz z jednego tekstu źródłowego. W pierwszej części zamieszczono trzy teksty omawiające źródła dotyczące tematyki fortyfikacyjnej, począwszy od austriackich archiwaliów ukazujących budowle obronne na terenie Galicji (Michał Baczkowski), przez opis i analizę porównawczą map, planów i przedstawień ikonograficznych prezentujących osiemnastowieczny obraz twierdzy zamojskiej ( Jacek Feduszka), po problematykę funkcjonowania rosyjskich twierdz w świetle postanowień Kodeksu wojskowego Piotra I z 1716 r. (Paweł Krokosz). Część druga została poświęcona twierdzom w ścisłym znaczeniu tego słowa, zarówno planom ich wzniesienia czy modernizacji, jak i funkcjonowaniu w omawianej epoce. Zebrano tu zagadnienia dotyczące zmian zachodzących w latach 1660–1793 w kluczowej fortyfikacji broniącej Gdańska – czyli w Wisłoujściu (Maciej Flis), austriackie plany modernizacji twierdzy kłodzkiej z pierwszej połowy XVIII w. i z czasów wojny siedmioletniej (Grzegorz Podruczny), koncepcje zgodnie z którymi wybudowano austriacką twierdzę w Terezinie ( Jiří Hofman), tureckie działania mające na celu przygotowanie twierdzy chocimskiej do wojny z lat 1788–1791 (Cengiz Fedakar) oraz plany ufortyfikowania zachodniej granicy Rosji przed pamiętną wyprawą Napoleona na Moskwę (?????? ?????????). Kolejna część zbioru obejmuje teksty prezentujące twierdze w czasie działań wojennych. Tę część otwiera artykuł poświęcony obronie twierdzy Soroka w 1692 r., a więc jednemu z epizodów ostatniej wojny polsko-tureckiej (Zbigniew Hundert). W dalszej kolejności znajdują się teksty omawiające wojnę forteczną na terenie północnej Szkocji w czasie „Wielkiej Rebelii” lat 1745–1746 (Maciej Trąbski), oblężenie i kapitulację Belgradu w 1789 r. (Małgorzata Karkocha) oraz dwa artykuły dotyczące twierdzy kamienieckiej w czasie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (Adam Danilczyk i Renata Król-Mazur). W części czwartej zebrano studia ukazujące potencjał obronny twierdz Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w postaci stacjonujących 12 tam garnizonów i uzbrojenia zgromadzonego w cekhauzach. Ze względu na specyfikę nowożytnych fortec na terenie państwa polsko-litewskiego w większości dotyczą one wojsk prywatnych – temu zostały poświęcone teksty omawiające garnizony obsadzające zamek rzeszowski Lubomirskich (Tomasz Karpiński) i twierdzę międzyboską należącą do Czartoryskich (Mariusz Machynia). Podobnie kwestia ta prezentuje się w otwierającym problematykę artykule na temat artylerii twierdz znajdujących się na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego z przełomu XVII i XVIII w. (Mikola Volkau). Jedynie kończący tę część artykuł przedstawia garnizon państwowy stacjonujący w twierdzy dubieńskiej (Łukasz Cholewiński). Tom zamyka tekst źródłowy autorstwa Jana Bakałowicza – polskiego inżyniera wojskowego z czasów stanisławowskich – przybliżający problematykę teorii wojny fortecznej, czyli metody obrony i zdobywania osiemnastowiecznych twierdz (Maciej Trąbski). Mamy nadzieję, że niniejsza publikacja przyczyni się do dalszego rozwoju badań nad historią wojskowości epoki nowożytnej, szczególnie nad szeroko rozumianą tematyką osiemnastowiecznych twierdz europejskich. Życzymy Państwu przyjemnej lektury! Maciej Trąbski Wstęp

Spis treści

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Wstęp (Maciej Trąbski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Zacznijmy od źródeł Michał Baczkowski Austriackie archiwalia jako źródło do stanu umocnień południowych ziem Rzeczypospolitej w dobie rozbiorów . . . . . . . . . . . . . . . 15 Jacek Feduszka Fortyfikacje Zamościa w osiemnastowiecznych przekazach kartograficznych i ikonograficznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Paweł Krokosz Twierdze w świetle Kodeksu wojskowego Piotra I z 1716 roku . . . . . . . . . . . . 53 Twierdze na planach i w rzeczywistości Maciej Flis Twierdza Wisłoujście w latach 1660–1793 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Grzegorz Podruczny Niepruska twierdza Kłodzko w XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Jiří Hofman Opevnění pevnosti Terezín . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Cengiz Fedakar Khotyn Fortress during the Ottoman-Austrian and Russian Wars 1787–1792 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 ?????? ????????? ?????????? ????? ??????????? ???????????? ????????? ?????? ????? ? ?? ?????????? ? 1811–1812 ????? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 W ogniu walki Zbigniew Hundert Zwycięska obrona Soroki w 1692 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Maciej Trąbski Wojna forteczna na Wyżynach Szkockich w czasie „Wielkiej Rebelii” (1745–1746) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Małgorzata Karkocha „Póki włosy w mojej brodzie nie zajmą się ogniem, póty nie poddam się”. Oblężenie i zajęcie Belgradu (1789) w relacjach prasy warszawskiej . . . . . 249 Adam Danilczyk Twierdza Kamieniec Podolski w rosyjskich planach wojennych w drugiej połowie XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Renata Król-Mazur Kamieniec Podolski w czasie konfederacji targowickiej i wojny polsko-rosyjskiej (1792–1793) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Garnizony i cekhauzy Mikola Volkau Arsenały fortec Wielkiego Księstwa Litewskiego na przełomie XVII i XVIII wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 Tomasz Karpiński Milicja Lubomirskich zamku rzeszowskiego w XVIII wieku . . . . . . . . . . . 327 Mariusz Machynia Garnizon międzyboski za Czartoryskich w latach 1731–1792. Wybrane elementy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Łukasz Cholewiński Garnizon twierdzy w Dubnie w latach 1775–1794 . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Źródła Maciej Trąbski Jan Bakałowicz O atakowaniu i bronieniu fortec – polskie źródło do dziejów osiemnastowiecznej myśli wojskowej z zakresu wojny fortecznej . . . . . . . . 411