Uczestnictwo osób starszych w obrocie cywilnoprawnym

Publikacja zawiera analizę cywilnoprawnej sytuacji osób starszych w obrocie prawnym, w tym propozycję optymalnego modelu ich ochrony. Istotny problem starzenia się polskiego społeczeństwa powoduje, że istnieje potrzeba weryfikacji obecnych rozwiązań prawnych stanowionych w odmiennej sytuacji demograficznej i ich dostosowanie do szybko zachodzących zmian społecznych oraz standardów międzynarodowych. Celem opracowania jest m.in.: • zbadanie trendów i krytyczna analiza istniejących rozwiązań związanych z ochroną uzasadnionych interesów osób starszych w obrocie cywilnoprawnym w prawie obcym oraz w polskim prawie cywilnym, ze szczególnym uwzględnieniem instytucji wsparcia tejże grupy społecznej; • syntetyczne, przekrojowe zestawienie środków ochrony na gruncie poszczególnych działów prawa cywilnego, które mogą służyć ochronie interesów osób doznających dolegliwości wieku starczego w obrocie cywilnoprawnym; • przedstawienie perspektywy pozostałych uczestników obrotu wchodzących w stosunki prawne z osobami starszymi oraz dokonanie analizy takich relacji pod kątem zasady bezpieczeństwa obrotu cywilnoprawnego; • zaproponowanie optymalnego modelu ochrony interesów osób starszych w obrocie cywilnoprawnym w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem należytej ich reprezentacji. Książka jest przeznaczona dla pracowników administracji, adwokatów, radców prawnych, sędziów, notariuszy, a także przedstawicieli nauki prawa.

Spis treści

Wykaz skrótów | str. 13 Wprowadzenie | str. 17 Rozdział I Ochrona osób starszych – ujęcie ogólne | str. 23 Definicja starości | str. 23 Starość w ujęciu interdyscyplinarnym | str. 26 2.1. Ujęcie medyczne | str. 26 2.2. Ujęcie psychologiczne | str. 28 2.3. Ujęcie społeczne | str. 29 2.4. Ujęcie rodzinne | str. 30 Ochrona praw osób starszych w prawie międzynarodowym i europejskim | str. 33 Ochrona praw osób starszych w Konstytucji RP | str. 43 Rozdział II Ochrona praw osób starszych w aspekcie ich uczestnictwa w obrocie prawnym w obcych systemach prawnych | str. 49 Wprowadzenie | str. 49 Analiza wybranych porządków prawnych w zakresie cywilnoprawnych instytucji wsparcia osób starszych w obrocie prawnym | str. 50 2.1. Włochy | str. 50 2.1.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 50 2.1.2. Administracja wsparcia | str. 52 2.1.3. Przesłanki i sposób ustanowienia administracji wsparcia | str. 53 2.1.4. Zakres kompetencji administratora | str. 56 2.1.5. Zagadnienia proceduralne | str. 60 2.1.6. Interwencja i ubezwłasnowolnienie (częściowe) | str. 64 2.1.7. Podsumowanie | str. 68 2.2. Niemcy | str. 69 2.2.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 69 2.2.2. Pełnomocnictwo opiekuńcze | str. 70 2.2.3. Opieka prawna | str. 75 2.2.4. Podsumowanie | str. 79 2.3. Francja | str. 80 2.3.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 80 2.3.2. Ochrona trwała osób dorosłych | str. 81 2.3.3. Zabezpieczenie sądowe | str. 83 2.3.4. Kuratela | str. 84 2.3.5. Opieka | str. 86 2.3.6. Rada rodzinna | str. 87 2.3.7. Upoważnienie rodzinne | str. 89 2.3.8. Pełnomocnictwo do przyszłej ochrony | str. 91 2.3.9. Podsumowanie | str. 93 2.4. Niderlandy | str. 94 2.4.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 94 2.4.2. Kuratela | str. 95 2.4.3. Administracja ochronna | str. 97 2.4.4. Mentorstwo | str. 100 2.4.5. Podsumowanie | str. 102 2.5. Japonia | str. 104 2.5.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 104 2.5.2. Asysta | str. 105 2.5.3. Kuratela | str. 107 2.5.4. Opieka ustawowa | str. 109 2.5.5. Opieka dobrowolna | str. 110 2.5.6. Rejestracja środków ochronnych | str. 112 2.5.7. Podsumowanie | str. 113 2.6. Chile | str. 114 2.6.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 114 2.6.2. Kuratela | str. 117 2.6.3. Podsumowanie | str. 120 Podsumowanie badań prawnoporównawczych – ujęcie przekrojowe | str. 121 3.1. Instytucje wsparcia oparte na przedstawicielstwie ustawowym ustanawianym przez sąd | str. 121 3.2. Instytucje wsparcia oparte na pełnomocnictwie | str. 132 Rozdział III Instytucje ingerujące w zdolność osoby starszej do uczestnictwa w obrocie prawnym | str. 137 Wprowadzenie | str. 137 Instytucje trwale ingerujące w zdolność osoby starszej do uczestnictwa w obrocie prawnym o zasięgu ogólnym | str. 138 2.1. Ubezwłasnowolnienie całkowite | str. 138 2.2. Ubezwłasnowolnienie częściowe | str. 150 Instytucje trwale ingerujące w zdolność osoby starszej do uczestnictwa w obrocie prawnym o zasięgu ograniczonym przedmiotowo | str. 156 3.1. Zarząd sądowy rzeczą wspólną | str. 156 3.2. Pozbawienie małżonka zarządu majątkiem wspólnym | str. 158 Rozdział IV Cywilnoprawne instytucje wsparcia osób starszych w obrocie prawnym | str. 163 Wprowadzenie | str. 163 Instytucje wsparcia związane z ingerencją w zdolność do uczestnictwa w obrocie prawnym osoby starszej | str. 164 2.1. Opieka dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie | str. 164 2.2. Kuratela dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo | str. 172 2.3. Doradca tymczasowy | str. 174 Instytucje wsparcia niemające bezpośredniego związku z ingerencją w zdolność do uczestnictwa w obrocie prawnym osoby starszej | str. 177 3.1. Pełnomocnictwo | str. 177 3.2. Przedstawicielstwo ustawowe ex lege pomiędzy małżonkami | str. 182 3.3. Kuratela dla osoby niepełnosprawnej (art. 183 k.r.o.) | str. 187 3.4. Obowiązki wsparcia osoby starszej wynikające ze stosunków rodzinnych | str. 194 3.5. Obowiązki wsparcia osoby starszej w ramach umów zobowiązaniowych | str. 196 3.6. Dobrowolne wsparcie w obrocie prawnym udzielane osobie starszej bez obowiązku prawnego | str. 198 Rozdział V Nieosobowe środki ochrony osób starszych w obrocie prawnym | str. 201 Wprowadzenie | str. 201 Środki ochrony osób starszych uregulowane w części ogólnej Kodeksu cywilnego | str. 202 Środki ochrony osób starszych w prawie zobowiązań | str. 207 Środki ochrony osób starszych w prawie spadkowym | str. 209 Środki ochrony osób starszych w prawie rodzinnym | str. 212 Prewencyjna rola organów publicznych i podmiotów pełniących funkcje publiczne w zapewnieniu ochrony osób starszych w obrocie prawnym | str. 214 Ułatwienia w dokonywaniu czynności prawnych pod względem formy i miejsca złożenia oświadczenia woli | str. 218 Znaczenie nieosobowych środków ochrony osób starszych w systemie prawa | str. 223 Rozdział VI Ochrona osób starszych a interesy innych uczestników obrotu prawnego | str. 227 Wprowadzenie | str. 227 Zasada bezpieczeństwa obrotu prawnego a ubezwłasnowolnienie | str. 228 Zasada bezpieczeństwa obrotu prawnego a instytucje wsparcia niezwiązane bezpośrednio z ingerencją w zdolność do uczestnictwa w obrocie prawnym osoby starszej | str. 233 Odpowiedzialność odszkodowawcza osoby starszej – uwagi ogólne | str. 234 Odpowiedzialność osoby zobowiązanej do nadzoru za szkodę wyrządzoną przez niepoczytalną osobę starszą. Odpowiedzialność niepoczytalnej osoby starszej na zasadach słuszności | str. 239 Rozdział VII Wybrane projekty bądź założenia projektów zmian prawa w obszarze instytucji wsparcia osób starszych w obrocie prawnym | str. 245 Wprowadzenie | str. 245 Projektowane instytucje oparte na przedstawicielstwie ustawowym ustanawianym przez sąd | str. 246 2.1. Prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego | str. 246 2.1.1. Projekt Księgi Pierwszej Kodeksu cywilnego (2009 r.) | str. 246 2.1.2. Założenia projektu (2013) | str. 247 2.1.3. Projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (2015 r.) | str. 250 2.2. Poselski projekt (2018) – opiekun medyczny | str. 259 2.3. Założenia projektu Ministerstwa Sprawiedliwości | str. 261 Projektowane instytucje o charakterze pełnomocniczym | str. 262 3.1. Prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego | str. 262 3.1.1. Projekt Księgi Pierwszej Kodeksu cywilnego (2009 r.) | str. 262 3.1.2. Założenia projektu (2013 r.) | str. 262 3.1.3. Projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (2015) – pełnomocnictwo opiekuńcze | str. 263 3.2. Projekt Fundacji na rzecz Bezpieczeństwa Obrotu Prawnego – przedstawicielstwo opiekuńcze | str. 266 3.3. Założenia projektu Polskiej Grupy Roboczej ds. Problemów Etycznych Końca Życia – pełnomocnictwo medyczne | str. 269 3.4. Założenia projektu Ministerstwa Sprawiedliwości – pełnomocnictwo opiekuńcze | str. 271 Rozdział VIII Optymalny model wsparcia osób starszych w polskim systemie prawnym. Wnioski de lege ferenda | str. 275 Wprowadzenie | str. 275 Wyróżnienie modelu represyjnego, modelu mieszanego i modelu wspierającego | str. 276 Model mieszany – podstawowe założenia | str. 280 3.1. Zagadnienia wprowadzające | str. 280 3.2. Proponowane modyfikacje instytucji opartych na przedstawicielstwie ustawowym | str. 282 3.2.1. Ubezwłasnowolnienie częściowe – istota i przesłanki | str. 282 3.2.2. Zakres kompetencji kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo | str. 284 3.2.3. Kurator czy opiekun? O (nie)zasadności ewentualnej zmiany nazwy podmiotu udzielającego wsparcia | str. 285 3.2.4. Zakres ograniczeń w obrocie prawnym osoby ubezwłasnowolnionej częściowo | str. 286 3.2.5. Osoba kuratora | str. 287 3.2.6. Organ ustanawiający | str. 288 3.2.7. Ujawnianie kurateli w obrocie prawnym | str. 288 3.2.8. Sądowa kontrola zasadności kontynuacji ubezwłasnowolnienia częściowego | str. 289 3.2.9. Przepisy międzyczasowe | str. 289 3.2.10. Kurator dla osoby niepełnosprawnej | str. 290 3.3. Proponowane zmiany polegające na wprowadzeniu do polskiego systemu prawnego instytucji pełnomocniczej poświęconej osobom dorosłym | str. 292 3.3.1. Pełnomocnictwo opiekuńcze – istota | str. 292 3.3.2. Zakres pełnomocnictwa opiekuńczego | str. 294 3.3.3. Forma pełnomocnictwa opiekuńczego | str. 295 3.3.4. Osoba pełnomocnika opiekuńczego | str. 296 3.3.5. Rejestr pełnomocnictw opiekuńczych | str. 296 3.3.6. Sądowa kontrola | str. 298 3.3.7. Pełnomocnictwo opiekuńcze a kuratela | str. 299 Model wspierający – kierunki dalszej ewolucji instytucji wsparcia osób starszych w obrocie prawnym | str. 299 Zakończenie | str. 305 Bibliografia | str. 311 Wykaz orzecznictwa | str. 325