Umorzenie postępowania w procesie cywilnym

Umorzenie postępowania jako instytucja prawa procesowego cywilnego jest zbiorem zróżnicowanych przypadków, których wspólnym elementem jest to, że prawidłowo zainicjowane postępowanie kończy się bez wydania orzeczenia co do istoty sprawy, rozstrzygającego o prawach podmiotowych jednostki. W książce poruszono kontrowersyjne zagadnienia praktyczne, m.in.: wpływ spełnienia świadczenia na bieg procesu cywilnego, uzyskanie innego tytułu egzekucyjnego w toku procesu cywilnego, skutki materialne i procesowe zrzeczenia się roszczenia, problem braku stabilności ugody sądowej kontrowersje związane z badaniem rzeczywistej przyczyny zawieszenia przed umorzeniem postępowania na podstawie art. 182 k.p.c. problem kosztów (np. kto - przy cofnięciu powództwa z powodu spełnienia świadczenia w toku procesu jest stroną wygrywającą proces w zakresie kosztów), przypadki utraty zdolności sądowej oraz wskazanie, które z nich prowadzą do umorzenia postępowania, sytuacje, w których brak bezwzględnej przesłanki procesowej może nastąpić dopiero w toku procesu. Autorka wyjaśnia istotę interesu prawnego w uzyskaniu wyroku, relację między instytucjami zwrotu pozwu, odrzucenia powództwa i umorzenia postępowania. Przedstawiając krytyczną analizę instytucji umorzenia, proponuje również postulaty de lege ferenda.

Spis treści

Rozdział I Umorzenie postępowania w procesie cywilnym – zagadnienia wstępne 1. Pojęcie umorzenia postępowania w procesie cywilnym 2. Umorzenie postępowania a prawo do sądu 3. Umorzenie postępowania a istota procesu cywilnego 4. Umorzenie postępowania a cel procesu cywilnego 5. Przedmiot umorzenia postępowania w procesie cywilnym 6. Reguła orzekania o umorzeniu postępowania w procesie cywilnym 7. Problematyka przesłanek procesowych i ich następczego braku 8. Geneza instytucji umorzenia zawieszonego postępowania 8.1. Uwagi prawnoporównawcze 8.2. Umorzenie zawieszonego postępowania w prawie polskim Rozdział II Przyczyny umorzenia postępowania w procesie cywilnym 1. Następczy brak żądania w przedmiocie udzielenia ochrony prawnej lub rozstrzygnięcia sprawy przez sąd 2. Następcze nieuleczalne naruszenie zasady dwustronności procesu cywilnego 2.1. Wprowadzenie 2.2. Konfuzja procesowa 2.3. Śmierć strony 2.4. Utrata zdolności sądowej 3. Następcza niedopuszczalność drogi sądowej 4. Res iudicata; lis pendens 5. Immunitet sądowy 6. Immunitet parlamentarny 7. Wejście w życie nowego prawa jako przyczyna umorzenia postępowania 8. Zbędność wydania wyroku 8.1. Uwagi prawnoporównawcze 8.1.1. Następcza bezprzedmiotowość postępowania w prawie szwajcarskim 8.1.2. Oświadczenie o załatwieniu sprawy w prawie niemieckim 8.1.3. Klageeinschränkung auf Kosten w prawie austriackim 8.2. Zbędność wydania wyroku w prawie polskim 8.3. Pytanie o interes prawny jako ogólną przesłankę procesową warunkującą dopuszczalność dochodzenia roszczeń na drodze sądowej 8.3.1. Uwagi prawnoporównawcze 8.3.2. Interes prawny w prawie polskim 9. Przyczyny zawieszenia mogące doprowadzić do umorzenia zawieszonego postępowania 9.1. Niestawiennictwo stron jako przyczyna następczej bezprzedmiotowości postępowania 9.2. Zgodny wniosek stron o zawieszenie postępowania 9.3. Niemożność nadania sprawie dalszego biegu 9.4. Pozostałe przyczyny zawieszenia mogące doprowadzić do umorzenia postępowania na podstawie art. 182 k.p.c. 10. Podsumowanie Rozdział III Sposób umorzenia postępowania w procesie cywilnym 1. Wprowadzenie 2. Umorzenie postępowania na mocy postanowienia sądu 2.1. Postać orzeczenia w przypadku zakończenia postępowania z następczych przyczyn procesowych – uwagi prawnoporównawcze 2.2. Postać orzeczenia w przypadku uchylenia wyroku i umorzenia postępowania 2.3. Umieszczenie postanowienia o umorzeniu postępowania w sentencji wyroku 2.4. Umorzenie postępowania jako następstwo czynności procesowych stron 2.4.1. Uwagi prawnoporównawcze 2.4.2. Polski model czynności procesowych jako czynności niesamodzielnych 2.4.3. Zakończenie postępowania w następstwie cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia – uwagi de lege ferenda 2.4.4. Zakończenie postępowania w następstwie zawarcia ugody sądowej 2.4.4.1. Uwagi prawnoporównawcze 2.4.4.2. Ugoda sądowa jako czynność kończąca postępowanie bez orzeczenia sądu – rozwinięcie 2.4.4.3. Umorzenie postępowania na skutek ugody sądowej w prawie polskim – geneza regulacji 2.4.4.4. Polski model zakończenia postępowania w następstwie zawarcia ugody sądowej 2.4.5. Podsumowanie 3. Umorzenie postępowania ex lege Rozdział IV Skutki umorzenia postępowania w procesie cywilnym 1. Skuteczność postanowienia o umorzeniu postępowania 2. Prawomocność postanowienia o umorzeniu postępowania 3. Umorzenie postępowania a procesowe skutki wytoczenia powództwa i doręczenia pozwu 4. Umorzenie postępowania a inne skutki procesowe 4.1. Upadek zabezpieczenia 4.2. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w umorzonym postępowaniu 4.3. Wpływ umorzenia postępowania głównego na powództwo wzajemne i powództwo interwencyjne 4.4. Wpływ umorzenia postępowania głównego na postępowania pomocnicze 4.5. Skutki umorzenia zawieszonego postępowania w I i II instancji – rozgraniczenie 5. Umorzenie postępowania a materialnoprawne skutki wytoczenia powództwa 6. Skuteczność postanowienia o umorzeniu postępowania a materialnoprawne skutki wytoczenia powództwa 7. Umorzenie postępowania a materialnoprawne skutki doręczenia pozwu 8. Umorzenie postępowania a obowiązek zwrotu kosztów procesu Rozdział V Badanie podstaw umorzenia postępowania w procesie cywilnym 1. Aspekt temporalny – pierwotna a następcza niedopuszczalność wyrokowania w procesie cywilnym 2. Ustalenie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia w przedmiocie następczego braku przesłanek procesowych 2.1. Uwagi prawnoporównawcze 2.2. Badanie przesłanek procesowych w polskim procesie cywilnym 3. Kontrola czynności dyspozycyjnych 3.1. Uwagi prawnoporównawcze 3.2. Kontrola czynności dyspozycyjnych w prawie polskim 4. Charakterystyka procesu decyzyjnego sądu w kontekście art. 182 k.p.c. 5. Kognicja sądu stwierdzającego przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. 6. Podjęcie postępowania w prawie polskim – uwagi wprowadzające 6.1. Podjęcie postępowania z urzędu (art. 180 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) 6.2. Podjęcie postępowania na wniosek (art. 180 k.p.c.) 7. Terminy 8. Umorzenie postępowania a rodzaje posiedzeń sądowych Rozdział VI Kontrola umorzenia postępowania w procesie cywilnym 1. Kontrola czynności decyzyjnych w przedmiocie umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji 2. Problem związania decyzją sądu na podstawie art. 222 k.p.c. 3. Zakaz reformationis in peius 4. Kontrola prawidłowości orzeczeń w przedmiocie umorzenia przed sądem drugiej instancji 5. Postępowanie kasacyjne 6. Problematyka umorzenia w kontekście skargi o wznowienie postępowania 7. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 8. Wniosek o unieważnienie orzeczenia