Unijna polityka współpracy na rzecz rozwoju

Celem monografii było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, na ile unijne regulacje prawne, przyjęte w prawie pierwotnym i wtórnym (w tym dotyczące celów, zasad, obszarów udzielania pomocy, instrumentów, mechanizmów oraz procedur unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju), umożliwiają UE realizację celu wskazanego w art. 3 i 21 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) oraz art. 208 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), tj. eliminacji ubóstwa. Drugim celem była próba wskazania regulacji prawnych uniemożliwiających efektywną realizację pomocy i wskazanie nowych, odpowiednich rozwiązań. Dokonując analizy aktów prawnych UE, została udowodniona teza, że jakość i efektywność unijnej pomocy rozwojowej są uzależnione od jakości i przejrzystości stanowionego prawa. Niespójne regulacje prawne negatywnie wpływają na efektywność podejmowanych działań oraz uniemożliwiają realizację celu polityki współpracy na rzecz rozwoju, jakim jest likwidacja ubóstwa. W ramach monografii zostały omówione takie obszary badawcze, jak: zakres przedmiotowy i podmiotowy unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju, źródła prawa oraz hierarchia aktów prawnych w zakresie regulacji unijnej polityki rozwojowej, zakres kompetencji instytucji realizujących unijną politykę rozwojową, obszary działań, które obejmuje unijna polityka rozwojowa, mechanizmy kontroli efektywności i skuteczności współpracy na rzecz rozwoju.

Spis treści

Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wprowadzenie / 13 Rozdział pierwszy Zagadnienia wprowadzające / 17 1. Pojęcie unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju / 17 1.1. Polityka rozwojowa sensu largo i sensu stricto / 19 1.2. Formy i rodzaje pomocy rozwojowej / 21 1.3. Koncepcje rozwoju / 23 1.3.1. Rozwój w znaczeniu ekonomicznym / 23 1.3.2. Rozwój przez zaspokajanie potrzeb / 24 1.3.3. Zrównoważony rozwój / 25 1.3.4. Rozwój ludzki / 27 2. Geneza polityki współpracy na rzecz rozwoju / 29 3. Cele polityki współpracy na rzecz rozwoju / 31 3.1. Cel główny / 31 3.2. Cele pośrednie / 34 4. Zasady polityki współpracy na rzecz rozwoju / 36 4.1. Zasada solidarności / 38 4.2. Zasady własności oraz dostosowania koncepcji rozwojowych / 40 4.3. Zasada wzajemnej odpowiedzialności / 41 4.4. Zasada harmonizacji działań / 42 4.5. Zasada zarządzania opartego na rezultatach / 43 5. Zakres podmiotowy polityki współpracy na rzecz rozwoju / 44 6. Zakres przedmiotowy polityki współpracy na rzecz rozwoju / 45 7. Prawo do rozwoju jako zobowiązanie na rzecz likwidacji ubóstwa / 48 8. Wyodrębnienie unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju / 53 8.1. Współpraca na rzecz rozwoju a kategorie kompetencji UE / 53 8.1.1. Zasada kompetencji przyznanych / 53 8.1.2. Kategorie kompetencji / 54 8.2. Polityka współpracy na rzecz rozwoju a inne wybrane polityki UE / 58 8.2.1. Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa / 58 8.2.2. Europejska Polityka Sąsiedztwa / 59 8.2.3. Pomoc humanitarna / 59 8.2.4. Wspólna polityka handlowa / 60 8.2.5. Europejska polityka rozszerzenia / 62 9. Podsumowanie / 65 Rozdział drugi Powstanie i ewolucja unijnej polityki rozwojowej / 67 1. Okres 1946—1969 — pomoc jako element handlu / 68 1.1. Okres przed powołaniem Wspólnot / 68 1.2. Deklaracja Schumana (1950) / 69 1.3. Traktat rzymski (1957) / 70 1.4. Konwencja wykonawcza do traktatu rzymskiego (1957) / 71 1.5. Umowy z AKP z Yaoundé (1963 i 1969) / 73 2. Okres 1970—1985 — pierwsze reformy / 75 2.1. Memorandum Komisji (1971) / 76 2.2. Umowy z Lomé (1975 i 1979) / 77 2.3. Memorandum Komisji (1982) / 79 2.4. Umowa z Lomé (1984) / 81 3. Okres 1986—2001 — nadanie ram traktatowych / 82 3.1. Jednolity Akt Europejski (1986) / 82 3.2. Traktat z Maastricht (1992) / 83 3.3. Rezolucja Rady o prawach człowieka i rozwoju (1991) / 84 3.4. Umowy z Lomé (1989 i 1995) / 86 3.5. Traktat z Amsterdamu (1997) / 88 3.6. Traktat z Nicei (2001) / 89 4. Okres 2001—2008 — ukształtowanie współczesnych standardów / 90 4.1. Milenijne Cele Rozwoju (2000) w konkluzjach Rady Europejskiej / 90 4.2. Umowa z Kotonu (2001) / 93 4.3. Zrównoważony rozwój w konkluzjach RE w Göteborgu (2001) / 97 4.4. Deklaracja paryska (2005) i efektywność pomocy w konkluzjach RE / 100 4.5. Konsensus europejski (2005) / 102 4.6. Unijny kodeks postępowania w sprawie komplementarności i podziału pracy w ramach polityki na rzecz rozwoju (2007) / 104 5. Okres po 2009 r. — zwieńczenie procesu reform / 105 5.1. Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (2009) / 105 5.2. Program działań na rzecz zmian (2011) / 107 5.3. Rozporządzenie ustanawiające Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju (2014) / 109 6. Podsumowanie / 111 Rozdział trzeci Struktura instytucjonalna Unii Europejskiej w kontekście realizacji polityki rozwojowej / 113 1. Zasady instytucjonalne / 115 1.1. Zasada jednolitych ram instytucjonalnych / 115 1.2. Zasada autonomii instytucjonalnej / 116 1.3. Zasada równowagi instytucjonalnej / 116 1.4. Zasada lojalnej współpracy / 117 1.5. Zasada pomocniczości / 119 1.6. Zasada otwartości / 120 2. Instytucje UE realizujące politykę rozwojową / 121 2.1. Rada Europejska / 122 2.2. Rada / 123 2.2.1. Rada do spraw Zagranicznych / 124 2.2.2. Komitet Stałych Przedstawicieli / 125 2.2.3. Prezydencja / 126 2.3. Parlament Europejski / 129 2.3.1. Komisja Spraw Zagranicznych / 131 2.3.2. Komisja Rozwoju (DEVE) / 132 2.3.3. Delegacje / 133 2.4. Komisja Europejska / 134 2.4.1. Komisarz i dyrekcje generalne do spraw współpracy międzynarodowej i rozwoju / 136 2.4.2. Wysoki Przedstawiciel UE do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa / 138 2.4.2.1. Służba do spraw Instrumentów Polityki Zagranicznej (FPI) / 140 2.4.2.2. Europejska Służba Działań Zewnętrznych / 141 2.5. Trybunał Sprawiedliwości UE / 145 2.6. Trybunał Obrachunkowy / 147 2.7. Europejski Bank Centralny / 149 3. Podsumowanie / 150 Rozdział czwarty Instrumenty unijnej polityki rozwojowej / 151 1. Instrumenty prawne / 151 1.1. Akty prawa pierwotnego / 151 1.2. Akty prawa wtórnego / 152 1.2.1. Akty ustawodawcze / 152 1.2.2. Akty nieustawodawcze i nienazwane / 154 1.2.3. Akty polityki zagranicznej / 165 1.3. Umowy międzynarodowe / 168 1.3.1. Umowy stowarzyszeniowe / 169 1.3.2. Umowy z art. 209 TFUE / 172 1.3.3. Umowy z organizacjami międzynarodowymi / 176 2. Instrumenty finansowe / 178 2.1. Instrumenty wskazane w budżecie i WRF UE / 178 2.1.1. Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju / 181 2.1.2. Inne / 183 2.2. Europejski Fundusz Rozwoju / 185 3. Instrumenty wdrażania pomocy rozwojowej / 188 3.1. Bezpośrednia pomoc rozwojowa / 188 3.2. Pośrednia pomoc rozwojowa / 191 3.2.1. Projekty rozwojowe / 192 3.2.2. Zamówienia publiczne / 193 4. Instrumenty kontrolne / 195 4.1. Ewaluacja projektów pomocy rozwojowej / 195 4.2. Kontrola spójności / 200 4.3. Kontrola finansowa / 204 5. Podsumowanie / 206 Rozdział piąty Obszary udzielania unijnej pomocy rozwojowej / 209 1. Terytorialna alokacja pomocy rozwojowej / 210 2. Przedmiotowa alokacja pomocy rozwojowej / 214 2.1. Rozwój społeczny / 214 2.1.1. Zdrowie / 214 2.1.2. Edukacja / 217 2.1.3. Zatrudnienie i ochrona socjalna / 220 2.1.4. Równość kobiet i mężczyzn / 221 2.1.5. Dzieci i młodzież / 223 2.2. Dobre rządzenie / 224 2.2.1. Prawa człowieka i demokracja / 226 2.2.2. Społeczeństwo obywatelskie i władze lokalne / 230 2.2.3. Bezpieczeństwo / 232 2.3. Żywność, energia i obszary wiejskie / 234 2.3.1. Środowisko / 234 2.3.2. Dostęp do wody / 236 2.3.3. Walka z głodem, rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich / 238 2.3.4. Energia / 240 3. Podsumowanie / 243 Wnioski końcowe / 245 Bibliografia / 251 Publikacje / 251 Wykaz źródeł / 266 Summary / 295 Résumé / 296