Wdowieństwo w starszym wieku. O sytuacji finansowej wdów w Polsce

"Współcześnie w populacjach państw rozwiniętych wdowieństwo dotyczy wielu osób. Wśród nich najliczniejszą grupą są wdowy w starszym wieku, co jest efektem zwiększającej się oczekiwanej długości życia, której towarzyszy zjawisko nadumieralności mężczyzn. Śmierć współmałżonka i następujący po nim okres wdowieństwa jest zatem w głównej mierze doświadczeniem starszych kobiet. Warto przy tym zaznaczyć, że choć owdowienie nie musi oznaczać kryzysu życiowego, to badania wykazują, że jest ono jednym z najtrudniejszych zdarzeń w życiu człowieka. Szwedzki projekt, obejmujący osoby, które przeżyły śmierć małżonka, dziecka albo obojga, wykazał, że osoby badane wymieniały owdowienie jako jedno z trzech najbardziej traumatycznych doświadczeń w ich życiu.Temat sytuacji finansowej we wdowieństwie jest szczególnie ważny w odniesieniu do starszych wdów i to właśnie temu zagadnieniu w kontekście Polski poświęcono niniejszą pracę. Za osobę starszą przyjęto osobę w wieku 65 lat i więcej. Ze względu na specyfikę danych wykorzystanych w analizie ilościowej (omówionych szczegółowo w rozdziale 2), przeprowadzone badanie objęło grupę osób między 65. a 79. rokiem życia. Za obraniem wskazanego wyżej tematu badawczego przemawiało kilka przesłanek. Pierwszym powodem była skala wdowieństwa i fakt, że stan wdowi dotyczy przede wszystkim kobiet w starszym wieku. W 2011 r. osoby owdowiałe stanowiły prawie 10% populacji. W liczbach absolutnych były to ponad 3 mln ludzi, przy czym większość z nich - prawie 2 mln - stanowiły kobiety w wieku 65 lat i więcej. Oznacza to, że blisko 6% ludności Polski to starsze wdowy. (fragment wstępu) "

Spis treści

PRZEDMOWA PODZIĘKOWANIA Rozdział 1 WDOWIEŃSTWO A SYTUACJA MATERIALNA STARSZYCH KOBIET 1.1. Wielowymiarowość doświadczania wdowieństwa Adaptacja społeczna wdowy Depresja Jakość życia w kontekście wdowieństwa Stan zdrowia Umieralność 1.2. Wdowieństwo a sytuacja finansowa Różna sytuacja materialna wdów i wdowców Odmienna sytuacja materialna wdów i mężatek Próba wskazania źródeł zmiany sytuacji materialnej po owdowieniu Trudności w poprawie sytuacji finansowej przez starsze wdowy 1.3. Osoby owdowiałe w populacji Polski Grupa osób owdowiałych w populacji Polski Struktura subpopulacji osób owdowiałych według płci i wieku 1.4. Sytuacja finansowa starszych kobiet w Polsce Mierniki obiektywne: źródła i poziom dochodów osób starszych a płeć Mierniki obiektywne: wysokość dochodu względem poziomu wydatków Wydatki gospodarstw domowych osób starszych: rodzaje i struktura Subiektywne miary sytuacji finansowej Miary obiektywne a miary subiektywne: o różnicach w ocenie sytuacji finansowej 1.5. Cel i adresaci renty rodzinnej: problem selekcji? 1.6. Podsumowanie Rozdział 2 METODYKA BADANIA 2.1. Podejście badawcze 2.2. Badanie ilościowe Konstrukcja modeli Próba 2.3. Badanie jakościowe Dobór i charakterystyka próby Metoda badania oraz analiza materiału jakościowego Rozdział 3 SYTUACJA MATERIALNA STARSZYCH WDÓW W POLSCE 3.1. Wdowy i mężatki - stan cywilny i renta rodzinna a sytuacja finansowa kobiety w starszym wieku 3.2. Dobra versus zła sytuacja finansowa - starsze wdowy o swojej sytuacji materialnej 3.3. Priorytety wydatkowe w wypowiedziach starszych wdów 3.4. Wydatki problematyczne i obszary deprywacji materialnej 3.5. Podsumowanie Rozdział 4 WYDATKI STARSZYCH WDÓW: DZIAŁANIA I SPOSOBY GOSPODAROWANIA 4.1. Redukowanie 4.2. Unikanie 4.3. Eliminowanie 4.4. Działania komplementarne oraz uzyskiwanie wsparcia przez starsze wdowy 4.5. Podsumowanie Rozdział 5 ZAKOŃCZENIE 5.1. Podsumowanie najważniejszych wyników 5.2. Dyskusja Renta wdowia a polepszenie sytuacji życiowej wdów Wsparcie instytucji publicznych a sposoby gospodarowania względem priorytetu wydatku Unikanie, redukowanie i eliminowanie - czy wystarczą? Propozycje wybranych usług społecznych Ograniczenia badania Dalsze badania nad wdowieństwem Bibliografia Spis rysunków Spis tabel Załączniki Załącznik 1. Metoda oszacowania liczby osób owdowiałych w Polsce w latach 2002-2017 Załącznik 2. Zestawienie aktów prawnych regulujących podstawowe świadczenia na rzecz ochrony rodziny w ramach ubezpieczeń społecznych Załącznik 3. Charakterystyka próby w badaniu jakościowym Załącznik 4. List intencyjny użyty w rekrutacji osób do badania jakościowego Załącznik 5. Kwestionariusz rekrutacyjny do badania jakościowego Załącznik 6. Scenariusz wywiadu (obszary tematyczne) Załącznik 7. Pełne tabele z wynikami regresji logistycznej