Wpływ aktywności finansowej Unii Europejskiej na położenie społeczne Romów w Polsce

Sięgając do przeszłości, Joanna Talewicz-Kwiatkowska stara się ułatwić czytelnikowi zrozumie-nie specyfiki kulturowej, a zarazem wielości problemów, z jakimi boryka się zbiorowość romska w dążeniu do ukształtowania ponadlokalnej wspólnoty – społeczności o charakterze narodowym. Autorka omawia politykę państwową, regulacje prawne i programy mające na celu poprawienie sytuacji tej społeczności; analizuje także ich rezultaty. Pokazuje, jak wielkim utrudnieniem w podejmowaniu skutecznych działań przez unijne i polskie instytucje jest niedostatek wiedzy członków społeczności romskiej na temat rysujących się przed nią możliwości i przysługujących jej praw. Ten stan rzeczy jest konsekwencją nie tylko poziomu edukacji, lecz także działalności niektórych liderów ograniczających dostęp do takiej wiedzy. Joanna Talewicz-Kwiatkowska identyfikuje się z badaną przez siebie społecznością romską, wyszła z niej, a zarazem do niej należy. Z jednej strony, będąc wewnątrz, miała możliwość uzyskania pełniejszej wiedzy, nieograniczanej postrzeganiem jej jako osoby obcej. Z drugiej jednak strony utrudniało jej to zapewne obiektywne ujęcie rozmaitych kwestii z przeszłości, ale też czasów współczesnych. Ta dwoistość sytuacji wyostrzała także problemy etyczne – lojalność wobec grupy skłaniała do unikania poruszania pewnych spraw, rzetelność badawcza wymagała mówienia i przedstawiania uzyskanej wiedzy bez jej cenzurowania. Joanna Talewicz-Kwiatkowska doskonale poradziła sobie z tym dylematem; dzięki temu powstała bardzo wartościowa praca, unikatowa w polskiej literaturze dotyczącej Romów. Prof. dr hab. Lech Mróz

Spis treści

Wstęp 9 Rozdział I. Wyjaśnienie najważniejszych pojęć 11 Mniejszość 11 Grupa etniczna 12 Zmiana kulturowa w procesie asymilacji 14 Asymilacja 16 Marginalizacja, wykluczenie społeczne 18 Rozdział II. Metodologia i technika badań empirycznych 23 Rozdział III. Historia Romów w Europie ze szczególnym uwzględnieniem Polski 25 Pochodzenie Romów 25 Dowody językowe 25 Geneza Romów 26 Cyganie w Europie 28 Migracje i czas prześladowań 28 Cyganie w Polsce 32 Zagłada 35 Cyganie w Europie Zachodniej i krajach bloku komunistycznego, ze szczególnym uwzględnieniem Polski 42 Rozdział IV. Romowie w Polsce w latach 1989–2004. Polityka państwa i status społeczno-ekonomiczny 55 Polityka wobec mniejszości w Polsce po 1989 roku 55 Zmiany w polityce państwa wobec mniejszości – instytucjonalne zmiany w rządzie 55 Instytucje rządowe zajmujące się problematyką mniejszości 60 Regulacje dotyczące mniejszości w ujęciu konstytucyjnym 62 Ochrona mniejszości narodowych i etnicznych w umowach bilateralnych i międzynarodowych wiążących Polskę 63 Możliwości organizowania się i działalności politycznej środowisk mniejszościowych 67 Szkolnictwo mniejszościowe 68 Romowie w wolnej Polsce 69 Sytuacja społeczno-ekonomiczna 69 Podziały wewnętrzne i liczebność 74 Zróżnicowanie kulturowe Romów Polsce 77 Działania państwa polskiego wobec Romów po roku 1989 – Pilotażowy program rządowy na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim 86 Okoliczności powstania programu 86 Powstanie programu 88 Edukacja 89 Przeciwdziałanie bezrobociu 90 Zdrowie 90 Sytuacja bytowa 91 Bezpieczeństwo 92 Kultura 93 Wiedza na temat społeczności romskiej 93 Podsumowanie realizacji Pilotażowego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim 94 Fundusze przedakcesyjne a Romowie 96 Rozdział V. Romowie w Unii Europejskiej 99 Status i liczebność 99 Podziały wewnętrzne 101 Zróżnicowanie w sferze języka i religii 102 Sytuacja społeczno-ekonomiczna 103 Ochrona praw mniejszości w ustawodawstwie Unii Europejskiej 108 Działania Unii Europejskiej bezpośrednio odnoszące się do Romów 111 Rezolucje Parlamentu Europejskiego 112 Europejskie spotkania (szczyty) w sprawie Romów 115 Platforma Europejska na rzecz integracji Romów 117 EURoma – Europejska sieć na rzecz włączenia społecznego Romów 119 Programy Unii Europejskiej 119 Rozdział VI. Romowie po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej 121 Ochrona prawna – Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym 121 Komisja Wspólna Rządu Mniejszości Narodowych i Etnicznych 125 Zespół do spraw Romskich 126 Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce 128 Założenia i cele Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce 128 Rezultaty realizacji Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce w świetle dostępnych dokumentów 130 Możliwość korzystania z funduszy Unii Europejskiej 133 Rozdział VII. Wykorzystanie funduszy unijnych na rzecz Romów w Polsce 135 Programy realizowane w latach 2004–2006 135 Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL 135 Zasady Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL 136 Udział Romów w realizowanych projektach 138 Rezultaty omawianych projektów w świetle dostępnych dokumentów 141 Opinie o programie Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL po jego zakończeniu 143 Programy wspólnotowe 144 Programy realizowane w latach 2007–2010 145 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 145 Projekty na rzecz społeczności romskiej (tak zwany komponent romski) 146 Programy realizowane w latach 2008–2010 149 Programy wspólnotowe 160 Projekty związane ze społecznością romską 161 Rozdział VIII. Wpływ programów unijnych na położenie społeczne Romów w Polsce na przykładzie województwa małopolskiego 163 Aktualna sytuacja Romów w Polsce w świetle danych pochodzących z badań empirycznych 163 Edukacja 171 Przedstawiciele instytucji centralnych 171 Przedstawiciele organizacji/instytucji romskich i nieromskich 176 Przedstawiciele społeczności romskiej 179 Rynek pracy 186 Przedstawiciele instytucji centralnych 186 Przedstawiciele organizacji/instytucji romskich i nieromskich 189 Przedstawiciele społeczności romskiej 193 Sytuacja socjalna 196 Przedstawiciele instytucji centralnych 196 Przedstawiciele organizacji/instytucji romskich i nieromskich 197 Przedstawiciele społeczności romskiej 199 Kultura 201 Przedstawiciele instytucji centralnych 201 Przedstawiciele organizacji/instytucji romskich i nieromskich 207 Przedstawiciele społeczności romskiej 214 Podsumowanie i wnioski 219 Propozycje na przyszłość 225 Zakończenie 229 Bibliografia 233 Spis tabel 257